Khi đi thuyền, chèo kayak, đứng trên bè hay ngồi câu ở mép bờ dốc của hồ Tà Đùng, mỗi người đều nên mặc một chiếc áo phao đúng cỡ, cài hết khóa và chỉnh dây ôm sát người, từ lúc rời bờ tới lúc lên bờ. Áo phao chỉ có tác dụng khi đang mặc trên người; chiếc áo vắt trên ghế thuyền gần như vô dụng trong lúc thuyền lật bất ngờ. Biết bơi không phải lý do để bỏ áo phao ở một hồ chứa sâu và lạnh.
Phần lớn người chạy thuyền và nơi lưu trú ven hồ có áo phao cho khách, nhưng chất lượng và cỡ áo không phải lúc nào cũng đủ. Bài này giúp anh chị biết chọn và kiểm tra áo trong vài phút trước khi xuống thuyền, mặc cho đúng, và lo riêng cho trẻ nhỏ.
Vì sao áo phao quan trọng ở hồ chứa hơn ở nhiều nơi khác
Phần lớn tai nạn trên mặt nước không bắt đầu bằng việc ai đó định đi bơi. Chúng bắt đầu bằng một cú trượt chân khi bước từ bến xuống thuyền, một lần thuyền nghiêng vì mọi người cùng chồm sang một bên chụp ảnh, một đợt gió giật bất ngờ khi đang ở giữa hai đảo. Người rơi xuống nước trong những tình huống đó không kịp chuẩn bị.
Ở hồ Tà Đùng, ba yếu tố làm những cú rơi đó nguy hiểm hơn: nước sâu ngay cạnh thuyền và bờ, nước lạnh gây sốc trong những phút đầu, và khoảng cách tới bờ, tới thuyền khác có thể xa. Áo phao giữ đầu người trên mặt nước trong đúng những phút nguy hiểm nhất ấy.
Áo phao cũng làm người rơi xuống nước dễ được nhìn thấy hơn. Màu cam, đỏ, vàng của áo nổi bật trên mặt hồ xanh, nhất là khi trời có sương hay mặt nước gợn sóng. Người không mặc áo, chỉ còn cái đầu lấp ló trên mặt nước, rất khó thấy từ thuyền cách vài chục mét.
Còn một lý do thực tế nữa: người mặc áo phao bình tĩnh hơn. Biết mình sẽ nổi, người ta ít hoảng khi thuyền chao, ít chồm người theo bản năng, và chính sự bình tĩnh đó giúp cả thuyền ổn định. Những chuyến thuyền mà mọi người đều mặc áo phao thường là những chuyến vui vẻ, thả lỏng nhất, vì không ai phải thấp thỏm.
Một chiếc áo phao rẻ hơn rất nhiều so với mọi thứ khác trong chuyến đi. Không có lý do gì để tiết kiệm ở đây.
Các loại áo phao và loại nào hợp việc gì
Áo phao dạng áo khoác có khóa và dây. Loại phổ biến nhất cho khách đi thuyền, chèo kayak. Bao quanh thân, có khóa kéo hoặc khóa cài phía trước, dây chỉnh hai bên hông. Mặc thoải mái, cử động tay dễ.
Áo phao có cổ đỡ đầu. Có phần phao lớn sau gáy, giúp lật người ngửa mặt lên khi nổi. Hợp trẻ nhỏ, người không biết bơi, người lớn tuổi. Hơi cồng kềnh nhưng an toàn hơn cho người không tự giữ được tư thế trong nước.
Phao tròn, phao ném có dây. Không phải để mặc, mà để ném cho người đang ở dưới nước. Nên có trên mỗi thuyền và ở bến.
Phao bơi đeo tay, phao vòng đồ chơi. Không phải thiết bị cứu sinh. Dễ tuột, dễ xì hơi, có thể lật úp người. Không dùng thay áo phao.
Áo phao tự bơm hơi. Gọn, dùng nhiều ở nước ngoài cho người câu cá, chèo thuyền. Cần kiểm tra bình khí định kỳ và biết cách kích hoạt; không phổ biến ở hồ, không hợp cho trẻ.
Kiểm tra một chiếc áo phao trong hai phút
Áo phao trên các thuyền dùng lâu ngày có thể đã cũ, mốc, rách. Trước khi xuống thuyền, tự kiểm tra áo của mình và của người đi cùng theo các bước dưới.
- Nhìn vỏ ngoài: không rách, không mục, đường may chắc, màu còn tươi để dễ nhìn thấy.
- Bóp phần phao bên trong: còn đàn hồi, không bị bẹp cứng, không có chỗ trống mất phao.
- Thử từng khóa kéo, khóa cài: đóng mở được, cài vào nghe tiếng chốt, kéo mạnh không bung.
- Thử từng dây: không đứt, không sờn, chỉnh siết được.
