Lửa trại ven hồ Tà Đùng chỉ nên đốt ở nơi chủ bãi cho phép, trong vòng lửa hoặc bếp có sẵn trên nền đất trống, cách xa lều và cây cỏ khô, giữ lửa nhỏ, có người trông suốt, và phải dập tắt hẳn bằng nước trước khi đi ngủ hay rời bãi. Ở những bãi sát rừng đặc dụng, những ngày khô hanh gió mạnh của mùa khô, hoặc khi có cảnh báo cháy rừng, cách đúng là không đốt.
Lửa trại là một phần đẹp của đêm cắm trại: ánh lửa, mùi khói, cả nhóm ngồi quây lại trò chuyện. Nhưng quanh hồ Tà Đùng có rừng tự nhiên, rừng đang hồi phục, cỏ tranh và tre nứa — những thứ cháy rất nhanh vào mùa khô. Một bếp lửa không trông kỹ có thể thành đám cháy mà cả nhóm không dập nổi. Bài này giúp anh chị giữ được phần đẹp của lửa trại mà không mang rủi ro cho rừng và cho chính mình.
Vì sao lửa ven hồ cần cẩn thận hơn ở nơi khác
Mùa khô ở cao nguyên kéo dài nhiều tháng gần như không mưa. Cỏ trên đồi úa vàng, lá khô phủ dày dưới tán rừng, tre nứa khô giòn. Độ ẩm không khí thấp, gió có những ngày rất mạnh. Trong điều kiện đó, một tàn lửa bay ra khỏi bếp có thể bén vào cỏ khô và lan đi rất nhanh theo chiều gió và theo sườn dốc.
Lửa cháy lên dốc nhanh hơn xuống dốc. Nhiều bãi cắm trại ven hồ nằm dưới chân những triền đồi có cỏ và rừng. Một đám cháy bắt đầu ở bãi có thể leo thẳng lên sườn đồi trước khi người ta kịp phản ứng. Mặt hồ ngay bên cạnh không giúp được gì nhiều, vì nước ở dưới còn lửa thì chạy lên trên.
Vườn quốc gia Tà Đùng và các khu rừng quanh hồ là nơi có lực lượng phòng cháy chữa cháy rừng làm việc mỗi mùa khô. Mỗi đám cháy do khách du lịch gây ra là thêm một vụ họ phải xử lý, và với rừng đặc dụng, gây cháy rừng là hành vi bị pháp luật xử lý nghiêm.
Mùa mưa thì rủi ro cháy thấp hơn nhiều, nhưng lại có chuyện khác: củi ướt khó cháy, nhiều người dùng xăng, dầu để mồi — một thói quen nguy hiểm sẽ nói ở dưới.
Chọn chỗ đốt lửa
Hỏi trước, đốt sau. Khu cắm trại có quản lý thường có chỗ đốt lửa cố định và quy định giờ đốt. Đất vườn của dân thì hỏi chủ đất có cho đốt không, đốt ở đâu. Không tự chọn chỗ.
Dùng vòng lửa có sẵn. Nếu bãi đã có vòng đá, bếp đất, chỗ đốt cũ thì dùng lại chỗ đó, không làm vòng lửa mới. Mỗi vòng lửa mới là một vết đen trên bãi nhiều tháng.
Nền đất trống, xa cỏ khô. Chỗ đốt phải là đất trần, quanh đó dọn sạch lá khô, cỏ khô một vòng rộng. Không đốt trên thảm cỏ khô, trên rễ cây nổi, sát gốc cây.
Xa lều và cây trên đầu. Đặt chỗ lửa cách lều đủ xa, ở cuối hướng gió so với lều. Không đốt dưới tán cây có cành thấp, dưới mái chòi lợp lá.
Không đốt ở bãi sát rừng đặc dụng. Dù chủ bãi có cho phép, nếu bãi nằm sát mép rừng, mùa khô gió mạnh thì cân nhắc không đốt, chỉ dùng bếp gas cho việc nấu ăn.
Củi lấy ở đâu
Không chặt cây, không bẻ cành tươi, không nhặt củi trong rừng đặc dụng. Cành khô nằm dưới đất trong rừng cũng là một phần của hệ sinh thái: chỗ ở của côn trùng, nấm, nguồn mùn cho đất. Nhặt củi trong rừng của vườn quốc gia là lấy lâm sản trái phép.
Cách đúng là mua hoặc xin củi từ chủ bãi, chủ đất — người địa phương thường có củi khô từ vườn nhà, cành cà phê tỉa, gỗ vụn. Hoặc mang theo than, củi đóng bao từ nơi khác. Hỏi khi đặt chỗ để chủ bãi chuẩn bị sẵn.
