Tuyến chèo kayak hợp lý trên hồ Tà Đùng là tuyến men theo bờ các đảo và trong vịnh kín, đi vào buổi sáng, chèo ngược gió ở chặng đi để chặng về được xuôi gió, và chỉ băng qua vùng nước trống giữa hai đảo khi mặt hồ còn lặng, khoảng cách ngắn, cả nhóm đi sát nhau. Trước khi xuống nước: áo phao cài kín, có người trên bờ biết tuyến và giờ về, và mỗi người biết cách tự trèo lại lên kayak nếu bị lật.
Mặt hồ chia thành rất nhiều vịnh, lạch, nhánh nhờ các đảo, nên có cả những vùng nước kín như ao lặng lẫn những khoảng nước trống rộng chịu gió mạnh. Chính sự đa dạng ấy làm hồ hợp với chèo kayak, đồng thời đòi hỏi người chèo phải biết đọc mặt nước.
Bài viết theo góc kỹ thuật và chọn tuyến, không nêu tên điểm thuê hay giá. Người chưa từng chèo nên học với người hướng dẫn trước khi tự đi.
Chọn tuyến: men bờ thay vì băng hồ
Nguyên tắc đầu tiên khi chèo trên hồ Tà Đùng là giữ bờ ở gần. Tuyến men theo chân các đảo, đi vòng quanh một đảo hoặc nối vài đảo gần nhau qua những lạch hẹp, an toàn hơn nhiều so với tuyến băng thẳng qua giữa hồ. Gần bờ, gió yếu hơn vì đảo che, sóng nhỏ hơn, và nếu có chuyện, bờ chỉ cách vài nhịp chèo.
Tuyến men bờ cũng là tuyến đẹp hơn. Chèo sát chân đảo thấy được mép đất đỏ, rễ cây chạm nước, chim đậu trên cành, cá nhỏ trong vùng nước nông. Ở giữa hồ, mọi thứ ở xa, chỉ còn nước và trời.
Nhưng men bờ không có nghĩa là sát bờ tới mức va vào gốc cây ngầm, bụi cây ngập. Giữ một khoảng vừa phải, nhìn xuống nước phía trước mũi kayak. Mùa nước đầy, nhiều gốc cây cũ nằm ngay dưới mặt nước ở vùng ven bờ; mùa nước thấp chúng nhô lên dễ thấy hơn.
Một điều nữa khi chọn tuyến là tránh các khu vực đặc biệt: vùng gần đập, cửa lấy nước và công trình thủy điện; khu vực lồng bè, lưới của người dân; vùng có biển báo cấm. Hỏi người cho thuê hoặc người địa phương trước khi xuống nước.
Đi ngược gió trước, về xuôi gió sau
Vì sao. Lúc mới xuống nước, sức còn khoẻ, chèo ngược gió vẫn nhẹ nhàng. Lúc về, đã mệt, được gió đẩy sau lưng thì đỡ sức nhiều. Làm ngược lại là cái bẫy phổ biến nhất: đi ra thấy dễ, quay về thì không nổi.
Xác định hướng gió. Nhìn mặt nước: vệt gợn sóng chạy tới đâu, lá cây trên đảo nghiêng về đâu, khói bếp ở bờ bay hướng nào. Buổi sáng gió yếu, có khi đổi hướng; hỏi người cho thuê hoặc người lái thuyền gió hôm nay thường thổi từ phía nào.
Gió mạnh dần theo giờ. Trên hồ cao nguyên, gió thường mạnh lên từ giữa buổi sáng tới chiều. Chặng về muộn sẽ gặp gió lớn hơn chặng đi; tính dư sức cho chặng về.
Khi gió đổi bất ngờ. Nếu đang đi mà gió quay ngược hướng về, rút ngắn tuyến ngay, chèo men bờ về, hoặc ghé đảo nghỉ chờ.
Kỹ thuật chèo ngược gió
Chèo ngược gió, giữ thân người hơi ngả về phía trước, hạ thấp trọng tâm để giảm diện tích chắn gió. Nhịp chèo ngắn hơn, đều hơn, dùng lực xoay thân chứ không chỉ dùng tay. Mỗi nhát chèo đặt mái vào nước gần chân, kéo dọc thân kayak, nhấc ra ở ngang hông; kéo quá xa ra phía sau tốn sức mà không thêm tốc độ.
Giữ mũi kayak hướng thẳng vào gió hoặc chéo một góc nhỏ. Để gió tạt ngang thân kayak sẽ làm thuyền bị đẩy lệch, phải chèo một bên liên tục để giữ hướng, rất mệt. Nếu phải đi ngang gió, chèo mạnh hơn ở phía đón gió.
Dùng đảo làm chỗ nghỉ. Mỗi đoạn ngược gió, chèo từ chỗ khuất của đảo này sang chỗ khuất của đảo kế tiếp, nghỉ lấy sức ở phía khuất gió rồi mới đi tiếp. Đừng cố chèo một mạch dài ngoài vùng trống.