- Mặc vào, cài hết, siết dây; nhờ người khác nắm hai vai áo kéo lên. Nếu áo trượt qua cằm, áo quá rộng hoặc dây chưa siết.
- Giơ hai tay qua đầu, xoay người: áo không cản trở nhiều, không cấn.
- Với trẻ em: kiểm tra có dây qua đáy quần và có cổ đỡ đầu nếu là trẻ nhỏ.
Nếu áo không đạt, xin đổi áo khác. Người chạy thuyền tử tế sẽ đổi ngay. Nếu cả thuyền không có áo đạt, đó là dấu hiệu để chọn thuyền khác.
Mặc đúng cách: ba lỗi phổ biến
Lỗi thứ nhất là mặc mà không cài. Nhiều người khoác áo phao lên vai như áo khoác cho có, khóa để mở vì thấy nóng. Khi rơi xuống nước, áo không cài sẽ tuột ra khỏi người hoặc trôi lên che mặt.
Lỗi thứ hai là cài mà không siết dây. Áo lỏng sẽ bị nước đẩy lên khi người nổi, phần phao trồi lên quanh tai, mặt người lại chìm xuống thấp. Siết dây hông và dây vai cho tới khi áo ôm sát nhưng vẫn thở thoải mái.
Lỗi thứ ba là cởi áo khi đã ra giữa hồ vì nóng, vì muốn chụp ảnh đẹp. Đó thường là lúc thuyền đang neo, mọi người đi lại nhiều nhất, và cũng là lúc dễ rơi xuống nước nhất. Nóng thì chọn áo phao mỏng hơn, mặc áo bên trong mỏng hơn, đội mũ, chứ không cởi áo phao.
Với người mặc áo khoác dày, áo mưa bên trong, nhớ chỉnh lại áo phao cho vừa với lớp áo đó. Khi cởi áo khoác bên trong giữa chuyến, siết lại dây.
Áo phao cho trẻ em: không thỏa hiệp
Trẻ em cần áo phao theo đúng cỡ của trẻ, không mặc áo người lớn. Áo người lớn trên người trẻ sẽ tuột qua đầu ngay khi trẻ rơi xuống nước. Nếu nơi lưu trú hoặc thuyền không có áo trẻ em đúng cỡ, hãy tự mang theo từ nhà.
Áo phao trẻ em tốt thường có ba đặc điểm: dây vòng qua đáy quần hoặc giữa hai chân để áo không trượt lên; cổ đỡ đầu lớn giúp lật trẻ ngửa mặt lên; quai nắm sau lưng để người lớn kéo trẻ lên thuyền nhanh.
Cho trẻ mặc thử ở nhà hoặc ở nơi ở trước chuyến đi, để trẻ quen cảm giác. Một đứa trẻ khó chịu với áo phao sẽ cựa quậy, đòi cởi, gây nguy hiểm trên thuyền. Có thể biến việc mặc áo thành một trò, áo phao là áo siêu nhân của chuyến đi.
Áo phao không thay thế người lớn canh trẻ. Trẻ mặc áo phao vẫn có thể bị sặc nước, hoảng sợ, bị lạnh. Người lớn luôn trong tầm với của trẻ khi ở gần nước.
Ai cũng mặc, kể cả người lái và người bơi giỏi
Một hình ảnh quen ở nhiều hồ là khách mặc áo phao còn người lái thuyền thì không. Người làm nghề lâu năm quen nước, nhưng cũng là người phải xử lý mọi tình huống trên thuyền; nếu họ rơi xuống nước, cả thuyền mất người điều khiển. Khách có thể lịch sự hỏi người lái có áo phao không, và khuyến khích họ mặc.
Người bơi giỏi thường là người hay bỏ áo phao nhất. Nhưng những phút đầu sốc nước lạnh, những va đập khi rơi khỏi thuyền, những vướng víu với dây neo, lưới, không phụ thuộc vào kỹ năng bơi. Người bơi giỏi mặc áo phao để giữ sức cứu người khác khi cần.
Người đi một mình trên kayak, ván chèo càng phải mặc. Không ai ở bên cạnh để ném phao cho mình.
Người lớn tuổi, người có bệnh tim mạch, huyết áp, người đang mang thai nên chọn áo phao có cổ đỡ đầu và nói với người lái về tình trạng của mình. Họ sẽ chạy thuyền nhẹ nhàng hơn, chọn chỗ lên xuống bến dễ hơn. Với những người này, chuyến đi ngắn trên mặt nước lặng là lựa chọn hợp lý.
Văn hóa an toàn bắt đầu từ thói quen nhỏ: ai lên thuyền cũng mặc áo, không ai phải nhắc ai. Khi cả nhóm đều mặc, không ai thấy ngại.
Mặc áo phao rồi, rơi xuống nước thì làm gì
Áo phao giữ anh chị nổi, nhưng biết làm gì sau khi rơi xuống nước giúp mọi chuyện nhẹ nhàng hơn. Trong những giây đầu, nước lạnh làm thở dồn dập; đừng cố bơi ngay. Để áo đưa mình nổi lên, ngửa mặt, thở ra chậm, chờ nhịp thở ổn lại. Một hai phút là đủ để qua cơn sốc đầu.
