Đi thuyền ra đảo trên hồ Tà Đùng thường gồm năm chặng: hẹn thuyền với người lái địa phương (qua nơi mình ở hoặc người quen), xuống bến theo giờ hẹn, mặc áo phao và nghe dặn trước khi rời bến, chạy giữa các đảo theo tuyến người lái chọn, rồi cập bờ lên một đảo để đi bộ, ngồi nghỉ hoặc ngắm hồ trước khi quay về. Đi buổi sáng là đẹp và êm nhất; buổi chiều mùa mưa hay có giông, chiều mùa khô hay gió.
Mặt hồ rộng, có rất nhiều đảo lớn nhỏ là đỉnh đồi cũ nhô lên khi thung lũng bị ngập, nên đi thuyền là cách hay nhất để thấy hồ từ bên trong. Trên hồ không có tuyến tàu khách cố định như ở các khu du lịch lớn; phần lớn là thuyền của người dân địa phương và các cơ sở dịch vụ quanh hồ.
Bài đi qua từng chặng, không nêu giá, không nêu tên bến hay đơn vị cho thuê, vì những thứ ấy thay đổi theo mùa và theo mực nước. Bài chi tiết về loại thuyền, câu hỏi cho người lái, an toàn với trẻ nhỏ có trong cùng chuyên mục.
Năm chặng của một chuyến thuyền ra đảo
Một chuyến thuyền trên hồ Tà Đùng, dù ngắn hay dài, thường đi qua những bước sau. Biết trước giúp không bị bất ngờ ở bến.
- Hẹn thuyền. Nhờ nơi mình ở giới thiệu người lái, hoặc hỏi người quen ở xã. Hẹn giờ, số người, tuyến muốn đi, thời gian dự kiến từ hôm trước.
- Xuống bến. Bến thường là bãi đất ven hồ hoặc cầu phao, vị trí đổi theo mực nước. Hỏi rõ chỗ gặp, đến sớm hơn giờ hẹn một chút.
- Áo phao và dặn dò. Mỗi người một áo phao vừa cỡ, cài đủ khoá. Người lái chỉ chỗ ngồi, cách lên xuống, điều cần tránh.
- Chạy giữa các đảo. Ngồi yên đúng chỗ, giữ đồ đạc gọn, không đứng dậy hay dồn sang một bên khi thuyền đang chạy.
- Cập bờ, lên đảo, quay về. Chờ thuyền dừng hẳn, bước lên theo chỉ dẫn. Thống nhất giờ quay lại thuyền trước khi tản ra.
Chuyến đi êm hay không phụ thuộc nhiều nhất vào chặng đầu: hẹn đúng người, đúng giờ, nói rõ mình muốn gì. Phần còn lại người lái quen hồ sẽ lo.
Hẹn thuyền: nói rõ ba điều
Thuyền trên hồ Tà Đùng đa phần do người dân địa phương chạy, có người làm thường xuyên, có người chỉ chạy khi có khách. Cách dễ nhất là nhờ nơi mình ở giới thiệu, vì họ biết ai đang chạy, ai có thuyền phù hợp với nhóm của mình. Tránh đặt qua những lời mời chào không rõ nguồn trên mạng mà không kiểm lại.
Khi hẹn, nói rõ ba điều: có bao nhiêu người, có trẻ nhỏ hay người lớn tuổi không; muốn đi kiểu gì — một vòng ngắn ngắm đảo, đi xa vào nhánh hồ, hay ra một đảo cụ thể để ngồi lâu; và muốn đi giờ nào. Ba điều này quyết định loại thuyền, tuyến đi và thời gian.
Hỏi lại người lái về áo phao: có đủ cho mọi người không, có áo cho trẻ không. Thống nhất cách tính tiền trước khi đi để không có chuyện khó xử lúc về. Bài này không nêu giá vì giá đổi theo mùa, theo tuyến và theo từng người chạy thuyền.
Ở bến: những việc làm trước khi rời bờ
Bến thuyền ở hồ Tà Đùng phần lớn không phải bến xây kiên cố. Mùa nước đầy, bến có thể ngay sát chỗ đậu xe; mùa nước thấp, phải đi bộ qua một đoạn bãi đất tới mép nước. Mang giày bám, xách đồ gọn, để những thứ không cần lại trên xe.
Trước khi lên thuyền, nhận áo phao và mặc ngay trên bờ, không đợi lên thuyền mới mặc. Áo phải vừa người, cài hết khoá, kéo dây cho ôm sát. Thử nhấc vai áo lên: nếu áo trồi tới tai, nghĩa là quá rộng, cần đổi áo nhỏ hơn hoặc kéo chặt thêm. Trẻ em mặc áo phao trẻ em có đai giữa hai chân.
Đồ điện tử, giấy tờ cho vào túi chống nước. Nếu chưa có túi chuyên dụng, vài túi nilon dày có khoá kéo cũng đỡ được nước bắn. Đi vệ sinh trước khi rời bến; trên hồ không có chỗ, mà một chuyến đi có thể kéo dài vài tiếng.