Vượt vùng nước trống giữa hai đảo
Có lúc tuyến bắt buộc phải băng qua một khoảng nước trống. Trước khi vượt, dừng lại ở mép đảo, nhìn mặt nước phía trước: có vệt sẫm gió chạy không, có sóng bạc đầu không, có thuyền máy đang chạy qua không. Nếu mặt nước đã gợn mạnh, đừng vượt; chọn tuyến khác vòng theo bờ dù xa hơn.
Khi vượt, cả nhóm đi sát nhau, người yếu nhất ở giữa, người khoẻ và có kinh nghiệm ở đầu và cuối. Nhắm thẳng tới một điểm cụ thể bên kia, như một cây to, một mỏm đất, và chèo đều tay không dừng giữa chừng. Vùng nước trống là nơi gió và sóng mạnh nhất; ở đó càng ngắn càng tốt.
Để ý thuyền máy. Kayak thấp, khó thấy từ thuyền máy chạy nhanh, nhất là khi ngược nắng. Mặc áo phao màu sáng, giơ cao mái chèo vẫy khi thấy thuyền đang hướng về phía mình. Nhường đường cho thuyền chở hàng, thuyền làm nghề.
Đọc mặt nước trước khi xuống kayak
Không cần thiết bị đo gió, nhìn mặt hồ là biết khá nhiều. Bảng dưới là cách đọc dễ dùng cho người chèo giải trí; điều kiện thật còn tuỳ cỡ kayak và sức người chèo.
| Mặt nước | Gió thường là | Người mới | Người đã quen |
|---|---|---|---|
| Phẳng như gương | Lặng | Chèo được, men bờ | Chèo được, có thể vượt khoảng ngắn |
| Gợn lăn tăn | Nhẹ | Chèo trong vịnh kín | Chèo men bờ, vượt khoảng ngắn cẩn thận |
| Sóng nhỏ đều, chưa vỡ ngọn | Vừa | Ở trên bờ hoặc chỉ trong vịnh rất kín | Chỉ men bờ, không vượt vùng trống |
| Sóng vỡ ngọn trắng | Mạnh | Không xuống nước | Không xuống nước, hoặc vào bờ ngay |
Nếu đang chèo mà mặt nước chuyển sang hàng dưới của bảng, đó là lúc quay về hoặc vào bờ gần nhất, không chờ thêm. Nhớ rằng mặt nước trong vịnh kín nơi mình xuống thuyền thường êm hơn nhiều so với vùng trống phía ngoài; trước khi rời vịnh, chèo ra mép đảo nhìn một lượt rồi mới quyết định đi tiếp hay không.
Lật kayak: tự cứu và cứu bạn
Trên hồ lặng, kayak loại ngồi trên (sit-on-top) hay dùng cho khách khá vững, nhưng vẫn có thể lật khi người chèo nghiêng mạnh, khi va gốc cây, hoặc khi gặp sóng ngang. Điều quan trọng là đã biết trước sẽ làm gì. Áo phao giữ người nổi; việc còn lại là giữ bình tĩnh, giữ mái chèo và giữ kayak.
Với kayak ngồi trên, lật lại thuyền nếu nó úp, bơi tới giữa thân kayak, bám mép bên kia, đạp chân như bơi ếch để đẩy người lên, nằm sấp ngang thân thuyền, rồi xoay người ngồi lại. Nên tập ở vùng nước nông, có người hướng dẫn, trước khi đi xa. Nếu không trèo lên được, bám vào kayak và đẩy nó về bờ gần nhất, hoặc chờ bạn tới.
Bạn đồng hành có thể giúp bằng cách áp sát kayak của mình song song với kayak bị lật, giữ chặt để người dưới nước trèo lên. Sau khi lên được, nghỉ, kiểm tra người ướt có lạnh không. Buổi sáng sớm trên hồ, người ướt sũng mất nhiệt nhanh; cân nhắc về bờ thay đồ.
SUP trên hồ: khác kayak ở đâu
Ván chèo đứng SUP cho tầm nhìn cao, đẹp, nhưng người đứng là cánh buồm chắn gió. Gió ngược làm SUP gần như không tiến được, gió ngang làm ván trôi lệch. Vì vậy SUP chỉ hợp với mặt hồ thật lặng, trong vịnh kín, vào sáng sớm. Khi gió lên, quỳ xuống hoặc ngồi trên ván mà chèo để giảm sức gió.
SUP ngã nhiều hơn kayak, nhất là với người mới. Luôn buộc dây cổ chân nối với ván; khi ngã, ván ở ngay bên cạnh, là chiếc phao lớn nhất. Không có dây, gió có thể đẩy ván đi nhanh hơn người bơi theo. Áo phao vẫn bắt buộc.
Ngã xuống nước, ngã ra xa ván, không ngã đè lên ván hay mái chèo. Trèo lại từ giữa ván, nằm sấp lên, rồi quỳ, rồi mới đứng dậy khi đã cân bằng.