Sau đó nhìn quanh: thuyền ở đâu, bờ ở đâu, có ai đang nhìn mình không. Giơ một tay lên cao và gọi to để người trên thuyền thấy. Nếu thuyền ở gần, chờ thuyền tới, đừng bơi ngược gió và sóng về phía thuyền làm mất sức.
Nếu phải chờ lâu, co chân lên sát ngực, khoanh tay ôm lấy áo, giữ tư thế cuộn người để đỡ mất nhiệt. Nếu có nhiều người cùng ở dưới nước, ôm sát vào nhau thành một nhóm; nhóm người dễ được thấy hơn từng người riêng lẻ, và giữ ấm cho nhau.
Khi thuyền tới, nghe theo người lái. Thường họ sẽ đưa anh chị về phía đuôi hoặc mạn thấp, kéo lên bằng quai áo phao. Đừng tự bám mạn và trèo lên một bên khi chưa được hướng dẫn, thuyền nhỏ có thể lật.
Đây là lý do áo phao có quai nắm sau lưng là chi tiết nhỏ mà quan trọng: nó giúp người trên thuyền kéo người dưới nước lên nhanh mà không phải với tay quá xa.
Bảo quản áo phao nếu anh chị tự mang
Gia đình hay đi hồ, đi biển nên có áo phao riêng, nhất là cho trẻ. Áo riêng vừa người, sạch, quen, và mình biết rõ tình trạng của nó.
Sau mỗi chuyến, xả nước sạch, phơi khô trong bóng râm, không phơi nắng gắt nhiều ngày vì tia nắng làm vải và phao nhanh mục. Cất ở nơi khô ráo, không đè vật nặng lên làm bẹp phao.
Mỗi năm kiểm tra lại một lần theo các bước đã nói: vỏ, phao, khóa, dây. Áo trẻ em kiểm tra lại cỡ mỗi khi trẻ lớn thêm; áo vừa năm ngoái có thể đã chật năm nay, áo mua rộng để trẻ mặc lâu là áo không an toàn.
Áo phao đã qua nhiều mùa, phần phao bên trong có thể mất dần độ nổi mà nhìn bên ngoài không thấy. Cách thử đơn giản là mặc áo, xuống chỗ nước nông có người đứng cạnh, thả lỏng người: áo tốt sẽ đỡ cằm và miệng lên khỏi mặt nước dễ dàng.
Khi mang áo phao lên Tà Đùng bằng xe, để trong túi riêng ở chỗ dễ lấy. Đến bến thì mặc luôn, đừng để tới lúc lên thuyền mới lục tìm.
Câu hỏi thường gặp
Đi thuyền trên hồ Tà Đùng có bắt buộc mặc áo phao không?
Người tham gia giao thông đường thủy, nhất là trên phương tiện chở khách, được yêu cầu có trang bị cứu sinh. Dù quy định cụ thể thế nào, trên hồ chứa sâu và lạnh, mỗi người nên mặc áo phao cài đủ khóa suốt chuyến, kể cả người biết bơi.
Thuyền không có áo phao cho khách thì làm sao?
Không lên thuyền đó. Người chạy thuyền có trách nhiệm phải có áo phao đủ cho mọi người. Nếu thường xuyên đi hồ, đặc biệt có trẻ nhỏ, nên tự mang áo phao riêng vừa người và đã kiểm tra.
Áo phao người lớn cho trẻ mặc tạm được không?
Không. Áo quá rộng sẽ tuột qua đầu khi trẻ rơi xuống nước, không giữ được mặt trẻ trên mặt nước. Trẻ cần áo đúng cỡ theo cân nặng, có dây qua đáy quần và tốt nhất có cổ đỡ đầu.
Mặc áo phao nóng quá thì có thể cởi giữa chuyến không?
Không nên. Lúc thuyền neo và mọi người đi lại để chụp ảnh là lúc dễ rơi xuống nước nhất. Chọn áo phao thoáng, mặc áo bên trong mỏng, đội mũ, uống nước. Muốn mát thì vào bóng đảo, không cởi áo.
Làm sao biết áo phao còn tốt?
Vỏ không rách mục, phao còn đàn hồi, khóa và dây chắc chắn. Mặc vào, cài siết, nhờ người kéo hai vai áo lên: áo không trượt qua cằm là vừa. Áo có mùi mốc nặng, phao bẹp cứng thì nên thay.
Phao bơi đeo tay có thay được áo phao không?
Không. Phao đeo tay, phao vòng đồ chơi dễ tuột, dễ xì hơi, không giữ đầu trên mặt nước. Chúng là đồ chơi ở bể bơi có người canh, không phải thiết bị cứu sinh cho hồ chứa sâu.