Trên hồ Tà Đùng, khách thường gặp năm loại phương tiện: thuyền gỗ nhỏ gắn máy của người dân, thuyền máy lớn hơn có mái che chở được nhóm, ca nô nhỏ chạy nhanh, và hai loại tự chèo là kayak và ván chèo đứng SUP. Gia đình có trẻ nhỏ, người lớn tuổi hợp nhất với thuyền máy có mái che, chạy chậm, có chỗ ngồi vững; nhóm trẻ muốn đi xa nhanh thì ca nô; người muốn yên tĩnh, gần mặt nước thì kayak buổi sáng ở vùng kín gió.
Vì là hồ của người dân sống quanh đó chứ không phải khu du lịch được quy hoạch một đơn vị khai thác, phương tiện trên hồ đa dạng, từ thuyền làm cá tận dụng chở khách tới thuyền đóng riêng cho dịch vụ. Chất lượng và trang bị không đồng đều, nên biết phân biệt giúp chọn đúng.
Bài mô tả đặc điểm chung từng loại, không nêu tên đơn vị, không nêu giá. Tên gọi các loại thuyền mỗi nơi một kiểu; bài dùng cách gọi phổ thông.
Một nguyên tắc đi trước mọi so sánh: chiếc thuyền tốt nhất là chiếc có đủ áo phao vừa người cho cả nhóm, chở đúng số người và do một người lái tỉnh táo, quen hồ điều khiển. Loại thuyền chỉ quyết định chuyến đi êm hay xóc, nhanh hay chậm, khô hay ướt; còn an toàn nằm ở những điều kia, và chúng áp dụng cho mọi loại.
Năm loại phương tiện trong một bảng
Bảng dưới so sánh những điểm khách hay hỏi nhất. Đây là đặc điểm chung; từng chiếc cụ thể có thể khác, nên vẫn phải nhìn tận mắt trước khi lên.
| Loại | Chở được | Tốc độ, độ êm | Hợp với | Cần để ý |
|---|---|---|---|---|
| Thuyền gỗ nhỏ gắn máy | Vài người | Chậm, gần mặt nước, nghe tiếng máy | Cặp đôi, nhóm nhỏ, người thích cảm giác mộc | Thường không mái che; mạn thấp, nước dễ bắn vào |
| Thuyền máy lớn có mái che | Nhóm đông hơn | Vừa phải, vững | Gia đình, trẻ nhỏ, người lớn tuổi, ngày nắng hoặc mưa rào | Số người tối đa, đủ áo phao cho tất cả |
| Ca nô nhỏ | Ít người | Nhanh, xóc khi có sóng | Nhóm trẻ muốn đi xa trong thời gian ngắn | Không hợp trẻ nhỏ, người say sóng, người đau lưng |
| Kayak | Một hoặc hai người | Tự chèo, rất êm khi lặng gió | Người khoẻ, muốn yên tĩnh, buổi sáng | Gió chiều, vùng nước trống, khoảng cách tới bờ |
| SUP (ván chèo đứng) | Một người | Tự chèo, chậm | Người đã quen thăng bằng, nước lặng | Dễ ngã, phải có áo phao và dây buộc chân |
Không có loại nào tốt nhất cho mọi người. Câu hỏi đúng là: nhóm mình có ai, muốn đi bao xa, trời hôm đó thế nào.
Thuyền gỗ nhỏ gắn máy: gần nước nhất
Đây là loại thuyền quen thuộc của người sống ven hồ: thân gỗ hoặc tôn dài, hẹp, gắn một máy nổ nhỏ phía đuôi, có khi là loại máy đuôi tôm cán dài. Người dân dùng để đi thăm lưới, chở hàng sang đảo, đi lại giữa các bờ. Khi có khách, họ chở thêm vài người.
Ngồi trên thuyền gỗ nhỏ là cảm giác gần mặt nước nhất: mạn thuyền thấp, thò tay là chạm nước, tiếng máy đều đều, thuyền len được vào những lạch hẹp mà thuyền lớn không vào nổi. Nhiều người thích chính sự mộc mạc ấy.
Đổi lại, thuyền nhỏ chòng chành khi có sóng, nước dễ bắn vào khi gió. Thường không có mái che nên nắng trưa và mưa rào đều trúng. Ghế ngồi có khi chỉ là tấm ván ngang. Kiểm tra có áo phao cho từng người không, thân thuyền có rò nước không, và hỏi số người tối đa người lái thấy an toàn.
Thuyền máy lớn có mái che: chọn an toàn cho gia đình
Một số cơ sở dịch vụ quanh hồ dùng thuyền lớn hơn, thân rộng, có mái che, có ghế ngồi cố định hai bên. Loại này chở được nhóm đông, đi vững, ít chòng chành, có chỗ cho trẻ nhỏ ngồi giữa người lớn. Mái che giúp tránh nắng trưa và những cơn mưa rào ngắn.
