Chỗ dựng lều tốt ven hồ Tà Đùng là chỗ đất phẳng, cao hơn hẳn mép nước, không nằm dưới cây khô hay cành gãy, không nằm trên đường nước mưa chảy, và có vật che chắn gió từ phía mặt hồ. Trong khu cắm trại có quản lý, chủ bãi thường đã chọn sẵn những chỗ như vậy; việc của anh chị là chọn vị trí cụ thể trong bãi và kiểm tra lại bằng mắt mình.
Bài viết đi lần lượt từng yếu tố, giải thích vì sao nó quan trọng riêng ở một hồ thủy điện trên đất đỏ cao nguyên, và cách kiểm tra nhanh trong mười lăm phút đầu khi tới bãi. Dựng lều đúng chỗ thì đêm ngủ yên; dựng sai chỗ thì có thể phải dời lều lúc nửa đêm giữa mưa.
Cao hơn mép nước một khoảng an toàn
Hồ Tà Đùng là hồ chứa, mực nước không đứng yên. Nó thay đổi theo mùa, theo lượng nước từ thượng nguồn đổ về, theo vận hành của công trình. Sau một trận mưa lớn trên lưu vực, nước có thể lên trong vài giờ. Những bãi bờ thoải lộ ra khi nước rút trông rất phẳng và đẹp để dựng lều, nhưng đó chính là vùng nước có thể quay lại.
Quy tắc đơn giản: không dựng lều trên dải bờ trơ đất đỏ, không có cỏ lâu năm, nằm giữa mép nước và mép cây. Dải đó chính là phần đáy hồ bị lộ ra theo mùa. Chọn chỗ có cỏ mọc lâu năm, có cây bụi, hoặc nền đất đã được dọn làm bãi trại cố định — dấu hiệu cho thấy nước không thường lên tới.
Còn một lý do nữa để không ở sát mép nước: bờ đất bazan ngấm nước dễ sạt, nhất là những đoạn bờ dốc đứng. Lều ở sát mép một vách đất cao là lều đặt trên một chỗ có thể sụp.
Nếu ở bãi có quản lý, hỏi chủ bãi: những ngày gần đây nước hồ lên hay xuống, có thông báo gì về xả nước, mưa lớn không. Họ theo dõi việc này hằng ngày.
Mặt đất: phẳng, chắc, không nằm trên đường nước
Đất đỏ bazan khô thì cứng và bụi, ướt thì trơn và nhão. Khi chọn chỗ, nằm thử xuống chỗ định dựng lều vài giây: có bị dốc về một phía không, có đá, rễ cây cộm lưng không. Dốc nhẹ thì xoay đầu lên phía cao; dốc nhiều thì tìm chỗ khác.
Quan sát đường nước mưa: những rãnh nhỏ trên mặt đất, vệt cát mịn, chỗ lá khô bị dồn thành vệt — đó là nơi nước chảy qua khi mưa. Lều đặt ở đó, mưa đêm sẽ thành suối chạy dưới sàn lều. Chỗ trũng nhỏ giữa bãi cũng là chỗ đọng nước.
Đừng đào rãnh quanh lều để thoát nước như cách cắm trại cũ. Việc đó làm hỏng bãi, tạo đường xói cho mưa sau. Chọn đúng chỗ cao ráo thì không cần đào.
Tránh đất có tổ kiến, đường kiến bò, ụ mối. Dọn sạch đá nhỏ, cành khô ở chỗ đặt lều — nhưng chỉ dọn, không nhổ cỏ, không phát cây.
Gió hồ: nhìn mặt nước mà đoán
Mặt hồ rộng là đường chạy dài cho gió. Chiều muộn và những ngày chuyển mùa, gió từ mặt hồ thổi vào bờ có thể khá mạnh, lùa vào cửa lều, kéo bật cọc, làm lều ồn suốt đêm. Một chỗ dựng lều có vật che chắn — một hàng cây, một gò đất, một bức tường chòi — ở phía mặt hồ sẽ dễ chịu hơn rất nhiều.
Cách đoán hướng gió: nhìn mặt hồ lúc chiều, xem sóng gợn chạy từ phía nào tới; nhìn ngọn cỏ, ngọn cây nghiêng về đâu; hỏi chủ bãi gió đêm thường thổi từ hướng nào. Quay đầu lều thấp, phía hẹp của lều vào hướng gió; cửa lều quay sang bên hoặc quay lưng với gió.
Căng đủ dây chằng và đóng cọc chắc ngay từ đầu, kể cả khi chiều trời lặng. Đất đỏ khô cứng thì cọc khó cắm sâu; đất ẩm thì cọc dễ tuột. Mang thêm vài cọc dài, dùng đá đè lên cọc nếu cần.
