Một hòn đảo ở hồ Tà Đùng trông thế nào từ chân lên đỉnh

Mỗi hòn đảo ở hồ Tà Đùng là phần chóp của một quả đồi cũ còn nổi trên mặt nước. Đi từ dưới lên, một đảo điển hình có ba tầng: chân đảo là vành đất bán ngập, lúc lộ lúc chìm theo mùa, thường trơ đất đỏ hoặc mọc cỏ; giữa là sườn dốc, có chỗ cỏ và cây bụi, có chỗ đất đỏ trơ; trên cùng là đỉnh tròn, nơi còn cây cao hoặc vườn của người dân.

Biết cấu tạo này giúp anh chị đọc một hòn đảo khi thuyền tới gần: chỗ nào cập bờ được, chỗ nào đất mềm dễ lún, đi lên đỉnh bằng lối nào, và vì sao một đảo nhìn từ xa xanh mướt mà tới gần lại thấy cả một vành đất đỏ trơ trụi. Bài này đi từng tầng, từ mép nước lên đỉnh.

Dưới mặt nước: phần đồi đã chìm

Trước khi nhìn phần nổi, nên nhớ phần lớn quả đồi nằm dưới nước. Sườn đồi tiếp tục dốc xuống dưới mặt hồ, có khi thoai thoải, có khi dốc gắt. Ở những đảo có sườn thoải, đáy nước gần bờ nông và kéo dài ra xa; ở những đảo sườn dốc, chỉ cách mép nước vài bước là đã sâu quá đầu người.

Dưới nước còn có những gì thuộc về quả đồi ngày trước: gốc cây, rễ cây, đá, có khi là bờ rẫy cũ. Những thứ này không nhìn thấy được từ thuyền khi nước đục, nhưng có thể làm vướng dây câu, làm thủng thuyền bơm hơi, hay gây trầy xước khi bước xuống.

Khi thuyền tới gần đảo, người lái quen sẽ giảm tốc từ xa và nhìn màu nước để tìm chỗ cập. Khách tự chèo cũng nên làm vậy: tới gần chậm, quan sát, dùng mái chèo dò đáy trước khi bước xuống.

Chân đảo: vành đất bán ngập

Tầng thấp nhất của phần nổi là vành đất nằm giữa mực nước cao nhất và mực nước hiện tại. Đây là phần đất lúc ngập lúc lộ theo mùa, nên khó có cây lớn mọc được. Mùa khô kéo dài, vành này lộ ra rộng, đất đỏ trơ, có chỗ nứt nẻ, có chỗ cỏ mọc lún phún. Đầu mùa mưa, nước lên dần ngập lại.

Đất ở vành bán ngập có hai trạng thái rất khác nhau. Phần đã khô lâu thì cứng, đi lại được. Phần sát mép nước hoặc mới lộ thì mềm, có thể lún sâu tới bắp chân, nhất là ở những đảo có sườn thoải và đáy nhiều bùn. Bước xuống từ thuyền vào đúng chỗ bùn mềm là chuyện người mới hay gặp.

Vành đất bán ngập cũng là chỗ dễ sạt nhất, vì mỗi lần nước lên xuống, sóng và nước rút lại bào mòn đất. Ở một số đảo, vành này bị khoét thành những vách đất nhỏ, đứng trên mép có thể sụt. Chọn chỗ cập có đất thoải, có cỏ, tránh chỗ vách đất dựng.

Sườn đảo: nơi cỏ, cây bụi và đất đỏ giành chỗ

Trên vành bán ngập là sườn đảo, phần đất không bao giờ bị nước phủ. Ở đây thực vật có đủ thời gian để mọc: cỏ tranh, cây bụi, cây con mọc lên từ hạt gió đưa tới. Ở những đảo trước kia là rẫy, có thể còn những gốc cà phê, cây ăn trái cũ hoặc cây trồng mới của người dân.

Sườn đảo thường dốc, có chỗ đất đỏ trơ do mưa xói. Mùa mưa, đất đỏ ướt rất trơn; mùa khô, lớp đất mặt khô rời, dễ trượt chân trên dốc. Đi lên sườn đảo nên đi theo lối mòn có sẵn nếu có, đi giày đế bám, không đi dép tông.

Cỏ và cây bụi trên sườn đảo có vai trò quan trọng trong việc giữ đất. Mỗi lối đi mới mở ra, mỗi khoảng cỏ bị dẫm nát là một chỗ mưa có thể xói thành rãnh. Nếu có nhiều người cùng lên một đảo, đi một hàng theo cùng một lối thay vì tản ra mỗi người một hướng.

