Đi thuyền lúc sương sớm là một trong những trải nghiệm đẹp nhất trên hồ Tà Đùng: thuyền trôi giữa màn sương trắng, đảo hiện ra rồi mờ đi, rồi khi nắng lên, sương tan dần từng lớp. Sương thường dày vào những buổi sáng mùa khô và đầu mùa khô sau đêm trời quang, lặng gió. Muốn đi an toàn: hẹn người lái quen nước, mặc đủ ấm, mặc áo phao, chấp nhận thuyền chạy rất chậm hoặc dừng chờ, và không tự chèo kayak, SUP ra xa khi sương còn dày.
Hồ nằm trên cao nguyên, đêm lạnh nhanh trong khi mặt nước giữ ấm lâu, nên sương hình thành sát mặt hồ khá thường xuyên trong những tháng khô. Chuyện vì sao có sương và mây trên hồ đã có nhiều bài khác trên các trang về Tà Đùng; bài này chỉ nói chuyện ngồi trên thuyền giữa sương.
Không có giờ cố định cho sương. Có sáng dày đặc, có sáng mỏng manh, có sáng không có gì. Bài mô tả những gì thường gặp để chuẩn bị, không hứa hẹn cảnh. Ai đi với kỳ vọng nhẹ nhàng sẽ thấy buổi sáng nào trên hồ cũng có cái đáng nhớ.
Sương trên mặt hồ trông thế nào từ thuyền
Đứng trên đồi, sương là một tấm chăn trắng phủ lên hồ, đảo nhô lên như những hòn đảo trong mây. Ngồi trên thuyền thì khác: mình ở bên trong tấm chăn ấy. Xung quanh là một khoảng trắng mờ, mặt nước sẫm màu ngay dưới mạn thuyền, hòn đảo gần nhất chỉ là một bóng xám, những đảo xa hoàn toàn biến mất.
Âm thanh cũng đổi. Sương làm mọi thứ dường như gần hơn và yên hơn. Tiếng chim từ một đảo không nhìn thấy, tiếng mái chèo của ai đó ở xa, tiếng cá quẫy, tiếng nước vỗ vào mạn thuyền đều rõ lạ thường. Nhiều người nói đó là lúc họ cảm thấy hồ rõ nhất, dù nhìn thấy ít nhất.
Khi nắng bắt đầu chiếu qua, sương sáng lên màu vàng nhạt rồi trắng bạc, mỏng dần từ trên xuống. Đảo hiện ra từng phần: đỉnh cây trước, rồi sườn, rồi mép nước. Có lúc sương tan thành từng dải nằm ngang trôi qua các đảo. Toàn bộ quá trình có thể diễn ra nhanh hoặc chậm tuỳ ngày.
Khi nào dễ có sương dày
Mùa khô và đầu mùa khô. Những tháng ít mưa, trời quang, đêm lạnh sâu là thời gian sương xuất hiện thường xuyên nhất. Mùa mưa cũng có sương hoặc mây thấp, nhưng hay lẫn với mây mưa, kém đều.
Sau một đêm trời quang. Đêm không mây, mặt đất và không khí mất nhiệt nhanh, chênh lệch với mặt nước lớn, sương dày hơn. Đêm nhiều mây giữ ấm, sáng hôm sau thường ít sương.
Sau một đêm lặng gió. Gió làm xáo trộn không khí, sương khó hình thành hoặc bị thổi tan. Đêm lặng gió cho buổi sáng sương đẹp.
Sau một ngày mưa. Không khí ẩm sau mưa, nếu đêm đó trời quang, sáng hôm sau thường có sương rất dày.
Ở vịnh kín, nhánh hồ hẹp. Sương đọng lâu hơn ở những chỗ khuất gió giữa các đồi, tan chậm hơn so với vùng nước trống.
Vì sao người lái chạy chậm, có khi dừng hẳn
Trong sương dày, tầm nhìn có thể chỉ còn một khoảng ngắn. Người lái không thấy được gốc cây ngầm, cành cây trôi, phao lưới, lồng bè, hay một chiếc thuyền nhỏ khác đang đi tới. Chạy nhanh lúc này là đánh cược. Người lái quen hồ sẽ giảm ga tới mức thuyền gần như trôi, có khi tắt máy chờ sương tan bớt.
Định hướng cũng khó. Các đảo trên hồ Tà Đùng nhiều và giống nhau; khi mất các mốc nhìn xa, ngay cả người quen hồ cũng có thể đi lệch tuyến. Họ thường đi men theo bờ đảo quen, nghe tiếng động, nhớ hướng gió, hoặc đơn giản là chờ. Khách đừng giục, đừng đòi đi xa hơn khi sương còn dày.
Đổi lại, chính sự chậm rãi ấy là trải nghiệm. Thuyền trôi chậm, máy tắt, không ai nói to, chỉ ngồi nhìn sương. Nhiều chuyến đi sương đẹp nhất là những chuyến gần như không đi đâu xa.
