Hồ Tà Đùng mùa khô tháng 1–4: nước rút, trời trong và gió hanh trên mặt hồ

Từ tháng 1 đến khoảng tháng 4, hồ Tà Đùng ở giữa mùa khô: mực nước hạ dần từng tuần, quanh mỗi đảo lộ ra một vành đất đỏ ngày càng rộng, trời trong, nước những sáng lặng gió rất trong, ít mưa. Đây là mùa dễ đoán thời tiết nhất, hợp cắm trại và chèo thuyền buổi sáng. Điều cần cẩn thận là gió: chiều mùa khô gió thổi mạnh trên vùng nước rộng, và nắng hanh làm người trên thuyền mất nước nhanh.

Hồ Tà Đùng là hồ chứa thủy điện Đồng Nai 3, thuộc xã Tà Đùng, tỉnh Lâm Đồng (trước tháng 7/2025 là huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông). Mùa khô là lúc nhà máy dùng dần lượng nước đã tích trong mùa mưa để phát điện và xả cho hạ du, nên mặt hồ co lại liên tục. Tháng 1 hồ vẫn còn khá cao; tới tháng 3, tháng 4 nước đã xuống rõ, nhiều nhánh hồ cạn. Bài này đi theo nhịp đó, từ góc nhìn người ở trên và sát mặt nước.

Mốc tháng là khoảng thường gặp; năm mưa nhiều, nước rút chậm hơn, năm mưa ít thì ngược lại. Bài không đưa số đo mực nước hay nhiệt độ vì những con số ấy đổi theo năm.

Mặt hồ đổi thế nào qua từng tháng mùa khô

Tháng 1, mặt hồ vẫn giữ dáng của mùa nước cao. Viền đất quanh đảo mới chỉ là một dải mảnh, cỏ ven bờ bắt đầu ngả màu. Sáng còn sương, nhưng mỏng và tan sớm hơn tháng 12. Đây là tháng chuyển tiếp, nhiều người coi là còn nằm trong mùa đẹp nhất.

Tháng 2 và tháng 3, viền đất rộng ra rõ rệt. Đứng trên thuyền nhìn quanh, mỗi đảo như được kẻ một đường nâu đỏ dưới chân, phía trên là cây xanh hoặc cỏ vàng. Một số nhánh hẹp trở thành vũng nước tách rời hoặc cạn hẳn. Những gò thấp từng chìm dưới nước nhô lên thành đảo mới, có khi là một dải đất nối hai đảo cũ.

Tháng 4, hồ tiến gần mức thấp nhất năm. Ở những vùng bờ thoải, lòng hồ cạn lộ thành bãi rộng, có chỗ cỏ mọc lại trên đất từng ngập. Gốc cây cũ, lối mòn, nền đất cũ hiện ra. Cuối tháng 4 có thể đã có những cơn giông đầu tiên của mùa mưa, báo hiệu chuyển mùa.

Vì sao nước mùa khô trong hơn

Mùa mưa, nước từ các suối đổ vào hồ mang theo đất đỏ, mùn lá và cát mịn. Mỗi trận mưa lớn lại khuấy đục những vùng gần cửa suối. Sang mùa khô, dòng nước vào hồ yếu đi, lượng đất trôi theo giảm hẳn; nước trong hồ đứng lâu nên phù sa lắng xuống đáy. Kết quả là những sáng lặng gió, nhìn từ thuyền có thể thấy khá sâu xuống nước ở vùng giữa hồ.

Màu trời cũng góp phần. Trời mùa khô thường trong và xanh, mặt hồ phản chiếu lại nên có sắc xanh lam đậm. Gần trưa, khi nắng chiếu thẳng, vùng nước nông quanh đảo có thể ánh xanh ngọc hoặc vàng nâu tuỳ màu đáy.

Nước trong không có nghĩa là nước sạch để uống hay an toàn để bơi. Đây vẫn là hồ chứa, có cá, có người sống quanh, có nước từ ruộng rẫy chảy vào. Mang nước uống theo, không dùng nước hồ để uống trực tiếp.

Gió mùa khô: điều quan trọng nhất với người trên thuyền

Gió mạnh lên theo giờ. Sáng sớm thường lặng; từ khoảng giữa buổi sáng gió bắt đầu thổi, mạnh nhất vào buổi chiều rồi dịu đi khi tối. Kế hoạch trên hồ vì vậy nên dồn vào buổi sáng.

Vùng nước rộng là nơi sóng lớn nhất. Gió thổi qua một khoảng mặt nước dài, không bị đảo che, sẽ nổi sóng cao hơn. Thuyền nhỏ, kayak và SUP nên đi men theo bờ đảo, tránh băng qua những vùng nước trống vào buổi chiều.