Trên thuyền khi đang chạy
Ngồi đúng chỗ người lái xếp. Thuyền nhỏ cân bằng nhờ trọng lượng chia đều. Người lái xếp chỗ là có lý do: người nặng ngồi giữa, trẻ nhỏ ngồi cạnh người lớn, không ai ngồi lên mạn thuyền.
Không đứng dậy, không đổi chỗ khi thuyền chạy. Muốn chụp ảnh, đổi chỗ, lấy đồ thì nhờ người lái giảm tốc hoặc dừng hẳn. Đứng lên đột ngột là cách phổ biến nhất làm thuyền nhỏ chao mạnh.
Không dồn sang một bên. Khi thấy cảnh đẹp ở một phía, cả nhóm hay quay sang cùng lúc. Trên thuyền nhỏ, như vậy đủ làm thuyền nghiêng. Thay phiên nhau nhìn.
Giữ tay chân trong thuyền. Thò tay xuống nước khi thuyền chạy nhanh có thể va vào cành cây trôi; thò chân ra mép thuyền khi cập bờ có thể bị kẹt giữa thuyền và bờ.
Nghe theo người lái. Khi người lái bảo quay về vì trời đổi, đừng nài thêm. Họ thấy những dấu hiệu mà khách thường không để ý.
Chạy giữa các đảo: thấy gì trên đường
Ngồi trên thuyền rời bến, cảnh đầu tiên thường là mặt hồ mở rộng với những lớp đảo xa gần. Đảo gần thấy rõ từng thân cây, mép đất đỏ; đảo xa mờ dần thành những khối xanh lam. Thuyền len giữa các đảo, khung cảnh đổi liên tục: lúc mở ra một vùng nước rộng, lúc khép lại thành một lạch hẹp giữa hai sườn đồi.
Nhiều đảo còn rừng, nhiều đảo đã thành vườn cà phê, cây ăn trái của người dân, có đảo có nhà, có bến nhỏ riêng. Một số vịnh có lồng bè nuôi cá, có phao lưới đánh dấu. Người lái sẽ đi vòng tránh những chỗ ấy; khách nên giữ yên lặng khi đi qua để không làm phiền người đang làm việc.
Mùa nước đầy, thuyền có thể đi sâu vào các nhánh hồ hẹp; mùa nước thấp, tuyến thường ở vùng giữa hồ, đi qua những đảo có viền đất đỏ rõ. Hỏi người lái tên những chỗ đi qua; nhiều tên gọi là tên dân gian, mỗi người gọi một kiểu, nghe cũng là một phần của chuyến đi.
Cập bờ và lên đảo
Đảo trên hồ Tà Đùng phần lớn không có cầu tàu. Thuyền cập vào một chỗ bờ thoải, mũi thuyền ghé sát đất. Chờ thuyền dừng hẳn, người lái hoặc một người trong nhóm nhảy lên trước giữ thuyền, rồi mọi người lên lần lượt, bước vào giữa thuyền trước khi bước ra mũi, không nhảy từ mạn.
Bờ đảo thường là đất đỏ, có chỗ dốc, có chỗ ướt trơn. Mùa nước thấp, phải leo qua một vành đất trống mới tới chỗ có cây. Bám vào cỏ, rễ cây chắc, đi theo lối có sẵn. Trẻ nhỏ và người lớn tuổi nên có người đỡ.
Trước khi tản ra, thống nhất giờ quay lại thuyền và chỗ tập trung. Đảo nhỏ nhưng có cây che, đi vài chục bước là khuất nhau. Đảo có vườn, có nhà là đất có chủ: không vào vườn hái trái, không đốt lửa, không để lại rác. Chi tiết chuyện lên đảo có bài riêng trong chuyên mục.
Quay về bến
Chuyến về thường là lúc người ta lơ là nhất: đã mệt, đã chụp đủ ảnh, nắng đã lên. Nhưng đây cũng là lúc gió bắt đầu mạnh hơn lúc đi, và mùa mưa là lúc mây giông bắt đầu dựng. Đừng nán lại trên đảo quá giờ đã hẹn với người lái; họ tính giờ về theo trời.
Lên thuyền theo thứ tự ngược lại lúc xuống, áo phao vẫn mặc nguyên. Nếu trời nổi gió, ngồi thấp, giữ chặt mép thuyền, để người lái chọn đường đi men theo các đảo kín gió dù có xa hơn một chút.
Về tới bến, kiểm lại đồ đạc trước khi rời thuyền: điện thoại, kính, mũ là những thứ hay quên nhất. Trả áo phao cho người lái, nếu ướt thì để chỗ thoáng. Mang rác của nhóm lên bờ, không để lại trên thuyền.
Nếu chuyến đi vui, một lời cảm ơn và một lần giới thiệu người lái cho bạn bè là cách tốt nhất giữ những người làm thuyền tử tế ở lại với hồ. Nếu có điều chưa ổn, như thiếu áo phao hay chở quá người, nói thẳng với nơi mình ở để họ biết.
