Cho thuê kayak, SUP trên hồ Tà Đùng là dịch vụ có trách nhiệm an toàn cao, vì hồ chứa thủy điện sâu, nước lạnh, bờ dốc và gió chiều có thể nổi bất ngờ; người cho thuê có trách nhiệm phát áo phao vừa cỡ và bắt mặc, hướng dẫn trước khi xuống nước, khoanh vùng chèo trong vịnh kín gió gần bến, hẹn giờ về và có người cùng phương tiện theo dõi để hỗ trợ. Khách thuê nên đòi đủ những điều đó, và từ chối nơi nào chỉ đưa thuyền rồi để khách tự đi.
Bài này nhìn dịch vụ từ cả hai phía: người cho thuê nên làm gì cho đúng, khách nên hỏi gì cho chắc. Kỹ thuật chèo, tuyến chèo và kinh nghiệm đi SUP trên mặt hồ có ở chuyên mục đi thuyền ra đảo của trang; ở đây là chuyện dịch vụ và trách nhiệm.
Vì sao kayak, SUP trên hồ chứa khác chèo ở biển hay sông
Kayak và SUP đã trở thành hoạt động quen thuộc ở nhiều điểm du lịch. Trên hồ Tà Đùng, mặt nước rộng với những vịnh nhỏ giữa các đảo là khung cảnh rất hợp để chèo. Nhưng hồ chứa thủy điện có những đặc điểm khiến hoạt động này cần cẩn thận hơn người ta tưởng.
Thứ nhất là độ sâu, điều dễ thấy nhất khi nhìn sườn đồi lao thẳng xuống nước. Hồ chứa được tạo thành khi nước dâng ngập cả một thung lũng; bờ hồ thực chất là sườn đồi cũ, dốc và sâu ngay từ mép. Không có bãi cạn thoai thoải như biển, ngã xuống nước là chân không chạm đáy. Thứ hai là nước lạnh, nhất là buổi sáng sớm và ở các lớp nước sâu; nước lạnh làm người rơi xuống mất sức nhanh, khó tự bơi vào bờ.
Thứ ba là gió. Mặt hồ rộng, chiều thường có gió; gió đẩy kayak, SUP trôi ra xa, người mới chèo ngược gió rất mệt. Khi có giông, gió và sóng nổi rất nhanh. Thứ tư là cây chết ngầm và gốc cây dưới mặt nước ở một số khu vực, đặc biệt khi mực nước thấp, có thể làm lật SUP hay va kayak. Thứ năm là thuyền máy: những chiếc thuyền chở khách, thuyền đánh cá chạy qua tạo sóng, người lái có khi không thấy một chiếc SUP thấp sát mặt nước, nhất là khi ngược nắng.
Không phải để doạ ai; chỉ để thấy rằng chèo trên hồ chứa đòi hỏi dịch vụ có tổ chức, chứ không phải chỉ cần có thuyền và mái chèo.
Người cho thuê có trách nhiệm làm gì
Trang bị đầy đủ. Kayak, SUP còn tốt, không nứt, không rò; mái chèo đủ và vừa; áo phao đạt chuẩn, đủ cỡ cả người lớn lẫn trẻ em; dây buộc chân cho SUP; còi đeo cổ nếu có. Áo phao là thứ không được thiếu, không được thay bằng phao bơi đồ chơi.
Hướng dẫn trước khi xuống nước. Cách mặc và cài áo phao, cách cầm mái chèo, cách lên xuống kayak, SUP từ bờ, cách tự trèo lại lên SUP khi ngã, cách ra hiệu khi cần giúp. Năm mười phút hướng dẫn trên bờ tránh được rất nhiều rắc rối dưới nước.
Khoanh vùng chèo. Chỉ rõ vùng được chèo, thường là vịnh kín gió gần bến, trong tầm nhìn của người theo dõi. Nói rõ những chỗ không được đi: ra giữa hồ rộng, gần đường thuyền máy chạy, gần lồng bè, gần các vùng hạn chế.
Theo dõi và hỗ trợ. Có người ở bến quan sát, có thuyền máy hay kayak hỗ trợ sẵn sàng ra khi có người gặp khó. Đếm người đi và người về.
Từ chối khi cần. Không cho thuê khi thời tiết xấu, khi khách đã uống rượu bia, khi khách không chịu mặc áo phao, khi trẻ em không có người lớn đi kèm.
Những câu khách nên hỏi trước khi thuê
Hỏi về áo phao: có đủ cỡ không, có áo cho trẻ em không. Mặc thử ngay trên bờ, cài hết khoá, kéo vai lên xem áo có tuột qua đầu không. Áo phao rộng quá là áo phao vô dụng khi rơi xuống nước.
Hỏi về vùng chèo: được chèo tới đâu, có người theo dõi không, khi gặp khó thì ra hiệu thế nào. Nếu người cho thuê nói thoải mái đi đâu cũng được, đó là dấu hiệu dịch vụ chưa có tổ chức.
