Câu đêm ở hồ Tà Đùng có thể làm, nhưng chỉ nên làm khi anh chị đã ngồi ở chỗ đó ban ngày, đi ít nhất hai người, mang đủ đèn và áo ấm, và chọn bờ thoải, đất chắc, cách xa mép dốc. Đêm trên hồ cao nguyên lạnh hơn người đồng bằng hình dung, sương xuống dày, bờ đất đỏ ướt trơn. Câu đêm không khó về kỹ thuật; cái khó là sắp xếp mọi thứ từ lúc còn ánh sáng để khi trời tối, anh chị chỉ còn việc ngồi câu.
Bài này không khuyến khích ai câu đêm khi chưa quen hồ. Bên mình viết cho người đã câu vài buổi ban ngày, thấy thích, và muốn thử ngồi bên mặt hồ dưới trời sao. Đi theo trình tự: chọn chỗ, chuẩn bị từ chiều, đèn, giữ ấm, kỹ thuật câu và an toàn.
Vì sao người ta mê câu đêm
Ở nhiều hồ chứa, một số loài cá ăn mạnh hơn vào ban đêm, nhất là các loài kiếm ăn sát đáy và cá da trơn. Khi trời tối, nhiệt độ mặt nước dịu xuống, bờ vắng người, cá mạnh dạn vào gần bờ hơn. Người câu đêm vì vậy hay có những con cá mà ban ngày ít gặp.
Nhưng phần lớn người câu đêm nói thật là họ không chỉ đi vì cá. Hồ Tà Đùng về đêm rất yên. Không có tiếng xe, tiếng loa, chỉ có tiếng côn trùng, tiếng cá quẫy, tiếng gió lùa qua rừng trên đảo. Trời quang thì sao dày, có lúc thấy rõ dải Ngân Hà nếu xa ánh đèn. Ngồi bên chiếc cần lặng im, uống ngụm trà nóng, đó là thứ khó tìm ở thành phố.
Chính vì yên như vậy, mọi tiếng động và ánh sáng của người câu đều nổi bật. Đèn pha rọi lung tung, nói to, mở nhạc, vừa phá đêm của người ở ven hồ, vừa làm cá dạt xa. Câu đêm đúng nghĩa là học cách ngồi lặng.
Nhưng sự yên đó cũng có mặt trái: nếu có chuyện, sẽ không có ai nghe thấy. Đó là lý do quy tắc hai người không bao giờ được bỏ qua.
Chọn chỗ câu đêm: chỉ chọn chỗ đã biết
Đã câu ở đó ban ngày. Anh chị biết lối xuống, biết chỗ đất chắc, biết độ sâu và gốc cây chìm. Câu đêm ở chỗ chưa từng thấy ban ngày là đánh cược với bờ dốc và nước sâu.
Bờ thoải, đất chắc, có chỗ đặt đồ. Đêm là lúc người ta đứng lên ngồi xuống nhiều, với tay lấy đồ, đi lại trong bóng tối. Bờ thoải và rộng cho phép làm việc đó mà không sợ trượt.
Gần lối về, gần nơi ở. Nếu có chuyện, anh chị muốn về được trong vài phút, không phải dò đường mòn qua vườn, qua rừng trong đêm.
Có sự đồng ý của chủ đất. Ban ngày đi qua vườn người ta đã cần xin phép, ban đêm càng phải. Người lạ cầm đèn trong vườn lúc nửa đêm dễ gây hiểu lầm, có khi bị chó nhà dân đuổi.
Tránh xa. Khu lồng bè, bến thuyền, vùng có thuyền chạy đêm, mép dốc vừa sạt và mọi chỗ gần rừng đặc dụng.
Những việc phải xong khi trời còn sáng
Câu đêm thành hay bại ở một giờ trước khi mặt trời lặn. Danh sách dưới làm theo thứ tự, xong hết rồi hãy ngồi chờ tối.
- Ra chỗ câu khi còn ít nhất một giờ nắng, đi lại lối xuống một lượt để nhớ từng bậc, từng rễ cây.
- Dọn chỗ ngồi: dời đá lỏng, nhặt cành khô, đánh dấu mép dốc bằng một cành cây cắm hoặc một vật sáng màu.
- Dựng gác cần, đo độ sâu, thả thử vài lần để biết chỗ mắc.
- Bày đồ theo vị trí cố định: hộp mồi bên phải, đồ dự phòng bên trái, túi rác sau lưng. Đêm xuống cứ đưa tay là có.
- Kiểm đèn, pin dự phòng, sạc điện thoại; để một đèn nhỏ treo ở chỗ ngồi làm mốc.
- Mặc thêm lớp áo trước khi thấy lạnh; khi đã run thì mặc vào cũng khó ấm lại.
- Nhắn cho người ở nhà vị trí, giờ dự định về, và hẹn giờ nhắn lại.
Nếu tới chạng vạng mà vẫn chưa xong những bước này, hãy coi như buổi đó chỉ câu chiều và thu cần trước khi tối. Câu đêm vội vàng là câu đêm nguy hiểm.