Đỉnh đảo: tròn, thoáng và thường có cây

Đỉnh của đa số đảo là một khoảng đất tương đối bằng, tròn, đúng dáng chóp đồi bát úp. Đây thường là chỗ cây cao còn lại, có khi là cây rừng cũ không bị chặt, có khi là cây người dân trồng sau này. Trên các đảo có người làm vườn, đỉnh đảo có thể có chòi nhỏ, chỗ để dụng cụ, hay vài hàng cây ăn trái.

Từ đỉnh một đảo vừa, tầm nhìn mở ra bốn phía: các đảo khác xung quanh, bờ hồ xa, đồi núi phía sau. Đây là góc nhìn khác với cả đứng trên đồi bờ lẫn ngồi trên thuyền, đủ cao để thấy cảnh nhưng vẫn ở giữa nước.

Đỉnh đảo cũng là chỗ gió nhiều nhất, nắng nhiều nhất và, mùa mưa, là chỗ dễ bị sét nhất vì là điểm cao trơ trọi giữa mặt nước. Khi trời có dấu hiệu giông, không lên đỉnh đảo, không đứng dưới cây đơn độc trên đỉnh.

Ba tầng của đảo và việc cần để ý

Bảng dưới gom lại những điều nên nhớ ở mỗi tầng:

Không phải đảo nào cũng đủ ba tầng rõ ràng. Đảo nhỏ có khi chỉ có vành bán ngập và một chỏm cỏ; đảo lớn có khi có nhiều đỉnh nối nhau. Nhưng cách đọc từ dưới lên vẫn dùng được cho mọi đảo.

Với đảo lớn có nhiều đỉnh, giữa hai đỉnh thường là một yên ngựa thấp, có khi là chỗ đất bằng duy nhất của đảo, nơi người làm vườn dựng chòi hoặc để đồ. Đi tới những chỗ này cần hỏi trước vì gần như chắc chắn là đất đang được dùng.

Đảo có rừng và đảo từng là rẫy

Nhìn kỹ thảm cây trên đảo có thể đoán được quá khứ của quả đồi. Đảo có cây cao lẫn nhiều tầng, tán dày, cây mọc không theo hàng thường là phần rừng cũ còn lại hoặc rừng đã tái sinh. Đảo có cây thấp đều, hàng lối, có gốc cà phê hay cây ăn trái thường là rẫy cũ hoặc rẫy đang được chăm.

Đảo trơ cỏ tranh, ít cây lớn thường là nơi từng bị khai phá rồi bỏ, đất bạc màu, cây khó mọc lại. Những đảo này đẹp theo kiểu khác: mùa mưa xanh mướt một màu cỏ, mùa khô vàng úa, dáng tròn rõ nét.

Phân biệt như vậy không chỉ để ngắm. Đảo có rừng có thể nằm trong phạm vi được bảo vệ; đảo có rẫy là đất có chủ. Cả hai đều cần hỏi trước khi lên, và đều không phải chỗ để tự ý nhóm lửa hay chặt cây.

Một buổi đi quanh và lên một hòn đảo

Nếu được người lái thuyền đưa tới một đảo cho phép lên, một buổi hợp lý thường như sau: thuyền đi một vòng quanh đảo để nhìn ba tầng từ dưới nước, chọn chỗ cập có đất thoải, mọi người xuống thuyền từng người một, tay cầm chắc mạn thuyền. Đi lên sườn theo một lối, nghỉ ở đỉnh ngắm cảnh, rồi xuống bằng chính lối đó.

Thời gian trên đảo không cần lâu, nửa giờ tới một giờ là đủ để cảm được không gian giữa nước. Mang theo nước uống, mũ, và một túi đựng rác. Không để lại vỏ chai, giấy ăn, đầu lọc thuốc; trên đảo không ai thu gom rác.

Khi xuống, cẩn thận hơn lúc lên, vì dốc xuống dễ trượt hơn. Người lái thuyền thường đứng chờ ở chỗ cập để giữ thuyền và đỡ người bước xuống. Cảm ơn người lái, hỏi họ tên đảo theo cách người địa phương gọi; đó là món quà nhỏ mang về từ hòn đảo.

Đảo sau một trận mưa lớn

Một hòn đảo trông khác hẳn sau một trận mưa lớn. Sườn đất đỏ trơ có thể xuất hiện những rãnh nước mới, đất trôi xuống làm vành nước quanh đảo đục đỏ. Lối mòn lên đỉnh trơn như bôi mỡ, những bậc đất người ta dẫm thành bị nước làm mềm, dễ sụt.

Đây là lúc không nên lên đảo, nhất là đảo có sườn dốc và ít cây. Ngay cả người làm vườn trên đảo cũng thường chờ đất ráo bớt mới đi lại. Ngồi trên thuyền nhìn đảo sau mưa, với mây còn vương ở đỉnh và nước đục quanh chân, đã là một cảnh đáng xem.