Hỏi về thời gian: thuê trong bao lâu, mấy giờ phải về, nếu về trễ thì sao. Hẹn giờ về không chỉ là chuyện tính tiền, mà là để người ở bến biết khi nào cần đi tìm.
Cuối cùng, hỏi điều kiện huỷ khi thời tiết đổi: nếu đang chèo mà gió lên, người cho thuê gọi về sớm thì tiền tính thế nào. Biết trước thì không ai tiếc rẻ mà cố ở lại ngoài nước.
Hỏi về hướng dẫn: có ai chỉ cách chèo, cách tự trèo lại lên SUP không. Người lần đầu chèo nên xin được hướng dẫn kỹ và chèo thử gần bờ trước khi đi xa.
Trẻ em, người không biết bơi và nhóm bạn
Trẻ em chỉ nên ngồi kayak đôi cùng người lớn biết bơi, mặc áo phao trẻ em đúng cỡ, chèo trong vùng sát bờ. Trẻ nhỏ không nên tự đứng SUP trên hồ chứa, dù ở bể bơi đã quen. Người cho thuê có trách nhiệm từ chối cho trẻ em đi một mình, dù cha mẹ đứng trên bờ nài nỉ.
Người không biết bơi vẫn có thể thử kayak đôi, ngồi phía trước để người biết bơi ngồi sau điều khiển, nếu mặc áo phao chuẩn, đi cùng người biết bơi, chèo sát bờ trong vịnh kín, và có người hỗ trợ ở bến. Nhưng cần hiểu rủi ro và tự đánh giá; nếu sợ nước, ngồi thuyền máy có mái che ngắm hồ có khi là lựa chọn dễ chịu hơn.
Nhóm bạn đi chơi hay hào hứng thi nhau chèo xa, chèo nhanh, đứng chụp ảnh trên SUP giữa hồ. Đó là lúc tai nạn dễ xảy ra nhất. Giữ nhóm đi cùng nhau, người khoẻ chèo sau cùng để để ý người yếu, không đứng dậy trên kayak, và đặt điện thoại trong túi chống nước buộc vào thuyền.
Rượu bia và chèo thuyền không đi cùng nhau. Đây không phải lời khuyên mà là nguyên tắc; người cho thuê nghiêm túc sẽ từ chối, và khách nên tôn trọng. Muốn ăn nhậu thì để sau khi đã lên bờ, trả thuyền.
Thời điểm và thời tiết cho chèo trên hồ
Buổi sáng sau khi sương tan thường là lúc mặt hồ êm nhất, gió nhẹ, nắng chưa gắt. Đây là khung giờ đẹp để chèo, ngắm các đảo trong ánh sáng sớm. Sương quá dày thì nên chờ, vì tầm nhìn thấp, dễ mất hướng giữa các đảo giống nhau.
Buổi chiều, gió trên hồ thường mạnh lên, mùa mưa có thể có giông. Người cho thuê có kinh nghiệm thường hạn chế cho thuê chiều muộn trong mùa mưa, hoặc rút ngắn thời gian. Khi thấy mây đen, nghe tiếng sấm, phải chèo vào bờ ngay, không cố đi tiếp.
Nắng giữa trưa trên mặt nước rất gắt. Mặc áo dài tay mỏng, đội mũ có dây, đeo kính, bôi kem chống nắng, mang nước uống. Nước hồ không dùng để uống. Chèo một hai giờ dưới nắng tốn sức hơn người ta nghĩ, nên nghỉ ở bóng cây ven bờ giữa chừng.
Mực nước hồ thay đổi theo mùa và theo vận hành của nhà máy; khi nước thấp, lộ nhiều gốc cây, bờ đất đỏ dốc và trơn hơn, lên xuống kayak khó hơn. Người cho thuê nên chọn điểm xuống nước phù hợp với mực nước từng thời kỳ, lót ván hay đá cho chỗ lên xuống khỏi trơn, và kiểm lại vùng chèo sau mỗi đợt nước rút để biết chỗ nào mới lộ gốc cây.
Khi có người rơi xuống nước
Đây là tình huống người cho thuê và cả nhóm khách cần biết trước, vì trên hồ chứa, mấy phút đầu là quan trọng nhất. Các bước dưới đây là nguyên tắc chung, không thay cho một buổi học cứu hộ thật.
- Người rơi xuống nước giữ bình tĩnh, nằm ngửa để áo phao nâng đầu lên, bám vào kayak hay SUP; không cố bơi vào bờ xa vì nước lạnh làm mất sức rất nhanh.
- Người cùng nhóm không nhảy xuống cứu nếu không được huấn luyện; chèo lại gần, đưa mái chèo hay mũi thuyền cho người dưới nước bám.
