Phần lớn dịch vụ nhỏ ven hồ Tà Đùng như quán cá, bếp nhận nấu, quán cà phê ngắm hồ, bãi cắm trại, cho thuê kayak hợp với hình thức hộ kinh doanh; từ tháng 7/2025, khi bỏ cấp huyện, việc tiếp nhận đăng ký hộ kinh doanh được giao về chính quyền cấp xã, nên người ở xã Tà Đùng bắt đầu bằng việc hỏi bộ phận một cửa của xã. Cùng với đăng ký là các việc về thuế (từ năm 2026 cách thu thuế khoán đã bỏ, hộ kinh doanh chuyển sang tự kê khai), về an toàn thực phẩm nếu có bán đồ ăn uống, về phòng cháy và về các ngành có điều kiện riêng.
Bài này viết cho người ven hồ đang làm dịch vụ cho khách mà chưa đăng ký, hay đang tính mở thêm việc. Bên mình chỉ nêu nguyên lý và thứ tự công việc; thủ tục cụ thể, biểu mẫu, mức thuế phải hỏi cơ quan tiếp nhận và cơ quan thuế, vì quy định đang thay đổi nhiều trong giai đoạn sau sáp nhập.
Hộ kinh doanh hay công ty: chọn thế nào
Hộ kinh doanh là hình thức đơn giản nhất: một cá nhân hay các thành viên hộ gia đình đăng ký kinh doanh tại một địa điểm, chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình. Thủ tục gọn, chi phí thấp, sổ sách đơn giản hơn công ty. Phần lớn quán ăn, quán cà phê, dịch vụ nhỏ cho khách du lịch ở vùng nông thôn chọn hình thức này.
Công ty, như công ty trách nhiệm hữu hạn, phù hợp khi quy mô lớn hơn, cần ký hợp đồng với nhiều đối tác, cần xuất hoá đơn thường xuyên cho đoàn cơ quan, muốn tách tài sản cá nhân với rủi ro kinh doanh, hay muốn mở nhiều địa điểm. Đổi lại, công ty có yêu cầu kế toán, báo cáo, thuế phức tạp hơn.
Theo danh bạ doanh nghiệp của trang, ở xã Tà Đùng hiện chỉ có vài đơn vị đăng ký trong ngành du lịch, lưu trú; phần lớn dịch vụ cho khách vẫn là hộ gia đình. Điều đó không có nghĩa hộ gia đình làm sai, mà cho thấy hình thức hộ kinh doanh hợp với nhịp dịch vụ ở đây.
Lời khuyên chung: bắt đầu bằng hộ kinh doanh nếu dịch vụ còn nhỏ, một địa điểm, do gia đình tự làm. Khi quy mô lớn dần, có nhân viên thuê ngoài, có đối tác là công ty du lịch đòi hợp đồng và hoá đơn, lúc đó cân nhắc chuyển lên công ty.
Đăng ký hộ kinh doanh sau khi bỏ cấp huyện
Trước tháng 7/2025, hộ kinh doanh ở vùng này đăng ký tại cơ quan cấp huyện, tức huyện Đắk Glong cũ. Khi chính quyền địa phương chuyển sang hai cấp, tỉnh và xã, nhiều việc trước đây của huyện được giao về xã, trong đó có tiếp nhận đăng ký hộ kinh doanh. Người làm dịch vụ ở xã Tà Đùng giờ hỏi trước tiên ở bộ phận một cửa hay trung tâm phục vụ hành chính công của xã.
Nội dung đăng ký thường gồm: tên hộ kinh doanh, địa điểm kinh doanh, ngành nghề, số vốn, thông tin người đại diện hộ. Ngành nghề nên ghi đúng việc mình làm: dịch vụ ăn uống, dịch vụ lưu trú ngắn ngày, cho thuê thiết bị thể thao, vận tải hành khách đường thủy, đại lý du lịch. Ghi đủ ngành từ đầu giúp đỡ phải bổ sung sau này.
Hồ sơ, biểu mẫu, thời gian giải quyết theo quy định hiện hành về đăng ký kinh doanh. Nhiều nơi đã cho nộp trực tuyến qua cổng dịch vụ công; người không quen thao tác trên mạng có thể nhờ cán bộ một cửa hướng dẫn hoặc nộp trực tiếp. Cán bộ một cửa ở xã có trách nhiệm hướng dẫn; cứ mang giấy tờ tuỳ thân và hỏi cụ thể.
Địa chỉ kinh doanh ghi theo đơn vị hành chính mới: thôn, xã Tà Đùng, tỉnh Lâm Đồng. Những hộ đã đăng ký từ trước với địa chỉ cũ thuộc huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông nên hỏi xã xem có cần cập nhật giấy tờ hay không, và cập nhật biển hiệu, thông tin trên mạng cho thống nhất.