Với gia đình có trẻ nhỏ, người lớn tuổi, người dễ say sóng, đây thường là lựa chọn dễ chịu nhất. Thuyền lớn cũng ít bị ảnh hưởng bởi gió chiều hơn thuyền nhỏ, nên có chút linh hoạt về giờ giấc, dù vẫn không nên ra hồ khi có giông.
Điều cần kiểm: số người tối đa (thường ghi trên thuyền hoặc hỏi người lái), đủ áo phao cho mọi người, áo phao trẻ em nếu có trẻ, lối lên xuống có chắc không. Mái che che tầm nhìn lên trên, nên ai muốn chụp ảnh đảo từ dưới lên thì ngồi phía mũi hoặc đuôi.
Ca nô nhỏ: nhanh nhưng không dành cho mọi người
Ca nô là thuyền nhỏ vỏ composite hoặc nhôm, gắn máy công suất lớn hơn, chạy nhanh. Ưu điểm rõ nhất là đi được xa trong thời gian ngắn, phù hợp với người muốn thấy nhiều phần của hồ trong một buổi sáng.
Nhưng chạy nhanh trên mặt nước có sóng thì xóc. Mỗi con sóng nhỏ là một cú dằn. Với trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người đau lưng, người lớn tuổi, đây không phải lựa chọn tốt. Gió tạt và nước bắn cũng mạnh hơn, người ngồi phải giữ chặt mũ, kính, điện thoại.
Nếu đi ca nô, ngồi phía sau thường êm hơn phía mũi. Nhắc người lái chạy chậm lại khi qua vùng có sóng, khi gần thuyền khác, khi gần lồng bè, khi gần bờ có người. Sóng do ca nô tạo ra có thể làm thuyền nhỏ của người khác chao mạnh. Một chuyến đi nhanh mà làm phiền cả hồ thì không đáng.
Kayak và SUP: tự chèo, tự chịu trách nhiệm
Kayak và SUP cho trải nghiệm hoàn toàn khác: không tiếng máy, tốc độ chậm, người ngồi hoặc đứng sát mặt nước. Sáng sớm lặng gió, chèo len giữa các đảo nghe được tiếng chim, tiếng cá quẫy. Đây là cách nhiều người thích nhất để ở trên hồ.
Nhưng tự chèo nghĩa là tự chịu trách nhiệm với gió, khoảng cách và sức mình. Hồ Tà Đùng rộng, vùng nước trống giữa các đảo có thể nổi sóng khi gió chiều lên, chèo ngược gió về bến mệt hơn nhiều so với lúc đi. Người mới nên chèo gần bờ, trong vịnh kín, có người hướng dẫn hoặc thuyền máy theo sau.
Kỹ thuật chèo và cách chọn tuyến có bài riêng trong chuyên mục. Nếu chỉ nhớ một điều: áo phao luôn mặc, SUP thì buộc dây cổ chân với ván, và lên bờ trước khi gió chiều nổi.
Kiểm tra nhanh bất kỳ chiếc thuyền nào trước khi lên
Không cần là người trong nghề, chỉ cần nhìn và hỏi vài điều sau là đủ loại bỏ phần lớn rủi ro:
- Có đủ áo phao cho mọi người, đúng cỡ, khoá còn cài được, không rách. Có áo cho trẻ nếu có trẻ.
- Thân thuyền không có nước đọng nhiều dưới sàn; nếu có, hỏi người lái vì sao.
- Số người lên không quá mức người lái cho là an toàn, kể cả khi nhóm muốn đi chung một chuyến.
- Có dây buộc, mái chèo dự phòng hoặc cách xử lý khi máy chết giữa hồ.
- Người lái tỉnh táo, không uống rượu bia; có điện thoại để liên lạc.
- Thuyền dịch vụ chở khách thường phải có đăng ký, đăng kiểm theo quy định; nếu thấy cần, hỏi người lái về giấy tờ phương tiện.
- Nếu thấy điều gì không yên tâm, cứ lịch sự từ chối. Mặt hồ còn đó, chuyến khác sẽ tốt hơn.
Chọn thuyền theo nhóm và theo trời
Nhóm có trẻ dưới năm tuổi, người lớn tuổi, người say sóng: thuyền máy có mái che, đi buổi sáng, tuyến ngắn gần bến. Nhóm bạn trẻ khoẻ: có thể chọn thuyền gỗ nhỏ để len lạch hẹp, hoặc ca nô để đi xa, rồi thuê thêm kayak chèo một đoạn ở vịnh kín. Cặp đôi muốn yên tĩnh: thuyền gỗ nhỏ chạy chậm lúc sương tan, hoặc kayak đôi.
Theo trời: ngày nắng gắt, chọn thuyền có mái che. Ngày có gió, tránh ca nô và SUP, ưu tiên thuyền lớn vững. Mùa mưa, chọn thuyền có mái và đi sớm. Sáng sương, đi thuyền máy chạy chậm với người lái quen nước, đừng tự chèo khi tầm nhìn kém.