Đừng chọn chỗ hoàn toàn kín gió nếu đang mùa nóng ẩm: lều không có gió lùa sẽ đọng hơi nước bên trong, sáng ra ướt nhẹp. Cần một chút thông thoáng, chỉ không để gió thổi thẳng.
Nhìn lên trước khi nhìn xuống
Một thói quen của người cắm trại lâu năm: trước khi dựng lều, ngẩng lên nhìn tán cây trên đầu. Cành khô, cành gãy treo lơ lửng, cây chết đứng, cây nghiêng ra phía hồ vì đất dưới gốc đã trôi — tất cả đều có thể rơi khi có gió mạnh hoặc mưa.
Ven hồ chứa, có những cây chết vì gốc bị ngập nước lâu năm khi hồ đầy, rồi khô lại khi hồ rút. Cây chết đứng trông vẫn chắc nhưng rễ đã mục. Đừng dựng lều dưới hay gần những cây này.
Cũng đừng dựng lều dưới cây đơn độc cao nhất trên một bãi trống trong mùa giông. Khi có sét, đó là chỗ nguy hiểm.
Trên đầu còn có thể có tổ ong, tổ kiến vàng trên cành. Nhìn kỹ, nghe tiếng vo ve, nếu thấy thì chuyển chỗ.
Ngoài cây, nhìn cả sườn dốc phía trên bãi. Một bãi nằm ngay chân một sườn đồi đất trơ, có vết sạt cũ, có đá lăn lổn nhổn, thì không phải chỗ để ngủ qua đêm mùa mưa. Đất đỏ ngấm no nước có thể trôi xuống thành dòng bùn. Bãi tốt là bãi mà phía trên có cây phủ, không có vết đất mới lở.
Bãi trên đồi nhìn xuống hay bãi sát mặt nước
Quanh hồ Tà Đùng có hai kiểu bãi cắm trại khá khác nhau. Kiểu thứ nhất nằm trên triền đồi hoặc đỉnh gò, nhìn xuống mặt hồ và các đảo. Ưu điểm là tầm nhìn rộng, sáng sớm thấy mây và sương nằm dưới chân, nước lên cũng không lo. Nhược điểm là gió mạnh hơn, lạnh hơn, đường lên có thể dốc, và xa nước nên việc rửa ráy, câu cá bất tiện hơn.
Kiểu thứ hai nằm thấp, gần mặt nước: bãi cỏ ven bờ, bãi đất phẳng cạnh bến thuyền. Ưu điểm là gần nước, ngồi sát mặt hồ nghe sóng vỗ, tiện chèo kayak, câu cá. Nhược điểm là ẩm hơn, nhiều muỗi hơn, và phải để ý mực nước, sạt bờ như đã nói ở trên.
Nhóm có trẻ nhỏ, người lớn tuổi thường hợp với bãi trên cao có lối đi bằng phẳng, xa mép nước. Nhóm thích chèo thuyền, câu cá thường thích bãi thấp. Mùa mưa nên ưu tiên bãi cao; mùa khô cả hai đều được nhưng bãi cao cần đồ ấm và chằng lều kỹ hơn.
Nếu khu cắm trại có cả hai kiểu, một cách hay là dựng lều ngủ ở chỗ cao, còn ban ngày xuống bãi thấp ngồi chơi, nấu ăn gần nước. Như vậy vừa ngủ yên vừa chơi được với mặt hồ.
Lều, võng hay ngủ trên xe
Lều là lựa chọn phổ biến nhất. Lều hai lớp, có tấm che ngoài phủ tới gần đất, chống được sương và mưa tốt hơn lều một lớp. Lót thêm tấm bạt dưới sàn lều, nhỏ hơn sàn lều một chút để nước mưa không đọng giữa bạt và lều.
Võng có màn chống muỗi và tấm che mưa phía trên là lựa chọn gọn nhẹ cho người quen ngủ võng, nhất là ở những bãi có nhiều cây chắc. Nhưng cần buộc võng vào cây khoẻ, dùng dây bản rộng để không làm trầy vỏ cây, và không buộc vào cây non hay cây chết. Đêm cao nguyên lạnh, nằm võng bị gió lùa từ dưới lưng lên, cần thêm tấm lót cách nhiệt.
Ngủ trên xe ô tô ở bãi có chỗ đỗ cũng là một cách, nhất là mùa mưa. Hé cửa kính một chút để thông khí, không nổ máy chạy điều hoà cả đêm vừa ồn vừa có nguy cơ khí thải. Đỗ xe trên nền chắc, không đỗ trên bãi bờ đất đỏ sát nước: mưa đêm có thể làm bánh xe lún sâu, sáng ra không lên được dốc.
Dù chọn cách nào, thử ở nhà một lần trước khi đi: dựng lều trong sân, mắc võng, ngả ghế xe nằm thử. Phát hiện thiếu một thanh lều hay dây võng mục ở nhà dễ xử lý hơn nhiều so với lúc trời tối ven hồ.