Lượng củi vừa đủ: một đống lửa nhỏ cho một nhóm ngồi quây, cháy vài giờ, không cần cả núi củi. Lửa càng to càng khó kiểm soát và càng khó dập. Củi để dành đặt cách xa đống lửa, phía đầu gió, để tàn lửa không bén sang. Củi dư khi về thì để lại cho chủ bãi dùng tiếp, đừng đốt cho hết.
Mùa mưa, củi để ngoài trời ẩm và khó cháy. Hỏi chủ bãi có củi cất dưới mái không, hoặc mang theo một ít củi khô, than trong túi kín. Kiên nhẫn nhóm từ cành nhỏ khô, che gió bằng thân người hoặc tấm chắn, thay vì tìm tới chai xăng.
Không đốt rác, nhựa, hộp xốp trong lửa trại. Khói nhựa độc, tro nhựa không cháy hết để lại trên bãi.
Nhóm lửa và giữ lửa nhỏ
Nhóm lửa bằng giấy, mồi lửa khô, cành nhỏ rồi mới đến củi to. Tuyệt đối không dùng xăng, dầu hoả, cồn đổ lên đống củi để mồi: hơi xăng bốc lên bắt lửa thành một quả cầu lửa, có thể làm bỏng nặng người đứng gần. Đây là một trong những tai nạn cắm trại hay gặp nhất.
Giữ ngọn lửa thấp, cháy đều. Thêm củi từng ít một. Không ném củi to vào làm tàn lửa bắn tung. Những ngày có gió, giữ lửa nhỏ hơn nữa, quan sát tàn lửa bay theo hướng nào.
Luôn có một người trông lửa. Không để lửa cháy một mình dù chỉ vài phút. Trẻ em ngồi cách lửa một khoảng an toàn, người lớn ngồi giữa trẻ và lửa. Không chạy nhảy, đùa giỡn quanh đống lửa.
Đặt sẵn bên cạnh một xô nước đầy hoặc vài can nước, và một cái xẻng nhỏ hoặc que dài để khều than. Chuẩn bị trước khi châm lửa, không phải sau khi có sự cố.
Dập lửa cho tắt hẳn
Nhiều đám cháy rừng bắt đầu từ một đống lửa trại mà người ta tưởng đã tắt. Than âm ỉ dưới tro có thể cháy lại sau nhiều giờ khi gió thổi. Dập đúng cách theo các bước:
- Ngừng thêm củi trước giờ đi ngủ hoặc giờ rời bãi một khoảng, để lửa cháy nhỏ dần thành than.
- Tưới nước từ từ lên toàn bộ đống than, tro, nghe tiếng xèo xèo. Không dội ào cả xô một lúc làm tro bắn.
- Dùng que hoặc xẻng khều, đảo than và tro, tưới tiếp cho tới khi không còn tiếng xèo, không còn hơi nóng bốc lên.
- Đưa mu bàn tay lại gần (không chạm) phía trên đống tro: nếu còn cảm thấy hơi ấm, tưới và đảo tiếp.
- Kiểm tra cả xung quanh vòng lửa: tàn lửa có thể đã bay ra cỏ gần đó.
- Chỉ khi tro nguội hẳn mới rời đi hoặc đi ngủ. Không lấp than còn nóng bằng đất cát — than vẫn cháy âm dưới lớp đất.
Câu dễ nhớ của người cắm trại: tro phải đủ nguội để có thể đặt tay vào. Chưa được như vậy thì chưa xong.
Lửa trại và người xung quanh
Khói lửa trại bay theo gió vào lều của nhóm bên cạnh, vào nhà của chủ đất, là chuyện nhiều người không để ý. Khi chọn chỗ đốt, để ý hướng gió so với các lều khác, không chỉ lều của nhóm mình. Củi ướt, lá tươi cho nhiều khói hơn; củi khô cháy sạch ít khói hơn.
Lửa trại thường kéo theo tiếng hát, tiếng nói to tới khuya. Ở những bãi chung, giữ âm lượng vừa phải và tắt lửa đúng giờ chủ bãi quy định. Người làm vườn quanh hồ dậy từ tờ mờ sáng; một nhóm khách ồn tới hai giờ sáng là lý do để chủ đất không muốn nhận khách cắm trại nữa.
Nướng đồ ăn trên lửa trại thì giữ khu nướng gọn: xiên que, giấy bạc, vỏ đồ hộp gom ngay vào túi rác, không ném vào lửa. Mỡ rơi xuống làm lửa bùng lên, nên nướng ở mép đống than chứ không phải giữa ngọn lửa. Những món nấu cụ thể từ cá hồ có ở mục món ngon từ hồ của trang.
Sáng hôm sau, trước khi rời bãi, nhìn lại chỗ đốt lửa: tro đã nguội hẳn chưa, có còn mẩu củi cháy dở, xiên que, giấy bạc nào không. Nếu chủ bãi muốn, gom tro nguội vào chỗ họ chỉ định. Vòng lửa sạch là lời cảm ơn tốt nhất với chủ bãi.