Mặc gì cho một buổi sáng sương trên thuyền
Cái lạnh lúc sáng sớm trên thuyền khác hẳn cái lạnh khi đứng trên bờ. Hơi sương ẩm thấm vào áo, gió nhẹ trên mặt nước cuốn đi hơi ấm cơ thể, ngồi yên không vận động càng thấy lạnh. Nhiều người từ thành phố lên chỉ mang áo khoác mỏng và run suốt chuyến.
Mặc nhiều lớp: lớp trong giữ nhiệt, lớp giữa ấm, lớp ngoài chống gió và chống thấm vì sương làm ướt áo. Khăn quàng cổ, mũ len, găng tay mỏng giúp rất nhiều, nhất là cho người cầm máy ảnh hay cầm mái chèo. Tất dày và giày kín thay vì dép.
Mang theo một bình nước ấm hoặc trà nóng. Áo phao mặc ngoài cùng, cài khoá kín, chỉnh dây vừa với độ dày quần áo. Khi nắng lên và sương tan, cởi bớt lớp ngoài cho vào túi chống nước.
Người hay lạnh tay chân có thể mang miếng giữ nhiệt dán hoặc bình nước ấm nhỏ để cầm. Trẻ nhỏ cần thêm một lớp so với người lớn và phải kiểm tra tay chân trẻ thường xuyên. Đừng để mình lạnh run rồi mới mặc thêm; mặc đủ ngay từ lúc rời bến.
Hẹn thuyền cho một buổi sáng sương
Muốn đón sương, phải hẹn thuyền từ hôm trước và ra bến khi trời còn tối hoặc vừa tờ mờ. Nói rõ với người lái mục đích là ngắm sương, để họ chọn tuyến gần, quen thuộc, có vịnh kín sương đọng lâu. Hỏi luôn người lái đánh giá sáng mai có sương không; họ nhìn trời buổi tối và biết khá chính xác.
Thống nhất trước rằng nếu sương quá dày, thuyền sẽ chỉ ra một đoạn ngắn rồi dừng chờ, hoặc chờ ở bến cho sương tan bớt mới đi. Đừng để kỳ vọng đi xa làm áp lực cho người lái.
Mang đèn pin hoặc đèn đội đầu cho đoạn đường từ chỗ ở xuống bến trong tối. Đường đất đỏ ra bến lúc sáng sớm ẩm sương, trơn hơn ban ngày. Đi chậm, đi cùng nhau.
Nếu nơi ở gần hồ, có thể ra bờ trước để nhìn: sương dày thì đi, không có sương thì ngủ thêm rồi đi thuyền giữa buổi sáng. Nhắn trước với người lái về khả năng huỷ phút chót này để họ không chờ uổng công, và thoả thuận rõ cách tính nếu huỷ.
Những điều không nên làm khi đi thuyền trong sương
Sương đẹp nhưng làm giảm khả năng nhìn và phản ứng của mọi người trên hồ. Vài điều nên tránh:
- Không tự chèo kayak, SUP ra xa bờ khi sương còn dày; rất dễ mất phương hướng giữa các đảo giống nhau.
- Không đòi người lái chạy nhanh để kịp ra giữa hồ trước khi sương tan.
- Không đứng lên trên thuyền để nhìn qua lớp sương; không thấy xa hơn mà dễ ngã hơn.
- Không bật đèn chớp chụp ảnh liên tục làm chói mắt người lái.
- Không nói to, mở nhạc; trong sương âm thanh vang xa, làm phiền người làm nghề và thuyền khác.
- Không đi một mình, không đi khi không ai biết mình đang ở trên hồ.
Nếu gặp sương quá dày khi đang trên hồ, việc đúng là dừng lại ở chỗ an toàn gần bờ đảo và chờ, không cố tìm đường về bến.
Chụp ảnh và ngắm sương tan
Lúc đẹp nhất thường không phải khi sương dày nhất mà khi sương bắt đầu tan: ánh sáng xuyên qua làm sương phát sáng, các lớp đảo hiện ra từ mờ tới rõ. Chọn chỗ dừng thuyền có một hòn đảo gần làm tiền cảnh và khoảng hồ phía sau làm hậu cảnh để thấy được độ sâu.
Sương làm máy đo sáng của điện thoại dễ chụp tối hơn mắt thấy; chạm vào vùng sáng để chỉnh lại. Lau ống kính thường xuyên vì hơi nước đọng nhanh. Giữ máy trong áo khoác khi không chụp để máy không quá lạnh, pin không tụt nhanh.
Và có lúc nên cất máy đi. Sương tan rất nhanh trong những ngày nắng; nhìn qua màn hình suốt thì bỏ lỡ chính khoảnh khắc mình dậy sớm để thấy.
Nếu muốn ảnh có người, chụp người trong nhóm ngồi quay lưng nhìn ra màn sương, khoác áo phao màu sáng; màu áo nổi bật trên nền trắng xám, lại là lời nhắc an toàn trong chính bức ảnh.