Kiểm tra nhanh mười lăm phút khi tới bãi
Đây là danh sách kiểm tra theo thứ tự nên làm khi vừa tới bãi, trước khi mở túi lều.
| Kiểm tra | Tốt | Nên đổi chỗ |
|---|---|---|
| Khoảng cách tới mép nước | Cao hơn hẳn, có cỏ lâu năm, nền bãi cố định | Trên dải bờ đất đỏ trơ, sát mép nước, sát vách đất |
| Mặt đất | Phẳng hoặc dốc rất nhẹ, không đá cộm | Dốc rõ, chỗ trũng, có rãnh nước chảy |
| Trên đầu | Trống hoặc cây khoẻ không cành khô | Cành khô, cây chết, cây nghiêng, tổ ong |
| Gió | Có vật che phía hồ, vẫn có chút thông thoáng | Trống trải hướng thẳng ra mặt hồ rộng |
| Côn trùng | Không có tổ kiến, ụ mối, vũng nước đọng | Đường kiến, tổ kiến lửa, vũng muỗi |
| Khoảng cách với nhóm khác, với chỗ lửa | Đủ xa để riêng tư và an toàn | Sát chỗ đốt lửa, sát lều nhóm khác |
| Lối đi đêm | Từ lều ra nhà vệ sinh không qua chỗ dốc trơn | Phải đi qua mép bờ, dốc đất trong đêm |
Dòng cuối thường bị quên. Nửa đêm đi vệ sinh, đèn pin yếu, đất ướt sương — đó là lúc dễ trượt chân nhất trong cả chuyến.
Lều đặt cạnh nhau thế nào trong một nhóm
Nhóm nhiều lều nên đặt lều thành cụm, cửa lều quay vào một khoảng sân chung nhỏ, nhưng không sát nhau quá để dây chằng không vướng nhau. Khoảng sân chung là chỗ ngồi ăn, trò chuyện, để giày dép.
Chỗ đốt lửa hoặc nấu ăn đặt cuối hướng gió so với lều, cách lều một khoảng đủ để tàn lửa không bay tới. Lều vải, túi ngủ tổng hợp rất dễ bắt lửa.
Lều có trẻ nhỏ, người lớn tuổi đặt ở chỗ phẳng nhất, gần lối ra nhà vệ sinh nhất, xa mép nước nhất. Lều của người khoẻ, người trực đêm có thể đặt phía ngoài, gần mép bãi.
Đồ ăn không để trong lều ngủ. Có một chỗ riêng — xe, hộp kín, túi treo — để cất đồ ăn qua đêm, tránh thú nhỏ lục lọi và kiến bò vào.
Nếu bãi có nhóm khác, để khoảng cách vừa đủ cho cả hai bên còn riêng tư, và chào nhau một câu khi dựng trại. Thống nhất sơ qua giờ tắt nhạc, tắt lửa nếu cần. Ở một bãi nhỏ ven hồ, hai nhóm hiểu nhau thì đêm yên cho cả hai.
Câu hỏi thường gặp
Nên dựng lều cách mép hồ bao xa?
Không có con số cố định vì mực nước hồ thay đổi. Nguyên tắc là dựng trên nền có cỏ lâu năm hoặc bãi trại cố định, không dựng trên dải bờ đất đỏ trơ lộ ra khi nước rút, và không sát mép vách đất dễ sạt.
Làm sao biết chỗ dựng lều có bị nước mưa chảy qua không?
Nhìn mặt đất: rãnh nhỏ, vệt cát mịn, lá khô dồn thành vệt, chỗ trũng đều là dấu hiệu đường nước. Chọn chỗ hơi cao, phẳng, không đào rãnh quanh lều vì làm hỏng bãi.
Gió hồ mạnh thì dựng lều thế nào?
Chọn chỗ có cây hoặc gò che phía mặt hồ, quay đầu thấp của lều vào hướng gió, cửa lều quay sang bên. Căng đủ dây chằng, đóng cọc chắc, dùng đá đè cọc nếu đất cứng hoặc nhão.
Có nên dựng lều dưới gốc cây to cho mát không?
Chỉ nên khi cây khoẻ, không có cành khô treo trên đầu, không nghiêng, không có tổ ong. Tránh cây chết đứng ven hồ và cây đơn độc cao nhất bãi trong mùa giông vì nguy cơ sét.
Đất đỏ khó đóng cọc thì làm sao?
Mang cọc dài và chắc hơn cọc đi kèm lều, đóng nghiêng ra ngoài, dùng đá đè lên cọc hoặc buộc dây vào đá, gốc cây chắc. Đất đỏ ướt dễ tuột cọc nên kiểm tra lại sau mưa.