- Thổi còi, giơ mái chèo, gọi to để người ở bến biết; người theo dõi đưa thuyền hỗ trợ ra ngay.
- Đưa người lên thuyền hỗ trợ hay kéo vào bờ gần nhất; với SUP, người rơi tự trèo lên từ phía hông ván nếu còn sức.
- Lên bờ, lau khô, thay đồ khô, giữ ấm; người bị sặc nước, mệt lả, lạnh run hay lơ mơ phải được đưa đi khám, dù lúc đầu có vẻ ổn.
- Nếu người dưới nước bất tỉnh, gọi cấp cứu, sơ cứu theo hướng dẫn đã học trong lúc chờ.
Người cho thuê nên diễn tập tình huống này với nhân viên vài lần mỗi mùa, và nói tóm tắt cho khách trong phần hướng dẫn trước khi xuống nước. Biết trước phải làm gì giúp người ta bớt hoảng khi chuyện xảy ra thật.
Phía người cho thuê: giấy tờ, bảo hiểm và ghi chép
Cho thuê kayak, SUP là một dịch vụ kinh doanh; người làm thường xuyên nên đăng ký hộ kinh doanh hay doanh nghiệp với ngành nghề phù hợp. Nếu kết hợp chở khách bằng thuyền máy để hỗ trợ hay đưa đón, phương tiện đó phải đáp ứng yêu cầu của pháp luật giao thông đường thủy nội địa.
Cân nhắc mua bảo hiểm cho khách tham gia hoạt động dưới nước. Đây không phải lúc nào cũng bắt buộc, nhưng là sự bảo vệ cho cả khách và người cho thuê khi có sự cố. Hỏi các công ty bảo hiểm về sản phẩm cho hoạt động du lịch, thể thao dưới nước.
Ghi chép đơn giản: tên người thuê, số người, giờ đi, giờ hẹn về, thuyền số mấy. Một cuốn sổ hay một bảng trên điện thoại là đủ. Ghi chép giúp đếm người về, giúp xử lý khi có tranh chấp, và cho thấy dịch vụ có tổ chức. Đánh số từng chiếc kayak, SUP và áo phao cũng giúp biết món nào cần sửa, món nào đã tới lúc thay.
Cuối cùng, người cho thuê nên tự trang bị kiến thức sơ cứu đuối nước và cứu hộ cơ bản, có túi sơ cứu ở bến, biết số khẩn cấp chung toàn quốc như 115 cho cấp cứu, 114 cho cứu nạn, và biết đường nhanh nhất tới trạm y tế gần nhất. Hy vọng không bao giờ phải dùng, nhưng phải sẵn sàng.
Câu hỏi thường gặp
Thuê kayak, SUP ở hồ Tà Đùng có an toàn không?
An toàn nếu dịch vụ có tổ chức: áo phao vừa cỡ và bắt mặc, hướng dẫn trước khi xuống nước, khoanh vùng chèo trong vịnh kín gió, hẹn giờ về, có người theo dõi và hỗ trợ. Hồ chứa sâu, nước lạnh, gió chiều nổi nhanh nên không nên chèo tự do.
Khách nên hỏi gì trước khi thuê kayak?
Áo phao có đủ cỡ không, vùng được chèo tới đâu, có người theo dõi không, khi gặp khó ra hiệu thế nào, thuê bao lâu và mấy giờ phải về, có hướng dẫn cách chèo và tự trèo lại lên SUP không.
Trẻ em có được chèo kayak trên hồ không?
Chỉ nên ngồi kayak đôi cùng người lớn biết bơi, mặc áo phao trẻ em đúng cỡ, chèo sát bờ trong vịnh kín. Trẻ nhỏ không nên tự đứng SUP trên hồ chứa. Người cho thuê có trách nhiệm từ chối cho trẻ đi một mình.
Không biết bơi có thuê kayak được không?
Có thể nếu mặc áo phao chuẩn, đi cùng người biết bơi, chèo sát bờ trong vịnh kín và có người hỗ trợ ở bến. Cần tự đánh giá; nếu sợ nước, đi thuyền máy có mái che ngắm hồ có khi dễ chịu hơn.
Giờ nào chèo trên hồ Tà Đùng đẹp nhất?
Buổi sáng sau khi sương tan thường êm và gió nhẹ. Chiều gió mạnh hơn, mùa mưa dễ có giông; thấy mây đen hay nghe sấm phải vào bờ ngay. Giữa trưa nắng gắt, cần che chắn và mang nước.
Người cho thuê kayak cần chuẩn bị gì?
Thiết bị tốt, áo phao đạt chuẩn đủ cỡ, hướng dẫn trước khi xuống nước, khoanh vùng chèo, người theo dõi và phương tiện hỗ trợ, ghi chép người đi và về, đăng ký kinh doanh, cân nhắc bảo hiểm và biết sơ cứu đuối nước.