Gió ngược khi về là cái bẫy hay gặp. Đi ra xuôi gió thấy nhẹ nhàng, quay về ngược gió thì chậm và mệt gấp mấy lần. Người chèo nên đi ngược gió trước, về xuôi gió sau.

Gió hanh làm mất nước và rát da. Nắng mùa khô trên mặt nước phản chiếu từ hai phía. Đội mũ rộng vành, mặc áo dài tay mỏng, uống nước đều kể cả khi chưa khát.

Đầu và giữa mùa khô thường gió nhiều hơn cuối mùa. Đây là quan sát chung về gió mùa khô trên cao nguyên, mỗi năm mỗi khác. Người lái thuyền địa phương sẽ nói chính xác hơn cho từng tuần.

Chơi gì trên mặt hồ mùa khô

Trời khô và dễ đoán làm mùa này hợp với những hoạt động cần lên kế hoạch trước. Mấy gợi ý theo đúng điều kiện của hồ:

• Cắm trại ven hồ. Đất ráo, ít mưa, đêm nhiều sao. Chọn chỗ khuất gió, có bờ đất chắn, buộc lều thật kỹ; đêm lạnh nên mang túi ngủ đủ ấm.
• Chèo kayak buổi sáng. Mặt hồ lặng, nước trong, dễ nhìn thấy gốc cây dưới nước để tránh. Lên bờ trước khi gió chiều nổi.
• Đi thuyền xem đảo mới nhô lên. Mùa nước thấp, người lái có thể chỉ những gò, những dải đất chỉ lộ ra vài tháng trong năm.
• Đi bộ trên bãi lòng hồ. Những bãi cỏ mọc lại trên đất từng ngập là chỗ đi dạo, xem chim nước. Chỉ đi chỗ đất khô cứng, tránh vùng bùn sát mép nước.
• Ngắm hoàng hôn từ bờ. Trời mùa khô ít mây, mặt trời lặn rõ nét. Ngồi trên bờ an toàn hơn ngồi thuyền giữa hồ lúc gió chiều.
• Câu cá vùng nước sâu. Nước rút, cá dồn về các lòng sâu; người câu tìm những chỗ bờ dốc, gần lòng sông cũ, hỏi người địa phương chỗ nào được phép.

Bến thuyền và đường xuống nước khi hồ rút

Khi nước hạ, bến thuyền không đứng yên. Nhiều bến là bãi đất tự nhiên hoặc cầu phao, cứ vài tuần lại phải dời xuống theo mép nước. Chỗ anh chị lên thuyền tháng 12 có thể tới tháng 3 đã cách mép nước cả một quãng đất dài. Hỏi trước chỗ hẹn để không mất công tìm.

Đoạn đường từ chỗ đậu xe xuống thuyền mùa khô thường dài hơn và dốc hơn. Đất đỏ khô thì cứng, bám chân, nhưng có chỗ là lớp bùn đã se mặt, nhìn khô mà dẫm vào lún tới mắt cá. Đi theo lối người lái thuyền hay đi, đừng đi tắt qua vùng đất màu sẫm sát mép nước.

Với trẻ nhỏ và người lớn tuổi, nên có người dắt hoặc bế qua đoạn bãi đất. Mang giày đế bám, có quai hậu. Dép lê là thứ hay tuột nhất khi lội qua bùn.

Những thứ mùa khô làm lộ ra dưới đáy hồ

Nước rút làm hiện lại một phần mặt đất trước khi có hồ. Ở nhiều chỗ, người đi thuyền có thể thấy gốc cây cụt, đoạn bờ đất từng là đường mòn, nền đất từng là nương rẫy. Đây là dấu vết của thung lũng sông trước khi bị ngập, giúp hiểu vì sao hồ có hình dạng như bây giờ.

Những thứ ấy cũng là chướng ngại. Gốc cây nằm ngay dưới mặt nước là thứ đáng sợ nhất với thuyền máy và kayak: nhìn không thấy, va vào có thể gãy chân vịt, lật thuyền nhỏ. Mùa khô một số gốc đã nhô lên nên dễ tránh, nhưng một số khác chỉ cách mặt nước một chút. Đi chậm ở vùng lạ, nhất là gần bờ.

Nếu thấy vật lạ dưới bãi lòng hồ, như mảnh kim loại hay đồ cũ, đừng nhặt hay đào bới. Đơn giản là để nguyên chỗ cũ. Lòng hồ là vùng của công trình thủy điện, có quy định riêng về việc khai thác, đào bới.

Cháy và rác: hai chuyện của mùa khô

Mùa khô cỏ ven hồ và lá rừng khô giòn, chỉ một đốm lửa trại không dập kỹ hay một mẩu thuốc lá là đủ gây cháy. Những triền đồi quanh hồ giáp rừng, cháy lan rất nhanh khi có gió chiều. Người cắm trại chỉ đốt lửa ở chỗ được phép, dọn sạch cỏ quanh bếp, có sẵn nước, và dập tắt hẳn bằng nước trước khi ngủ hay rời đi.