Đèn: đủ sáng để an toàn, đủ tối để không phá hồ
Mỗi người nên có một đèn đội đầu, ưu tiên loại có chế độ ánh sáng đỏ hoặc mức sáng yếu. Ánh sáng đỏ giữ được khả năng nhìn trong tối của mắt, không làm chói người bên cạnh, cũng ít hút côn trùng hơn ánh sáng trắng mạnh. Mức sáng mạnh chỉ bật khi cần đi lại, gỡ lưỡi, xử lý cá.
Một đèn nhỏ treo cố định ở chỗ ngồi giúp đánh dấu vị trí và soi chỗ để đồ. Đừng chiếu đèn thẳng xuống mặt nước liên tục; ánh sáng rọi xuống nước có thể làm cá dạt đi, và làm phiền người ở bờ bên kia, người đang đi thuyền.
Đầu cần nên gắn que phát sáng hoặc chuông nhỏ để biết cá ăn mà không phải soi đèn. Đây là đồ phổ biến của người câu đêm, nhẹ và rẻ.
Pin dự phòng là bắt buộc. Lạnh làm pin tụt nhanh hơn bình thường, kể cả pin điện thoại. Giữ điện thoại trong túi áo trong, sát người, đừng để ngoài trời sương cả đêm. Nếu điện thoại là phương tiện liên lạc duy nhất, giữ nó còn pin quan trọng hơn chụp ảnh trời sao.
Giữ ấm và chống sương
Đêm ở hồ Tà Đùng, nhất là những tháng mùa khô, có thể lạnh hơn ban ngày rất nhiều. Hơi nước từ mặt hồ bốc lên gặp không khí lạnh thành sương phủ lên mọi thứ: áo, ghế, cần câu, đồ ăn. Sau vài giờ, áo khoác không chống nước sẽ ẩm và lạnh như không mặc.
Mặc theo lớp: một lớp sát người khô thoáng, một lớp giữ ấm, ngoài cùng là áo khoác chống gió, chống ẩm. Mũ len hoặc mũ trùm đầu, tất dày, găng tay mỏng để vẫn gỡ được lưỡi. Ghế xếp có lưng tựa và một tấm lót cách nhiệt giúp không bị lạnh từ đất lên.
Mang bình giữ nhiệt nước nóng, trà gừng hoặc nước ấm. Đồ ăn nhẹ có năng lượng. Tránh rượu: rượu cho cảm giác ấm lúc đầu nhưng làm cơ thể mất nhiệt nhanh hơn, làm chậm phản xạ, và là nguyên nhân phổ biến của tai nạn ven nước ở khắp nơi.
Lửa trại để sưởi chỉ nên đốt khi chủ đất cho phép, ở chỗ đất trống, xa cỏ khô, xa rừng, và phải dập tắt hoàn toàn bằng nước trước khi rời đi. Mùa khô, gió hồ thổi tàn lửa đi rất xa, một đốm lửa sót lại có thể gây cháy rừng ven đảo.
Kỹ thuật câu đêm cơ bản
Câu đêm phổ biến nhất là câu lục: mồi nằm ở đáy, cần đặt trên gác, đầu cần có chuông hoặc que sáng. Kiểu này đỡ phải nhìn chằm chằm vào phao trong bóng tối. Đặt hai cần là vừa, nhiều hơn thì đêm tối khó quản lý dây và dễ rối.
Mồi cho câu đêm thường là mồi có mùi đậm, dễ cho cá tìm bằng khứu giác: trùn, mồi tanh, mồi cám có mùi. Hỏi người địa phương loại mồi họ hay dùng ban đêm ở hồ. Mồi phải chuẩn bị sẵn từ chiều, đựng trong hộp có nắp, không mở ra lục lọi trong đêm.
Khi chuông reo, bình tĩnh bật đèn ở mức yếu, đứng dậy chậm, đến cần, cảm nhận dây rồi mới giật. Đừng vội lao tới trong bóng tối; lối đi giữa chỗ ngồi và cần phải được dọn sạch từ chiều chính vì khoảnh khắc này.
Gỡ cá trong đêm cần cẩn thận vì một số loài có ngạnh, có gai vây sắc. Dùng khăn để nắm cá, dùng kìm để gỡ lưỡi. Nếu thả lại, thả ngay; nếu giữ, cho vào giỏ ngâm nước.
Nghe hồ trong đêm và đón bình minh
Ngồi câu đêm lâu, anh chị sẽ học được cách nghe hồ. Tiếng quẫy mạnh, đục, gần bờ thường là cá lớn kiếm ăn; tiếng lách tách li ti là cá nhỏ đớp côn trùng trên mặt nước. Tiếng ếch nhái rộ lên rồi im bặt có khi báo có vật gì đi ngang bờ. Tiếng gió đổi từ rì rào sang ào ạt là dấu hiệu thời tiết đang thay đổi, đáng để ngẩng lên nhìn trời.
