Có, người dễ say vẫn có thể say trên hồ Tà Đùng, dù mặt hồ thường lặng hơn biển nhiều. Say xảy ra khi thuyền nhỏ chòng chành liên tục qua vùng nước có gió, khi ngồi trong khoang kín nhìn xuống điện thoại, khi bụng quá đói hoặc quá no, hay khi vừa say xe trên đường đèo lên Tà Đùng chưa hồi. Cách phòng hiệu quả nhất: đi buổi sáng lúc hồ lặng, chọn thuyền lớn vững, ngồi giữa thuyền nhìn ra xa, ăn nhẹ trước khi đi, và nói người lái chạy chậm ngay khi thấy khó chịu.
Hồ được bao quanh bởi đồi, nhiều đảo che bớt gió, nên sóng nhỏ và ngắn hơn biển. Nhưng ở những vùng nước trống rộng, buổi chiều gió mạnh có thể tạo sóng đủ làm thuyền nhỏ dập dềnh. Với người nhạy cảm, chừng ấy là đủ.
Bài cung cấp hiểu biết chung, không thay lời khuyên y tế. Dùng thuốc chống say, nhất là cho trẻ nhỏ, người lớn tuổi, phụ nữ mang thai, phải hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước chuyến đi.
Vì sao người ta say trên thuyền
Say tàu xe, say sóng được giải thích phổ biến bằng sự mâu thuẫn giữa các giác quan. Tai trong, nơi có cơ quan giữ thăng bằng, cảm nhận thuyền đang lên xuống, nghiêng qua lại. Mắt, nếu đang nhìn vào thứ chuyển động cùng thuyền như sàn thuyền, mái che, màn hình điện thoại, lại báo rằng mọi thứ đứng yên. Não nhận hai tín hiệu trái ngược, và ở một số người, phản ứng là chóng mặt, buồn nôn, vã mồ hôi, mệt.
Độ nhạy khác nhau rất nhiều giữa người với người. Có người đi biển xa không sao, có người ngồi thuyền nhỏ trên hồ vài phút đã khó chịu. Trẻ ở một số độ tuổi, phụ nữ mang thai, người hay đau nửa đầu thường được nhắc là dễ say hơn. Người đã quen sông nước lâu ngày thì ít say.
Điều quan trọng là say sóng phần lớn phòng được, và khi đã bắt đầu thì xử lý sớm sẽ đỡ hơn nhiều so với cố chịu tới lúc nôn.
Lo lắng cũng góp phần. Người sợ nước, sợ thuyền lật thường căng người, thở gấp, và cảm giác say đến nhanh hơn. Hiểu rằng hồ buổi sáng thường lặng, thuyền có áo phao, người lái quen hồ, giúp nhiều người bớt căng thẳng ngay từ đầu.
Trên hồ Tà Đùng, khi nào dễ say nhất
Buổi chiều gió. Mùa khô, chiều gió mạnh trên vùng nước rộng tạo sóng ngắn, dày, thuyền nhỏ dập dềnh liên tục. Đây là kiểu chuyển động dễ gây say nhất.
Thuyền nhỏ, nhẹ. Thuyền gỗ nhỏ, ca nô nhẹ phản ứng với từng con sóng. Thuyền lớn thân rộng ít chòng chành hơn nhiều.
Thuyền dừng giữa vùng có sóng. Thuyền đang chạy thì cắt sóng, chuyển động đều hơn. Thuyền dừng hẳn để chụp ảnh giữa vùng sóng lại lắc lư theo kiểu khó chịu nhất, nhiều người say lúc này.
Ngồi trong khoang có mái thấp. Mái che tốt cho nắng, nhưng nếu ngồi sâu bên trong không nhìn thấy đường chân trời, mắt và tai trong càng dễ mâu thuẫn.
Vừa xuống xe sau chặng đèo. Đường lên Tà Đùng có đoạn đồi quanh co. Ai đã chóng mặt trên xe mà xuống thuyền ngay thì rất dễ say tiếp.
Trước khi đi: chuẩn bị để không say
Ngủ đủ đêm trước. Thiếu ngủ làm cơ thể nhạy cảm hơn với chuyển động. Nếu vừa đi đường dài lên Tà Đùng, nghỉ một buổi rồi hãy ra hồ, đừng xuống thuyền ngay khi vừa tới.
Ăn nhẹ trước khi đi khoảng một thời gian ngắn: bánh mì, cơm ít, trái cây không quá chua. Tránh bụng đói hoàn toàn và tránh ăn quá no, nhiều dầu mỡ. Không uống rượu bia trước và trong chuyến đi. Mang theo nước lọc, có thể thêm vài lát gừng hoặc kẹo gừng; nhiều người thấy dễ chịu hơn, dù hiệu quả mỗi người một khác.
Nếu biết mình hay say, hỏi dược sĩ, bác sĩ về thuốc chống say phù hợp từ trước. Nhiều loại thuốc cần uống trước khi đi một thời gian mới có tác dụng, và có thể gây buồn ngủ. Không tự cho trẻ uống thuốc của người lớn.