Sương tan rồi: tiếp tục hay về
Khi sương đã tan hẳn, mặt hồ thường vẫn lặng, ánh sáng còn mềm. Đây là lúc có thể đi tiếp một vòng đảo, ghé lên một đảo ngồi nghỉ, ăn sáng nhẹ mang theo. Chuyến đón sương vì vậy có thể nối thẳng vào chuyến ngắm đảo giữa buổi sáng, là khung giờ dễ chịu nhất trong ngày.
Nhưng cũng nên nghĩ đến sức của cả nhóm. Dậy từ khi trời còn tối, ngồi lạnh trên thuyền suốt một thời gian, nhiều người đã mệt. Trẻ nhỏ và người lớn tuổi càng cần nghỉ. Về bến, ăn sáng nóng, nghỉ ngơi rồi ra hồ lại vào hôm khác cũng là lựa chọn tốt.
Dù chọn gì, nhớ rằng mùa mưa, khoảng thời gian an toàn trên hồ trước giông chiều có hạn; đừng kéo dài chuyến quá trưa.
Một lựa chọn dung hoà là chuyến hai chặng: chặng đầu ngắn đón sương, về bến ăn sáng, nghỉ một lúc cho ấm, rồi chặng sau đi vòng đảo khi nắng đã lên. Người lái quen sẽ sắp xếp được nếu được nói trước.
Sương và an toàn: những điều người lái để ý mà khách không thấy
Ngồi trên thuyền giữa sương, khách thấy cảnh đẹp; người lái thấy cả những thứ khác. Họ nghe tiếng máy thuyền khác để biết có ai đang chạy gần; họ để ý màu nước sẫm hay nhạt để đoán độ sâu; họ nhớ vị trí những gốc cây ngầm, những dây lưới trên tuyến quen. Đó là lý do chuyến đón sương chỉ nên đi trên tuyến người lái thuộc lòng, không phải tuyến mới.
Một số người lái dùng còi hoặc gõ vào mạn thuyền khi đi trong sương dày để thuyền khác biết. Khách có thể giúp bằng cách giữ yên lặng, nhìn quanh và báo ngay khi thấy bóng thuyền khác, phao lưới hay vật nổi phía trước. Thêm một đôi mắt quan sát là thêm an toàn.
Nếu sương dày tới mức người lái quyết định quay về hoặc dừng hẳn, đó là quyết định nên tôn trọng. Một buổi sáng không ra được giữa hồ không mất gì; mặt hồ vẫn còn đó cho buổi sáng hôm sau.
Câu hỏi thường gặp
Mấy giờ thì có sương trên hồ Tà Đùng?
Sương thường có từ lúc trời tờ mờ tới khi nắng lên được một lúc, rồi tan dần. Không có giờ cố định: đêm trời quang, lặng gió thì sương dày, đêm nhiều mây thì ít sương. Mùa khô và đầu mùa khô dễ gặp sương đẹp hơn mùa mưa.
Đi thuyền trong sương có nguy hiểm không?
Có rủi ro vì tầm nhìn kém, không thấy gốc cây, lưới, thuyền khác. An toàn khi đi với người lái quen hồ, thuyền chạy rất chậm hoặc dừng chờ, mọi người mặc áo phao. Không tự chèo kayak, SUP ra xa khi sương còn dày.
Có chắc chắn thấy sương nếu dậy sớm không?
Không chắc chắn. Có sáng sương dày đặc, có sáng chỉ mỏng, có sáng không có. Hỏi người lái tối hôm trước để họ đánh giá; họ nhìn trời và gió quen hơn. Nếu sáng hôm đó không có sương, mặt hồ lặng buổi sớm vẫn đáng đi.
Mặc gì khi đi thuyền đón sương?
Mặc nhiều lớp: lớp giữ nhiệt bên trong, áo ấm, áo khoác chống gió chống thấm bên ngoài, khăn quàng, mũ len, găng tay mỏng, tất dày và giày kín. Mang nước ấm. Áo phao mặc ngoài cùng, chỉnh dây vừa với quần áo dày.
Trẻ nhỏ có nên đi thuyền đón sương không?
Cân nhắc kỹ. Trời lạnh, ẩm, gió trên mặt nước làm trẻ dễ nhiễm lạnh, và phải dậy rất sớm. Nếu đi, mặc thật ấm, chuyến rất ngắn, thuyền vững có mái che. Với nhiều gia đình, cho trẻ ngắm sương từ bờ rồi đi thuyền giữa buổi sáng dễ chịu hơn.
Có thể chèo kayak đón sương không?
Chỉ nên chèo sát bờ trong vịnh quen, đi cùng nhóm hoặc có thuyền máy theo, khi sương không quá dày. Không chèo ra vùng nước trống, không chèo một mình. Trong sương, các đảo giống nhau, mất phương hướng rất nhanh, và thuyền máy khó thấy kayak.