Nước rút cũng làm lộ ra rác từ mùa trước: chai nhựa, túi nilon mắc vào gốc cây, dạt lên bãi. Cảnh này làm nhiều người khó chịu, nhưng đó cũng là lời nhắc rằng mọi thứ ném xuống hồ đều quay lại. Mang rác của mình về, nếu tiện thì nhặt thêm vài món dọc bãi nơi mình ngồi.

Nhà vệ sinh ven hồ không nhiều. Đi dã ngoại cả ngày, hãy dùng nhà vệ sinh ở chỗ ở hoặc điểm dịch vụ trước khi ra hồ, và không xả bất cứ thứ gì ra sát mép nước.

Đêm mùa khô bên hồ

Trời mùa khô ít mây nên ban ngày nắng, ban đêm lại mất nhiệt rất nhanh. Chênh lệch giữa trưa và nửa đêm ở vùng hồ có thể khiến người mới lên không kịp trở tay: buổi chiều còn mặc áo cộc tay, tới khuya đã phải chui vào túi ngủ. Gió hồ thổi qua lều càng làm cảm giác lạnh tăng lên.

Bù lại, đêm mùa khô là lúc bầu trời trên hồ trong nhất năm. Ánh đèn ít, trời ít mây, ngồi ở bờ hồ có thể thấy rất nhiều sao, những đêm không trăng thấy cả dải sáng mờ vắt ngang trời. Mặt hồ lặng về đêm phản chiếu lại ánh sao ở những vùng nước kín gió.

Gần sáng, hơi nước có thể bốc lên từ mặt hồ, đọng thành sương trên lều và cỏ. Đồ để ngoài trời như ghế, khăn, giày sẽ ướt. Cất đồ vào trong lều hoặc dưới tấm bạt trước khi ngủ. Nếu ở thuyền nhà hay thuyền neo qua đêm, chỉ làm ở nơi có người quản lý, có áo phao và có đèn.

Bốn tháng mùa khô so với nhau

Cả bốn tháng đều được gọi là mùa khô, nhưng với người ở trên mặt nước, mỗi tháng một khác. Bảng dưới gộp những gì thường gặp, không phải số đo; năm nào mùa mưa dứt muộn thì các cột dịch về sau.

Người đi lần đầu và muốn thấy hồ gần giống ảnh nổi tiếng nên chọn tháng 1. Người quen Tà Đùng rồi, muốn thấy mặt khác của hồ, thường quay lại vào tháng 3, tháng 4.

Câu hỏi thường gặp

Tháng 2 đi hồ Tà Đùng có đẹp không?

Đẹp theo kiểu mùa khô: trời trong, ít mưa, nước trong, viền đất quanh đảo bắt đầu rõ. Hồ đã hạ so với tháng 12 nhưng vẫn đủ nước cho phần lớn tuyến thuyền. Đi giữa tuần sau Tết thường yên hơn dịp Tết.

Mùa khô gió hồ Tà Đùng mạnh vào lúc nào?

Thường mạnh dần từ giữa buổi sáng, mạnh nhất vào buổi chiều rồi dịu khi tối. Vùng nước rộng không có đảo che là nơi sóng cao nhất. Người chèo kayak, SUP nên ra nước sớm và về trước giữa trưa.

Tháng 4 hồ Tà Đùng còn nước không?

Còn, hồ thủy điện không cạn hẳn, chỉ hạ xuống mức thấp trong năm. Tháng 4 vành đất đỏ quanh đảo rộng, nhiều nhánh cạn, bến có thể dời xa chỗ đậu xe. Thuyền vẫn chạy được các tuyến chính giữa hồ.

Cắm trại ven hồ mùa khô cần lưu ý gì nhất?

Gió và lửa. Chọn chỗ khuất gió, cắm cọc chắc, buộc dây lều kỹ. Chỉ đốt lửa ở chỗ được phép, dọn sạch cỏ khô quanh bếp, dập tắt bằng nước trước khi ngủ. Đêm mùa khô lạnh, mang đủ đồ ấm.

Mùa khô nước hồ có uống được không?

Không nên uống trực tiếp nước hồ ở bất kỳ mùa nào. Nước trong là do phù sa lắng, không có nghĩa là sạch vi sinh. Mang đủ nước uống theo người, nhất là khi đi thuyền hay chèo dưới nắng hanh cả buổi.

Đi trên bãi lòng hồ lộ ra mùa khô có an toàn không?

An toàn nếu đi trên đất khô cứng và tránh xa mép nước. Phần đất sẫm màu sát nước có thể là bùn se mặt, dẫm vào bị lún. Không để trẻ chạy một mình trên bãi, và không đi ra bãi khi trời tối.