Người mới nên tập đứng trên ván ở chỗ nước nông, lặng, gần bờ trước khi đi xa. Đứng với hai chân rộng bằng vai, gối hơi chùng, mắt nhìn ra xa chứ không nhìn xuống chân. Khi đã đứng vững, chèo vài vòng ngắn trong vịnh. Mất một buổi để quen là bình thường.
Mang gì khi chèo
Một túi nhỏ chống nước buộc chặt vào kayak, đựng đủ những thứ sau là gọn mà đủ:
- Áo phao vừa cỡ, cho phép cử động tay thoải mái; đã mặc trên người, không để trong túi.
- Nước uống đủ cho chuyến; chèo dưới nắng mất nước nhanh hơn tưởng.
- Mũ có dây quai, kính râm có dây, kem chống nắng.
- Điện thoại trong túi chống nước có dây đeo; còi nhỏ để gọi nhau khi xa.
- Áo khoác gió mỏng, một bộ đồ khô để trên bờ hoặc trong túi kín.
- Đồ ăn nhẹ để nghỉ trên đảo; túi rác mang về.
Báo cho người ở bờ hoặc nơi mình ở biết tuyến chèo và giờ dự kiến về. Nếu quá giờ mà chưa thấy, họ biết để tìm. Đồ đạc buộc vào kayak bằng dây hoặc móc, đừng để rời trên sàn; khi lật thuyền, những thứ không buộc sẽ chìm hoặc trôi mất trước khi kịp vớt.
Ba tuyến mẫu theo trình độ
Người mới: một vòng trong vịnh kín gần chỗ xuống nước, men theo bờ một hòn đảo gần, không băng qua vùng nước trống nào. Đi vào buổi sáng, có người hướng dẫn hoặc thuyền máy ở gần. Quay về khi còn thấy khoẻ.
Người đã quen: nối vài đảo gần nhau qua những lạch hẹp, đi ngược gió ở chặng đầu, ghé một đảo nghỉ, về xuôi gió. Chỉ vượt những khoảng nước trống ngắn khi mặt hồ còn lặng, cả nhóm đi sát.
Người có kinh nghiệm: tuyến dài hơn vào nhánh hồ, nhưng vẫn theo nguyên tắc men bờ, có điểm nghỉ, có người trên bờ biết tuyến, về trước khi gió chiều lên. Đây là mô tả cách chọn, không phải tuyến cụ thể; người địa phương sẽ chỉ chỗ nào đang đi được trong mùa nước đó.
Dù ở trình độ nào, hãy chọn tuyến theo người yếu nhất trong nhóm, không theo người khoẻ nhất. Một nhóm đi chung là một nhóm về chung; tuyến quá sức với một người là tuyến quá sức với cả nhóm.
Câu hỏi thường gặp
Người chưa từng chèo có chèo kayak trên hồ Tà Đùng được không?
Được, nếu chèo trong vịnh kín gió gần chỗ xuống nước, buổi sáng mặt hồ lặng, mặc áo phao, có người hướng dẫn hoặc đi cùng người đã quen. Không băng qua vùng nước trống, không chèo một mình, về khi còn khoẻ.
Giờ nào chèo kayak trên hồ Tà Đùng tốt nhất?
Buổi sáng, từ khi sương tan tới giữa buổi sáng, khi gió còn nhẹ và mặt hồ lặng. Gió thường mạnh dần về trưa chiều; mùa mưa chiều còn có giông. Người mới nên lên bờ trước giữa trưa.
Vì sao nên chèo ngược gió trước?
Vì lúc mới xuống nước sức còn khoẻ, chèo ngược gió vẫn ổn; khi quay về đã mệt thì được gió đẩy sau lưng. Làm ngược lại, chặng về vừa mệt vừa ngược gió, lại thường là lúc gió đã mạnh hơn, rất dễ đuối sức.
Lật kayak giữa hồ thì làm gì?
Giữ bình tĩnh, áo phao giữ người nổi. Giữ mái chèo và kayak, lật thuyền lại nếu úp, trèo lên từ giữa thân thuyền. Không trèo được thì bám kayak đẩy về bờ gần nhất hoặc chờ bạn áp sát giúp. Lên được rồi thì giữ ấm.
SUP hay kayak hợp hơn với hồ Tà Đùng?
Kayak vững hơn và chịu gió tốt hơn, hợp với hầu hết người chơi. SUP cho tầm nhìn cao nhưng người đứng chắn gió, dễ ngã, chỉ hợp với mặt hồ thật lặng trong vịnh kín. Dù chọn gì, áo phao bắt buộc; SUP cần thêm dây buộc cổ chân.
Có nên chèo một mình trên hồ Tà Đùng không?
Không nên, kể cả người có kinh nghiệm. Hồ rộng, nhiều đảo giống nhau, nước sâu và lạnh ở dưới. Đi ít nhất hai người, giữ khoảng cách nghe gọi được, và báo cho người trên bờ tuyến chèo, giờ dự kiến về.