Sau mưa, mép vành bán ngập cũng dễ sạt hơn vì đất ngậm nước nặng lên. Thuyền không nên cập sát những chỗ vách đất dựng, người không nên đứng trên mép vách để chụp ảnh. Chờ một hai ngày nắng là đất trở lại ổn định hơn.

Đảo nhỏ: không đủ ba tầng

Những đảo nhỏ nhất trên hồ thường chỉ có phần chân và một chỏm nhỏ. Toàn bộ đảo có khi chỉ là một gò đất tròn, cỏ phủ phần trên, vành đất đỏ quanh chân. Đứng trên đỉnh một đảo như vậy, xung quanh chỉ cách mép nước vài chục bước.

Đảo nhỏ có sức hút riêng: cảm giác đứng giữa nước rõ nhất, ảnh chụp đơn giản và sạch. Nhưng cũng là đảo dễ thay đổi nhất theo mùa, có khi mùa nước đầy chỉ còn ngọn cỏ. Đất ở đảo nhỏ thường trơ, ít rễ cây giữ, nên nhiều người cùng lên một lúc dễ làm đảo bị dẫm nát.

Nếu lên đảo nhỏ, chỉ nên lên vài người, ở một lúc rồi xuống. Không cắm lều, không nhóm lửa, không đào bới. Một đảo nhỏ còn giữ được cỏ phủ là đảo còn đẹp lâu; một đảo bị dẫm trơ sẽ bị mưa xói đi nhanh.

Mang gì khi lên đảo

Giày đế bám, cổ thấp. Dép tông và giày đế trơn là nguyên nhân hay gặp nhất khiến người ta trượt ngã trên sườn đất đỏ. Giày có thể bị dính bùn ở chỗ cập, nên mang theo một túi nilon để bọc lại khi về thuyền.

Nước uống và mũ. Trên đảo không có bóng mát nếu đảo ít cây, nắng phản chiếu từ mặt nước làm mệt nhanh. Mang đủ nước cho cả thời gian trên đảo lẫn trên thuyền.

Túi đựng rác. Trên đảo không có ai thu gom rác. Mọi thứ mang lên đều mang về, kể cả vỏ trái cây và giấy ăn.

Điện thoại trong túi chống nước. Lúc lên xuống thuyền là lúc hay làm rơi đồ nhất. Một túi chống nước rẻ tiền cứu được điện thoại và giấy tờ.

Áo khoác mỏng. Trên đỉnh đảo gió hồ thổi liên tục, nhất là buổi chiều. Người vừa leo dốc ra mồ hôi rồi đứng giữa gió dễ bị lạnh, một chiếc áo mỏng chắn gió là đủ.

Câu hỏi thường gặp

Đảo ở hồ Tà Đùng được tạo nên từ gì?

Mỗi đảo là phần chóp của một quả đồi cũ còn nổi sau khi nước hồ thủy điện Đồng Nai 3 dâng lên. Đảo là đất đỏ, phủ cỏ, cây bụi hoặc cây cao, không phải đá như đảo ở biển.

Vì sao quanh đảo có một vành đất đỏ trơ?

Đó là vành đất bán ngập nằm giữa mực nước cao nhất và mực nước hiện tại. Phần này lúc ngập lúc lộ theo mùa nên cây lớn khó mọc, đất đỏ trơ ra, rõ nhất vào cuối mùa khô.

Lên đảo có khó không?

Với người khoẻ mạnh, đi giày bám tốt thì không khó, nhưng sườn đảo dốc và trơn khi mưa. Chỗ cập bờ có thể là bùn mềm. Nên đi theo lối có sẵn, có người lái thuyền chỉ chỗ cập và giữ thuyền.

Có nên lên đỉnh đảo khi trời có giông không?

Không nên. Đỉnh đảo là điểm cao trơ trọi giữa mặt nước, dễ bị sét. Khi trời có dấu hiệu giông, nên rời mặt nước về bờ, không lên đỉnh đảo và không đứng dưới cây đơn độc.

Làm sao biết đảo có người làm vườn?

Cây trồng theo hàng, gốc cà phê, cây ăn trái, chòi nhỏ, lối mòn rõ, chỗ buộc thuyền là dấu hiệu đảo có người lui tới. Những đảo này là đất có chủ, cần hỏi trước khi lên.

Có được nhóm lửa nấu ăn trên đảo không?

Không nên tự ý nhóm lửa trên đảo, nhất là đảo có rừng hoặc cỏ khô mùa khô. Đảo có chủ hoặc thuộc vùng được bảo vệ. Nếu muốn ăn uống trên đảo, mang đồ ăn sẵn và mang hết rác về.