Khi lửa lan ra ngoài
Nếu tàn lửa bén vào cỏ quanh bãi và lửa còn nhỏ, dùng nước, đất, cành tươi có lá dập ngay. Nếu lửa đã lan rộng, cháy mạnh, leo lên sườn đồi, đừng cố dập: đưa cả nhóm rời khỏi khu vực theo hướng ngược chiều gió và không lên dốc, báo ngay cho chủ bãi, chính quyền xã, gọi 114.
Ghi nhớ vị trí đám cháy, hướng gió, để báo cho lực lượng chữa cháy. Không quay lại lấy đồ đạc.
Nếu chính nhóm mình gây ra đám cháy, nói thật với người xử lý. Thông tin chính xác về chỗ bắt đầu, thời điểm, giúp lực lượng chữa cháy làm việc nhanh hơn.
Người bị bỏng do lửa trại: làm mát vết bỏng ngay bằng nước sạch mát chảy nhẹ trong khoảng mười lăm, hai mươi phút, tháo nhẫn, đồng hồ trước khi sưng, che vết bỏng bằng gạc sạch hoặc màng bọc thực phẩm. Không bôi kem đánh răng, mỡ, nước mắm. Bỏng rộng, bỏng ở mặt, tay, bỏng ở trẻ nhỏ phải đưa tới cơ sở y tế, gọi 115 nếu cần.
Không có lửa trại, đêm vẫn đẹp
Những đêm không nên đốt lửa — gió mạnh, cỏ khô, sát rừng, có cảnh báo cháy — vẫn có cách ngồi lại với nhau. Một chiếc đèn bão nhỏ, đèn dây ấm áp đặt giữa vòng ghế, một nồi nước nóng trên bếp gas để pha trà, nấu chè, là đủ cho một buổi tối ấm cúng.
Tắt hết đèn, ngồi nhìn trời đêm ven hồ là thứ mà lửa trại không cho được: ánh lửa làm mắt khó nhìn thấy sao. Những đêm mùa khô trời quang, bầu trời trên hồ Tà Đùng có thể rất nhiều sao.
Đêm cắm trại nhớ nhất thường không phải vì ngọn lửa to, mà vì câu chuyện và người cùng ngồi.
Một số khu cắm trại có lò nướng, bếp than đặt trên chân cao hoặc chậu lửa bằng kim loại. Những dụng cụ này giữ lửa gọn và dễ dập hơn đống lửa đốt thẳng trên đất. Nếu nhóm hay đi cắm trại, một chiếc chậu lửa nhỏ gấp được là món đồ đáng mang: vừa có ánh lửa, vừa không để lại vết cháy trên bãi.
Câu hỏi thường gặp
Có được đốt lửa trại ven hồ Tà Đùng không?
Chỉ đốt ở nơi chủ bãi hoặc khu cắm trại cho phép, trong vòng lửa có sẵn, trên nền đất trống, có người trông và nước sẵn bên cạnh. Không đốt trong rừng đặc dụng, và tránh đốt khi mùa khô gió mạnh hoặc có cảnh báo cháy rừng.
Có được nhặt củi trong rừng để đốt lửa trại không?
Không nên nhặt củi trong rừng, và nhặt trong rừng đặc dụng là lấy lâm sản trái phép. Mua hoặc xin củi khô từ chủ bãi, chủ đất, hoặc mang than, củi đóng bao từ nhà.
Dùng xăng để mồi lửa trại có sao không?
Rất nguy hiểm. Hơi xăng bốc lên bắt lửa thành quả cầu lửa có thể gây bỏng nặng. Mồi lửa bằng giấy, mồi khô, cành nhỏ rồi mới đến củi to, không dùng xăng, dầu, cồn đổ lên đống củi.
Làm sao biết lửa trại đã tắt hẳn?
Tưới nước, đảo than và tưới tiếp tới khi không còn tiếng xèo, không còn hơi nóng. Đưa mu bàn tay lại gần phía trên tro, nếu còn ấm thì tiếp tục. Không lấp than nóng bằng đất cát.
Thấy lửa lan ra cỏ thì làm gì?
Lửa còn nhỏ thì dập ngay bằng nước, đất, cành tươi. Lửa đã lan mạnh thì không cố dập, đưa cả nhóm rời đi ngược chiều gió và không lên dốc, báo chủ bãi, chính quyền xã và gọi 114.
Không đốt lửa trại thì buổi tối cắm trại làm gì?
Dùng đèn bão, đèn dây ấm, bếp gas đun nước pha trà, nấu chè, ngồi trò chuyện. Những đêm trời quang, tắt đèn ngắm sao ven hồ là trải nghiệm mà lửa trại không cho được.