Câu cá trên thuyền ở hồ Tà Đùng là cách tới được những chỗ cá tụ mà người câu bờ không với tới: chân đảo khuất gió, rìa bãi cây ngập, mép sâu giữa hai đảo, cửa các nhánh hồ. Đổi lại, anh chị phải chấp nhận ba điều: mặc áo phao suốt buổi, ngồi yên và thấp trên thuyền, và để người lái quyết định chuyện neo, chuyện về khi trời đổi. Câu trên thuyền vui hơn câu bờ, nhưng cũng đòi kỷ luật hơn.
Bên mình viết bài này cho khách thuê thuyền của người địa phương đi câu nửa buổi hoặc một buổi, kiểu phổ biến nhất trên hồ. Bài không nêu giá, không nêu tên chủ thuyền, vì những thứ đó đổi theo mùa và theo người. Thứ còn lại lâu là cách chọn chỗ, cách ngồi, cách phối hợp để buổi câu vừa có cá vừa an toàn.
Vì sao câu thuyền ở hồ nhiều đảo lại khác
Hồ Tà Đùng được nhiều người gọi là vịnh Hạ Long trên cao nguyên vì mặt nước rải rác đảo lớn nhỏ. Mỗi đảo là một đỉnh đồi cũ. Sườn đồi chạy xuống dưới nước, tạo thành những mái dốc, những bậc thềm, những chỗ đáy gãy khúc. Cá quanh đảo thường men theo chính những mái dốc ấy, lên xuống theo nhiệt độ và ánh sáng trong ngày.
Người câu bờ chỉ chạm được một mép của hồ. Người câu thuyền thì vòng được quanh đảo, chọn mặt đảo khuất gió, chọn chỗ bóng cây đổ xuống nước, chọn mép sâu giữa hai đảo nơi nước luồn qua. Đó là lợi thế lớn, nhất là vào những buổi gió mà bờ phía mình ở bị sóng đánh.
Mặt khác, thuyền trên hồ chứa không có điểm tựa như bờ. Gió đẩy thuyền trôi, người đứng lên ngồi xuống làm thuyền chòng chành, cá lớn ăn câu kéo lệch mạn. Mọi động tác trên thuyền phải chậm và có tính toán hơn trên bờ.
Còn một điều nữa: mặt hồ là nơi làm ăn của người dân. Có lồng bè, có lưới, có thuyền chở hàng, chở khách. Thuyền câu phải nhường đường, giữ khoảng cách, không thả neo ngang luồng thuyền chạy và không câu sát lồng bè người khác.
Chọn chỗ thả neo quanh đảo
Mặt đảo khuất gió. Khi gió thổi từ một hướng, mặt đảo phía bên kia gần như lặng. Thuyền neo ở đó ít trôi, câu phao được, người say sóng cũng dễ chịu hơn. Người lái thường biết ngay mặt nào khuất theo gió hôm đó.
Mũi đảo nơi đáy dốc. Ở đầu đảo, sườn đồi chìm kéo dài ra thành một dải nông rồi đổ dốc. Cá hay chờ ở mép dốc đó. Neo thuyền cách mũi một quãng rồi thả câu về phía mép.
Rìa bãi cây ngập. Những vùng cây cũ bị ngập, ngọn còn nhô lên, là nơi cá trú. Thuyền không nên chui vào giữa vì dễ vướng chân vịt và vướng neo. Câu từ rìa, chấp nhận mắc lưỡi.
Khe nước giữa hai đảo. Gió và nước luồn qua khe tạo dòng chảy nhẹ, mang mồi trôi. Khe hẹp thì cũng là đường thuyền đi lại, nên hỏi người lái có cản đường ai không trước khi neo.
Chỗ không neo. Sát lồng bè, ngang dải phao lưới, giữa luồng thuyền thường chạy, gần công trình thủy điện, và sát bờ đảo thuộc khu rừng được bảo vệ khi không được phép cập.
Ngồi trên thuyền: thấp, giữa và yên
Thuyền gỗ, thuyền máy nhỏ trên hồ Tà Đùng thường hẹp và nhẹ. Quy tắc đầu tiên là ngồi chứ không đứng. Đứng quăng cần trên thuyền nhỏ là cách nhanh nhất để rơi xuống nước. Nếu cần đứng, chỉ khi thuyền đã neo chắc, mặt nước lặng, và luôn có một tay bám.
Quy tắc thứ hai là chia đều tải. Hai người câu thì ngồi hai đầu hoặc hai mạn đối nhau, không cùng dồn về một bên khi có cá. Khi cá lớn ăn câu, người kia ngồi yên giữ thăng bằng, không chồm qua giúp. Người lái sẽ chỉnh thuyền nếu cần.
Quy tắc thứ ba là gọn. Thùng đồ, hộp mồi, giỏ cá đặt giữa lòng thuyền, thấp, không chắn lối đi. Cần chưa dùng gác dọc theo mạn, lưỡi đã móc vào khoen. Một lưỡi câu tự do bay trên thuyền chật có thể móc vào tay, vào mặt người khác.