Mặc thoáng, không quá chật quanh bụng và cổ. Mang áo khoác mỏng để không bị lạnh khi gió hồ thổi, vì lạnh run cũng làm cảm giác khó chịu tăng lên. Người hay say nên ngồi cạnh một người quen, dặn trước người ấy để ý giúp mình.
Chọn thuyền, chọn giờ, chọn chỗ ngồi
Chọn giờ là quan trọng nhất. Buổi sáng, nhất là từ khi sương tan tới giữa buổi sáng, mặt hồ thường lặng, gió nhẹ. Người dễ say nên dồn chuyến đi vào khung giờ này và về bến trước khi gió chiều lên.
Chọn thuyền lớn, thân rộng, có mái che nhưng mái đủ cao để ngồi vẫn nhìn ra xa được. Tránh ca nô chạy nhanh, tránh thuyền nhỏ nhẹ. Nếu nhóm đông có vài người dễ say, cho họ đi thuyền lớn, nhóm khoẻ đi thuyền nhỏ.
Chọn chỗ ngồi giữa thuyền, gần mặt nước, nơi chuyển động lên xuống ít nhất. Mũi thuyền là chỗ dập mạnh nhất, tránh ngồi ở đó. Ngồi hướng mặt về phía trước, theo chiều thuyền chạy, nhìn ra đường chân trời hoặc các đảo xa.
Nói trước với người lái rằng trong nhóm có người dễ say. Người lái có kinh nghiệm sẽ chọn tuyến men theo các đảo kín gió thay vì băng qua vùng nước trống, chạy đều tay không tăng giảm ga đột ngột, và chọn chỗ dừng chụp ảnh ở vịnh lặng. Những điều nhỏ ấy làm khác biệt lớn với người nhạy cảm.
Đang trên thuyền: những việc nên và không nên
Khi thuyền đã chạy, vài thói quen nhỏ giúp nhiều người qua được cả chuyến mà không say:
- Nhìn ra xa, vào đường chân trời, vào dãy đồi hay hòn đảo đứng yên ở xa. Mắt thấy thứ đứng yên sẽ giúp não cân bằng tín hiệu.
- Không nhìn điện thoại, không đọc chữ, không xem lại ảnh vừa chụp trong lúc thuyền đang chạy.
- Hít thở chậm, đều, đón gió mát vào mặt. Không khí trong lành giúp đỡ buồn nôn hơn ngồi chỗ bí.
- Uống từng ngụm nước nhỏ. Tránh nước ngọt có ga, cà phê đậm.
- Nói chuyện nhẹ nhàng, nghe người lái kể về hồ, giúp phân tâm khỏi cảm giác khó chịu.
- Không ngửi mùi xăng dầu gần máy; ngồi xa đuôi thuyền nếu mùi khói làm khó chịu.
Những việc này nghe đơn giản, nhưng chính việc nhìn điện thoại là nguyên nhân hay gặp nhất khiến người không quen say lại say trên hồ. Ai cũng muốn xem ngay tấm ảnh vừa chụp; giữ việc đó lại tới khi lên đảo hoặc về bến.
Khi bắt đầu thấy say
Dấu hiệu sớm thường là ngáp nhiều, thấy nóng, vã mồ hôi lạnh, mặt tái, cảm giác nặng bụng, chóng mặt nhẹ. Đây là lúc cần hành động, đừng cố chịu vì ngại làm phiền cả nhóm.
Nói ngay với người lái để họ giảm tốc, đổi hướng chạy cho bớt dập sóng, hoặc đưa thuyền vào một vịnh kín gió. Nếu được, cho thuyền cập vào một đảo gần, lên bờ đứng trên đất vững vài phút. Nhiều người hồi lại rất nhanh khi chân chạm đất.
Nếu buồn nôn, ngồi ở mạn khuất gió và có người giữ, đừng đứng nhoài người ra khỏi mạn thuyền. Áo phao vẫn mặc. Sau khi nôn, súc miệng, uống ít nước, ngồi yên nhìn xa. Nếu vẫn mệt nhiều, rút ngắn chuyến đi và về bến. Không chuyến đi nào đáng để một người trong nhóm khổ suốt buổi.
Người đi cùng có thể giúp bằng cách nhường chỗ ngồi giữa thuyền, che bớt nắng, đưa nước, và đừng trêu chọc. Cảm giác say sóng khó chịu thật sự, không phải chuyện yếu đuối. Một thái độ bình thản của cả nhóm giúp người say thả lỏng hơn, và thả lỏng thường làm cơn say dịu nhanh hơn.
Trẻ nhỏ và say sóng
Trẻ nhỏ có thể say mà không nói ra được, chỉ thấy quấy, khóc, mặt tái, nằm ủ rũ hay đột nhiên im lặng bất thường. Người lớn kèm trẻ nên để ý những dấu hiệu ấy. Trẻ đã say xe trên đường lên thì nên cho nghỉ hẳn trước khi xuống thuyền.