Mang gì lên thuyền
Một chuyến thuyền vài tiếng trên hồ cần ít đồ nhưng phải đúng thứ. Gói gọn trong một túi đeo, đừng mang vali hay túi xách tay cồng kềnh:
- Nước uống cho mỗi người, đồ ăn nhẹ nếu định dừng lâu trên đảo; giữa hồ không có chỗ mua.
- Mũ rộng vành có dây quai, kính râm, kem chống nắng — nắng phản chiếu từ mặt nước mạnh hơn trên bờ.
- Áo khoác gió mỏng chống thấm, kể cả ngày nắng; sáng sớm và lúc thuyền chạy gió hồ khá lạnh.
- Túi chống nước cho điện thoại, ví, giấy tờ; dây đeo điện thoại để không rơi xuống nước khi chụp.
- Giày bám, có quai hậu, để lên xuống bờ đất đỏ trơn; dép lê dễ tuột khi bước qua mũi thuyền.
- Túi đựng rác, khăn nhỏ, thuốc chống say nếu ai trong nhóm hay say xe.
- Với trẻ nhỏ: áo phao trẻ em nếu không chắc thuyền có, một bộ đồ thay, mũ, đồ ăn vặt quen thuộc.
Khi máy chết hay trời đổi giữa hồ
Thuyền máy nhỏ có lúc chết máy giữa chừng: hết xăng, nghẹt bugi, vướng rác vào chân vịt. Người lái quen việc thường xử lý được trong ít phút. Việc của khách là ngồi yên, không đứng dậy xem, không dồn về một phía, giữ áo phao cài chặt. Thuyền không máy trên mặt hồ lặng vẫn nổi bình thường, không có gì phải hoảng.
Nếu sửa không được, người lái sẽ chèo vào bờ gần nhất hoặc gọi thuyền khác tới kéo. Đây là lý do nên hỏi trước khi đi: thuyền có mái chèo dự phòng không, người lái có điện thoại và có số của người quen trên hồ không. Mang điện thoại sạc đầy, để trong túi chống nước.
Nếu trời đổi khi đang ở xa, như gió mạnh lên hay mây giông kéo tới, người lái có thể quyết định ghé vào một đảo gần nhất để trú thay vì cố về bến. Đó là quyết định đúng. Lên đảo, tránh xa cây cao đứng riêng và mép nước, chờ trời yên rồi mới đi tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Đi thuyền ra đảo hồ Tà Đùng đặt ở đâu?
Cách dễ nhất là nhờ nơi mình ở giới thiệu người lái thuyền quen, hoặc hỏi người quen ở xã Tà Đùng. Thuyền phần lớn do người dân và các cơ sở dịch vụ quanh hồ chạy, không có tuyến cố định. Hẹn từ hôm trước, nói rõ số người, tuyến và giờ đi.
Đi thuyền vòng đảo hồ Tà Đùng mất bao lâu?
Tuỳ tuyến và mục đích: một vòng ngắm đảo gần bến khác hẳn chuyến đi xa vào nhánh hồ hay dừng lâu trên đảo. Nói với người lái mình có bao nhiêu thời gian, họ sẽ đề xuất tuyến hợp lý. Luôn chừa thời gian để về bến trước khi trời đổi.
Có cần biết bơi mới đi thuyền trên hồ Tà Đùng không?
Không bắt buộc, nhưng mọi người, kể cả người bơi giỏi, đều phải mặc áo phao vừa cỡ, cài đủ khoá suốt chuyến. Hồ sâu và lạnh ở dưới; rủi ro lớn nhất khi rơi xuống nước là sặc trong những giây đầu, áo phao giúp vượt qua lúc đó.
Mấy giờ đi thuyền trên hồ Tà Đùng đẹp nhất?
Buổi sáng, từ khi sương tan tới giữa trưa, là lúc mặt hồ êm và ánh sáng đẹp. Sáng sớm có sương rất đẹp nhưng lạnh, tầm nhìn kém. Chiều mùa mưa hay có giông, chiều mùa khô gió mạnh hơn, nên tránh đi xa vào buổi chiều.
Lên đảo trên hồ Tà Đùng có được tự do đi lại không?
Nhiều đảo có vườn, có nhà, là đất có chủ; một số đảo còn rừng. Đi theo lối có sẵn, không vào vườn hái trái, không đốt lửa, không chặt cây, mang rác về. Hỏi người lái đảo nào lên được và nên đi tới đâu.
Đi thuyền trên hồ Tà Đùng có an toàn không?
An toàn khi đi với người lái quen hồ, thuyền không chở quá số người, mọi người mặc áo phao đúng cách, đi lúc trời êm và về trước khi trời đổi. Không đi thuyền ban đêm, không đi khi có tin giông bão, và không lại gần khu vực đập, công trình thủy điện.