Áo phao mặc từ lúc bước xuống bến tới lúc lên bờ, cài khóa, chỉnh dây cho vừa. Áo phao vắt trên ghế không có tác dụng khi thuyền chao bất ngờ. Với trẻ em, áo phao đúng cỡ là điều kiện để được lên thuyền, không bàn lại.
Phối hợp với người lái: những câu nên hỏi
Người lái thuyền trên hồ là người hiểu mặt nước nhất trong buổi câu của anh chị. Trước khi rời bến, hãy hỏi thẳng: hôm nay gió hướng nào, khoảng mấy giờ thì nên về, có chỗ nào gần đây cá đang ăn, có khu nào không được tới. Câu trả lời của họ đáng giá hơn mọi bài viết.
Thống nhất cách neo: neo một đầu cho thuyền xoay theo gió, hay neo hai đầu cho thuyền đứng yên. Neo một đầu thì thuyền tự quay mũi vào gió, ổn định hơn khi có sóng; neo hai đầu thì câu phao dễ hơn nhưng thuyền chịu gió ngang. Người lái sẽ chọn, anh chị chỉ cần nói kiểu câu mình định làm.
Thống nhất tín hiệu về: khi người lái nói phải về, là về, không xin thêm mười phút. Mây giông trên hồ cao nguyên kéo đến rất nhanh, gió giật trước mưa đủ để lật một thuyền nhỏ. Người làm nghề trên nước nhìn trời bằng kinh nghiệm nhiều năm; nghe họ là cách giữ an toàn rẻ nhất.
Và đừng quên hỏi người lái có muốn câu cùng không. Nhiều người làm nghề trên hồ câu rất giỏi, ngồi cùng họ một buổi anh chị học được nhiều hơn cả mùa tự mò.
Câu thuyền theo khung giờ
Bảng dưới là gợi ý chung cho hồ chứa vùng cao nguyên, không phải lịch cố định. Trời mỗi ngày một khác, người lái là người quyết định cuối cùng.
| Khung giờ | Mặt hồ thường thế nào | Câu thuyền nên làm gì |
|---|---|---|
| Sáng sớm | Lặng, có sương, mát lạnh | Neo chân đảo, câu phao nhẹ; đi chậm khi sương dày |
| Giữa buổi sáng | Nắng lên, nước trong | Tìm bóng đảo, câu sâu hơn |
| Trưa | Nắng gắt, cá ăn thưa | Vào bờ nghỉ, tránh say nắng trên thuyền |
| Đầu chiều | Gió lên, mặt hồ gợn | Chọn mặt đảo khuất gió hoặc tạm nghỉ |
| Chiều muộn | Gió dịu, nắng xiên | Câu tiếp ở chỗ gần bến, canh mây phía xa |
| Chạng vạng | Tối nhanh, sương bắt đầu | Thu cần, về bến trước khi tối hẳn |
Mùa mưa, khung giờ chiều càng phải dè chừng vì giông thường đến vào cuối buổi chiều. Mùa khô gió có thể mạnh và kéo dài hơn, nên những buổi gió lớn, câu ở vịnh gần bến là đủ.
Câu thuyền theo mùa nước của hồ chứa
Mực nước hồ Tà Đùng không đứng yên. Mùa mưa nước dâng, ngập sâu vào các nhánh hồ, ngập cả những bãi cỏ và bụi cây ven đảo. Mùa khô nước rút dần, chân đảo lộ dải đất đỏ, một số khe giữa các đảo cạn đi, một số đảo nhỏ nối liền với bờ thành bán đảo. Người câu thuyền phải hiểu điều này vì chỗ câu tốt dịch chuyển theo mép nước.
Khi nước đang lên, mép nước mới tràn vào vùng cỏ, vùng cây vốn khô. Côn trùng, hạt, mùn trôi ra, cá theo vào kiếm ăn. Đây là lúc nên neo thuyền sát rìa vùng vừa ngập, câu ở độ sâu không lớn. Nhưng cũng là lúc nhiều cành cây, cọc cũ nằm ngay dưới mặt nước, thuyền phải đi chậm và người lái phải nhìn kỹ.
Khi nước đang rút, cá lui dần ra chỗ sâu, tụ ở mép dốc chân đảo, ở lòng các nhánh hồ còn nước. Câu sâu hơn, chì nặng hơn, thả ở chỗ đáy gãy khúc. Một số chỗ quen thuộc mùa trước giờ có thể đã thành bãi bùn, đừng ngạc nhiên khi người lái đưa anh chị đi chỗ khác hẳn.
Mùa nước cao cũng thường là mùa mưa, nên lợi thế nhiều cá phải đổi bằng nguy cơ giông chiều. Mùa nước thấp trời quang hơn, nhưng gió có thể mạnh. Không có mùa nào hoàn hảo; chỉ có buổi câu được chuẩn bị đúng với mùa của nó. Hỏi người lái tuần này nước đang lên hay đang xuống là câu hỏi đầu tiên đáng hỏi.