Ánh sáng trên hồ ban đêm cũng nói nhiều điều. Đèn thuyền di chuyển trên mặt nước là người làm nghề đi thăm lưới, thăm lồng; giữ đèn của mình dịu và đừng rọi về phía họ. Chớp sáng ở chân trời xa, không nghe tiếng sấm, nghĩa là giông đang ở xa nhưng có thể tới; nếu thấy chớp gần dần, hãy thu dọn.
Câu đêm tới gần sáng là trải nghiệm riêng của những người đã quen. Khoảng thời gian trước bình minh thường lạnh nhất đêm, sương dày nhất, cá có khi lại ăn mạnh. Rồi phía đông sáng dần, đảo hiện ra từng lớp trong sương, mặt hồ chuyển từ đen sang xám bạc. Đó là lúc nhiều người dừng câu chỉ để nhìn.
Nhưng đừng cố thức trắng nếu cơ thể đã mệt. Một buổi câu từ chạng vạng tới gần nửa đêm rồi về ngủ, sáng hôm sau dậy sớm câu tiếp, an toàn hơn và vui hơn nhiều so với một đêm gắng gượng bên mép nước lạnh.
An toàn đêm: mấy nguyên tắc không có ngoại lệ
Không bao giờ câu đêm một mình. Hai người tối thiểu, và người này luôn biết người kia ở đâu. Hẹn giờ gọi nhau nếu một người đi lại.
Không câu đêm khi trời có dấu hiệu giông, khi đã mưa to trong ngày làm bờ đất đỏ sũng nước, hoặc khi có thông tin về việc mực nước hồ thay đổi nhanh. Nước dâng trong đêm có thể ngập chỗ để đồ, có thể làm sụt mép đất.
Không đi thuyền ra đảo câu đêm khi chưa có người lái quen hồ và thuyền có đèn. Đi thuyền đêm trên hồ nhiều đảo, nhiều cây ngập, rất dễ va chạm và lạc hướng. Câu đêm cho khách đi chơi nên dừng ở bờ.
Mang theo bộ sơ cứu nhỏ: băng dán, sát trùng, kìm cắt lưỡi, thuốc chống côn trùng. Ven hồ ban đêm có muỗi, côn trùng, đôi khi có rắn đi kiếm ăn; đi giày kín, soi đèn trước khi đặt tay vào bụi cỏ hay hốc đá.
Khi thấy buồn ngủ, về. Ngủ gật bên mép nước lạnh trong đêm là kịch bản mà người câu lâu năm nào cũng muốn tránh.
Câu hỏi thường gặp
Câu đêm ở hồ Tà Đùng có được phép không?
Bên mình không thấy quy định chung nào cấm riêng việc câu giải trí ban đêm, nhưng chính quyền xã hay chủ khu đất có thể có quy định riêng, nên hỏi trước; anh chị phải ở chỗ được phép, được chủ đất đồng ý, và tránh khu lồng bè, rừng đặc dụng. Nhiều nơi lưu trú có giờ yên tĩnh ban đêm, hãy hỏi chủ nhà trước.
Câu đêm tháng nào hợp?
Mùa khô trời thường quang, ít giông, dễ ngồi hơn nhưng đêm lạnh hơn. Mùa mưa có những đêm đẹp nhưng nguy cơ giông và bờ trơn cao. Chọn đêm sau một ngày nắng ráo, dự báo không mưa.
Có nên đốt lửa khi câu đêm cho ấm không?
Chỉ khi chủ đất cho phép và ở chỗ đất trống xa cỏ khô, xa rừng. Mùa khô gió hồ mang tàn lửa đi xa, nguy cơ cháy rừng ven hồ rất thật. Dập tắt hoàn toàn bằng nước trước khi đi. Không chắc thì đừng đốt, mặc ấm hơn.
Đèn câu đêm nên dùng loại nào?
Đèn đội đầu có chế độ ánh sáng đỏ hoặc mức yếu cho lúc ngồi, mức mạnh cho lúc đi lại. Thêm một đèn nhỏ treo ở chỗ ngồi và que phát sáng gắn đầu cần. Mang pin dự phòng vì trời lạnh làm pin tụt nhanh.
Trẻ em có nên đi câu đêm không?
Không nên với trẻ nhỏ. Bóng tối, mép nước sâu, lạnh và côn trùng khiến việc canh trẻ rất khó. Trẻ lớn hơn có thể ngồi cùng một hai giờ đầu tối ở chỗ bờ thoải, mặc áo phao, rồi về ngủ sớm.
Nếu lạc đường về trong đêm thì làm gì?
Dừng lại, không đi tiếp trong bóng tối qua vườn rừng lạ. Gọi người đi cùng hoặc người ở nhà, bật đèn sáng mạnh để báo vị trí. Nếu không liên lạc được và chuyện nghiêm trọng, gọi số khẩn cấp chung 112 để được hướng dẫn.