Cho trẻ ngồi giữa thuyền trong lòng hoặc sát người lớn, mặt hướng ra ngoài nhìn cảnh. Đưa trẻ đi chuyến ngắn, buổi sáng, thuyền vững. Cho trẻ ăn nhẹ trước, mang nước và đồ ăn vặt quen thuộc. Không cho trẻ xem điện thoại trên thuyền.
Thuốc chống say cho trẻ nhỏ chỉ dùng khi bác sĩ hướng dẫn, vì liều và loại thuốc cho trẻ khác người lớn. Nếu trẻ say nhiều, cách tốt nhất là đưa trẻ vào bờ, cho trẻ chơi trên đất vững, chuyến thuyền để dịp khác.
Sau khi trẻ đã nôn, đừng cho ăn ngay. Cho trẻ súc miệng, uống vài ngụm nước nhỏ, ngồi nghỉ trong lòng người lớn ở chỗ thoáng gió. Khi trẻ đã tươi lại, có thể cho ăn chút bánh khô. Nếu trẻ lả đi, li bì, nôn liên tục không dứt sau khi đã lên bờ, cần đưa tới cơ sở y tế.
Say rồi thì có nên đi tiếp chuyến sau không
Một lần say trên hồ không có nghĩa là không bao giờ đi thuyền được nữa. Nhiều người say lần đầu vì đi lúc chiều gió, ngồi mũi thuyền, nhìn điện thoại; lần sau đổi giờ, đổi chỗ, đổi thuyền thì không sao.
Nếu nhóm còn ở Tà Đùng thêm một ngày, thử lại vào buổi sáng sớm hôm sau với chuyến ngắn, thuyền lớn, ngồi giữa, nhìn xa. Nếu vẫn say, chấp nhận ngắm hồ từ bờ — ngồi trên đồi nhìn xuống mặt nước, đi dạo dọc bờ, ngắm thuyền người khác đi lại — cũng là một cách cảm hồ trọn vẹn.
Những người say nặng, có bệnh lý về tai trong, chóng mặt kéo dài nên hỏi bác sĩ trước khi có kế hoạch đi thuyền lần tới.
Có một điều đáng an ủi: nhiều người thấy cơ thể quen dần với chuyển động sau vài lần đi thuyền. Người làm nghề trên hồ hầu như không ai say, dù có người lần đầu cũng từng khó chịu. Đi ngắn, đi đều, đi lúc hồ lặng là cách để cơ thể làm quen mà không khổ. Mỗi lần nên dài hơn lần trước một chút.
Dù thế nào, đừng để nỗi lo say sóng làm hỏng cả chuyến lên Tà Đùng; hồ còn rất nhiều cách để cảm từ trên bờ.
Câu hỏi thường gặp
Hồ Tà Đùng có sóng lớn không, có dễ say không?
Mặt hồ thường lặng hơn biển nhiều, nhất là buổi sáng. Buổi chiều mùa khô gió mạnh và chiều mùa mưa trước giông có thể tạo sóng nhỏ ở vùng nước rộng, đủ làm thuyền nhỏ dập dềnh. Người dễ say nên đi buổi sáng, chọn thuyền lớn.
Ngồi chỗ nào trên thuyền ít say nhất?
Giữa thuyền, gần mặt nước, hướng mặt về phía trước, nơi chuyển động lên xuống ít nhất và nhìn ra được đường chân trời. Tránh mũi thuyền vì dập mạnh, tránh ngồi sâu trong khoang kín không nhìn ra ngoài, tránh gần máy có mùi xăng.
Có nên uống thuốc chống say trước khi đi thuyền không?
Nếu biết mình hay say, hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước về loại thuốc phù hợp và thời điểm uống, vì nhiều thuốc cần uống trước một thời gian và có thể gây buồn ngủ. Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người lớn tuổi càng phải hỏi kỹ.
Đang đi thuyền thì bị say phải làm gì?
Báo người lái giảm tốc, đổi hướng cho bớt dập hoặc vào vịnh kín gió. Nhìn ra xa, hít thở chậm, uống từng ngụm nước. Nếu được, cập vào đảo gần để đứng trên đất vững vài phút. Mệt nhiều thì rút ngắn chuyến và về bến.
Vừa say xe trên đường lên Tà Đùng có nên đi thuyền ngay không?
Không nên. Cơ thể chưa hồi lại sau chặng đường quanh co sẽ rất dễ say tiếp trên thuyền. Nghỉ ngơi, ăn nhẹ, ngủ một giấc, rồi đi thuyền vào buổi sáng hôm sau khi mặt hồ lặng sẽ dễ chịu hơn nhiều.
Ăn gì trước khi đi thuyền để đỡ say?
Ăn nhẹ, dễ tiêu như bánh mì, cơm ít, trái cây không quá chua, trước khi đi một khoảng ngắn. Tránh để bụng đói hoàn toàn, tránh ăn quá no hay nhiều dầu mỡ, tránh rượu bia. Mang nước lọc, nhiều người thấy gừng giúp dễ chịu hơn.