Khi có cá lớn ăn câu trên thuyền nhỏ
Cảm giác cá lớn kéo cần trên thuyền là lý do nhiều người mê câu thuyền. Nhưng cũng là lúc dễ mất bình tĩnh nhất. Việc đầu tiên là ngồi xuống thấp nếu đang hơi nhổm người, rồi để cá chạy. Đừng giằng co bằng sức; dùng độ dẻo của cần và độ trượt của máy để mệt cá.
Báo cho người lái và người cùng thuyền biết có cá. Người lái có thể nhấc neo hoặc xoay thuyền để dây không cọ vào mạn, không quấn vào chân vịt. Người kia thu cần của mình lên, tránh dây rối vào nhau.
Khi cá vào gần, dùng vợt chứ không nhấc cá bằng dây. Nhấc cá nặng qua mạn thuyền vừa dễ đứt dây, vừa làm thuyền nghiêng về một phía. Người cầm vợt ngồi, vươn vợt ra chứ không vươn người ra.
Nếu định thả cá lại, làm ngay trên mặt nước, gỡ lưỡi nhanh, đỡ cá dưới nước vài giây cho cá tỉnh rồi buông. Nếu giữ lại, cho vào giỏ ngâm nước hoặc thùng có nước, không để cá giãy trên sàn thuyền nóng.
Say sóng, nắng và lạnh: ba thứ làm hỏng buổi câu thuyền
Say sóng trên hồ ít gặp hơn trên biển, nhưng thuyền nhỏ neo một chỗ, lắc theo sóng chiều, vẫn làm một số người khó chịu. Người dễ say nên ăn nhẹ trước khi đi, ngồi gần giữa thuyền, nhìn về phía bờ xa thay vì nhìn chằm chằm vào phao. Khi bắt đầu thấy nôn nao, nói ngay để người lái chuyển về chỗ lặng hoặc vào bờ.
Nắng trên mặt hồ là nắng hai lần: nắng trên đầu và nắng hắt lên từ mặt nước. Mũ rộng vành, kính râm, áo dài tay mỏng và nước uống là bắt buộc. Trên thuyền không có bóng râm, ba bốn tiếng ngồi giữa trưa đủ để say nắng.
Ngược lại, sáng sớm và chiều muộn hồ cao nguyên lạnh, nhất là khi gió thổi qua mặt nước. Mang một áo khoác gió nhẹ, cất trong túi chống nước. Người bị lạnh run trên thuyền phản xạ chậm, cầm cần không chắc, dễ trượt chân khi lên xuống bến.
Điện thoại, ví, giấy tờ cho vào túi chống nước, buộc vào thuyền hoặc vào người. Đồ rơi xuống hồ chứa sâu thì gần như không lấy lại được.
Câu hỏi thường gặp
Thuê thuyền đi câu ở hồ Tà Đùng như thế nào?
Cách phổ biến là nhờ chủ nơi ở giới thiệu người chạy thuyền quen, hoặc hỏi ở bến khi xuống hồ. Nói rõ mục đích là câu, số người, thời gian định đi, để người lái chọn thuyền và chỗ phù hợp. Thỏa thuận chi phí, áo phao và giờ về trước khi rời bến.
Câu trên thuyền có cần biết bơi không?
Biết bơi là lợi thế, nhưng không thay được áo phao. Nước hồ thủy điện sâu và lạnh, người rơi bất ngờ dễ bị sốc nước, chuột rút. Ai lên thuyền cũng phải mặc áo phao cài khóa từ đầu tới cuối buổi, kể cả người bơi giỏi.
Một thuyền nhỏ nên chở mấy người câu?
Tùy loại thuyền và lời người lái, nhưng nguyên tắc là ít hơn sức chở tối đa, chừa chỗ cho đồ câu và cử động. Hai người câu cộng người lái trên thuyền nhỏ là thoải mái hơn nhiều so với nhồi bốn năm người.
Có được câu sát lồng bè nuôi cá không?
Không nên, trừ khi chủ bè đồng ý. Lồng bè là tài sản của gia đình họ, dây câu có thể vướng lưới lồng, mồi rải làm ảnh hưởng cá nuôi. Giữ khoảng cách và hỏi trước nếu muốn câu ở khu vực có lồng.
Đang câu thì trời nổi giông phải làm gì?
Thu cần ngay, cất cần tránh để đầu cần chĩa lên cao, ngồi thấp giữa thuyền và để người lái đưa vào bờ gần nhất có chỗ trú. Không cố chạy về bến xa giữa gió giật. Lên bờ thì tránh đứng dưới cây đơn độc.
Câu thuyền nửa buổi có đủ không?
Với người đi chơi, nửa buổi sáng là vừa: đủ thời gian đến vài chân đảo, câu lúc cá ăn, về trước nắng gắt. Câu cả ngày trên thuyền nhỏ khá mệt và phụ thuộc gió chiều, chỉ hợp người đã quen.