Nếu băn khoăn, nói rõ với người lái về nhóm mình và để họ đề xuất. Người làm thuyền lâu năm trên hồ biết chiếc nào hợp với ai, và sẵn sàng nói thật nếu được hỏi thật. Đừng chọn thuyền chỉ vì ảnh đẹp trên mạng.
Thuyền của người làm nghề và thuyền dịch vụ
Trên hồ Tà Đùng, nhiều chiếc thuyền chở khách vốn là thuyền dùng cho việc khác: đi thăm lưới, chở phân bón sang đảo, chở cà phê lúc thu hoạch. Người lái là người sống trên hồ, biết từng nhánh, từng gò ngầm. Đi với họ thường được nghe nhiều chuyện về hồ, được ghé những chỗ ít người biết.
Thuyền làm dịch vụ riêng, do các cơ sở du lịch quanh hồ vận hành, thường có trang bị đồng đều hơn: ghế ngồi, mái che, áo phao các cỡ, có khi có đăng ký, đăng kiểm rõ ràng. Lịch chạy cũng ổn định hơn, ít phụ thuộc vào việc người lái có bận việc nhà hay không.
Cả hai đều có chỗ đứng. Điều quan trọng không phải thuyền thuộc loại nào mà là thuyền ấy có đủ áo phao, có chở đúng số người, người lái có tỉnh táo và có kinh nghiệm hay không. Một người lái làm cá lâu năm cẩn thận an toàn hơn một chiếc thuyền mới mà người lái liều.
Áo phao trên từng loại thuyền
Dù đi loại nào, áo phao là thứ không đổi. Nhưng cách mặc khác nhau một chút. Trên thuyền lớn có mái che, khách hay cởi áo phao ra vì nóng, vì thấy thuyền vững. Đừng làm vậy. Thuyền lớn cũng có thể va chạm, lật khi gặp gió giật, và lúc ấy không có thời gian để mặc lại.
Trên thuyền gỗ nhỏ và ca nô, áo phao phải cài chặt hơn nữa vì khả năng bị hất xuống nước khi thuyền dằn sóng cao hơn. Mũ và kính nên có dây buộc. Trên kayak và SUP, áo phao phải là loại cho phép cử động tay thoải mái để chèo, không quá dày ở vai.
Áo phao trẻ em phải là loại riêng cho trẻ, có đai luồn giữa hai chân và phần cổ nâng đầu. Áo người lớn mặc cho trẻ sẽ tuột qua đầu khi rơi xuống nước. Nếu thuyền không có áo trẻ em, mang áo của mình theo hoặc không cho trẻ lên.
Câu hỏi thường gặp
Hồ Tà Đùng có tàu du lịch lớn không?
Hồ Tà Đùng không có tuyến tàu du lịch lớn chạy cố định như ở các khu du lịch biển. Phương tiện chủ yếu là thuyền gỗ nhỏ của người dân, thuyền máy có mái che của các cơ sở dịch vụ, ca nô nhỏ và kayak, SUP. Hỏi nơi mình ở để được giới thiệu loại phù hợp.
Gia đình có trẻ nhỏ nên chọn thuyền nào?
Thuyền máy lớn có mái che, thân rộng, ghế cố định là lựa chọn dễ chịu và vững nhất. Đi buổi sáng, tuyến ngắn gần bến. Đảm bảo có áo phao trẻ em đúng cỡ, có đai giữa hai chân. Tránh ca nô chạy nhanh vì xóc và nước bắn mạnh.
Ca nô có nguy hiểm hơn thuyền gỗ không?
Ca nô không tự nó nguy hiểm hơn, nhưng chạy nhanh nên xóc, gió tạt mạnh, va chạm với gỗ trôi hay thuyền khác gây hậu quả lớn hơn. Không hợp với trẻ nhỏ, người lớn tuổi, người đau lưng. Nhắc người lái chạy chậm ở vùng có sóng và gần thuyền khác.
Người chưa từng chèo có thuê kayak trên hồ Tà Đùng được không?
Được, nếu chèo ở vùng nước kín gió gần bờ, buổi sáng, mặc áo phao và có người hướng dẫn hoặc đi cùng người đã quen. Không băng qua vùng nước trống giữa hồ, không chèo một mình, lên bờ trước khi gió chiều nổi.
Làm sao biết thuyền chở khách có đủ an toàn?
Nhìn và hỏi: đủ áo phao đúng cỡ cho mọi người, thân thuyền không đọng nhiều nước, số người không quá mức an toàn, người lái tỉnh táo và có cách xử lý khi máy chết. Thuyền dịch vụ thường phải đăng ký, đăng kiểm theo quy định; có thể hỏi người lái.
Thuyền gỗ nhỏ có đi được khi trời mưa không?
Thuyền gỗ nhỏ thường không có mái che, mạn thấp, nên mưa rào là ướt hết, mưa kèm gió thì nước bắn vào thuyền. Không nên đi khi có giông. Gặp mưa rào ngắn, mặc áo mưa, giữ đồ trong túi chống nước, và để người lái quyết định có vào bờ trú không.