Thuế: những thay đổi cần biết
Lâu nay, hộ kinh doanh nhỏ thường nộp thuế theo phương pháp khoán: cơ quan thuế ấn định một mức thuế cố định theo doanh thu ước tính. Theo chủ trương đã được ban hành, từ năm 2026 phương pháp thuế khoán được bãi bỏ, hộ kinh doanh chuyển sang tự kê khai doanh thu và nộp thuế theo doanh thu thực tế. Hộ có doanh thu dưới ngưỡng chịu thuế thì không phải nộp thuế nhưng vẫn có nghĩa vụ khai theo hướng dẫn.
Việc chuyển đổi này có nghĩa là hộ làm dịch vụ ven hồ cần ghi chép doanh thu: ngày nào thu bao nhiêu, từ dịch vụ gì. Không cần sổ sách phức tạp như công ty, nhưng phải có. Nhiều hộ dùng sổ tay, nhiều hộ dùng ứng dụng bán hàng trên điện thoại. Doanh thu qua chuyển khoản ngân hàng cũng là dữ liệu cơ quan thuế có thể đối chiếu.
Một số hộ có doanh thu lớn hơn có thể phải dùng hoá đơn điện tử, có loại hoá đơn khởi tạo từ máy tính tiền. Ngưỡng và cách làm cụ thể theo hướng dẫn của cơ quan thuế từng thời kỳ. Đây là điểm nên hỏi trực tiếp thuế cơ sở phụ trách địa bàn.
Lời khuyên thực tế: ngay khi đăng ký, hỏi cơ quan thuế cách khai, kỳ khai, cách nộp, và lưu lại hướng dẫn. Giai đoạn đầu chuyển đổi, hướng dẫn có thể được cập nhật nhiều lần; theo dõi thông báo của cơ quan thuế và hỏi lại khi có thay đổi là cách tránh bị phạt vì không biết. Thuế là nghĩa vụ nhưng cũng là cơ sở để hộ kinh doanh chứng minh thu nhập khi vay vốn, khi làm hợp đồng với đối tác lớn.
Ngành nào có điều kiện riêng
Dịch vụ ăn uống. Quán ăn, bếp nhận nấu, quán cà phê phải bảo đảm điều kiện an toàn thực phẩm. Tuỳ quy mô và loại hình, có nơi phải có giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện, có nơi thuộc diện ký cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm. Người trực tiếp chế biến cần được tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm và khám sức khoẻ theo quy định. Nguồn cá, thịt, rau nên mua ở nơi rõ ràng và giữ được hoá đơn, biên nhận khi có thể.
Lưu trú. Nhận khách ngủ qua đêm, kể cả lều dựng sẵn, có thể thuộc ngành kinh doanh có điều kiện về an ninh trật tự, phòng cháy, khai báo lưu trú. Phần này hỏi công an xã.
Chở khách bằng thuyền. Ngoài đăng ký kinh doanh, phương tiện và người lái phải đáp ứng yêu cầu của pháp luật giao thông đường thủy nội địa, xem bài riêng về giấy tờ thuyền chở khách trong chuyên mục này.
Lữ hành, tổ chức tour. Kinh doanh dịch vụ lữ hành, tức tổ chức chương trình du lịch trọn gói, là ngành có điều kiện, thường do doanh nghiệp làm, cần giấy phép riêng và ký quỹ. Hộ kinh doanh nhỏ nên làm dịch vụ đơn lẻ, phối hợp với đơn vị lữ hành thay vì tự bán tour trọn gói.
Cho thuê thiết bị trên nước. Cho thuê kayak, SUP, áo phao là dịch vụ có trách nhiệm an toàn cao; xem thêm bài riêng trong chuyên mục.
Phòng cháy, vệ sinh và môi trường ven hồ
Quán và bãi cắm trại ven hồ thường làm bằng gỗ, tre, mái lá hay mái tôn, gần cỏ khô và rừng. Phòng cháy là việc phải nghĩ từ đầu: bình chữa cháy ở chỗ dễ lấy, khu bếp tách khỏi khu khách ngồi, dây điện đi gọn, không đốt rác ngoài trời mùa khô. Cơ sở kinh doanh thuộc diện quản lý về phòng cháy thì phải theo yêu cầu của lực lượng phòng cháy chữa cháy.
Nhà vệ sinh và nước thải là chuyện ít người muốn nói nhưng rất quan trọng ven hồ chứa. Nước thải từ bếp, nhà vệ sinh mà chảy thẳng xuống hồ là làm bẩn chính mặt nước mình đang bán cảnh. Bể tự hoại đúng cách, hố thu nước thải bếp, đặt xa mép nước là những đầu tư cần thiết.
Rác của dịch vụ du lịch nhiều hơn rác sinh hoạt gia đình: vỏ chai, lon, hộp xốp, túi nilon. Bố trí thùng rác có nắp, phân loại cơ bản, hợp đồng thu gom nếu có, và khuyến khích khách mang rác về. Quán sạch thì khách quay lại; bãi bẩn thì khách đi một lần.
Việc xây dựng công trình kiên cố sát mép hồ, lấn hành lang bảo vệ hồ chứa hay xây trên đất không đúng mục đích sử dụng có thể vi phạm quy định về đất đai, xây dựng. Trước khi dựng quán, dựng sàn gỗ, hỏi xã về quy hoạch và mục đích sử dụng đất của chính mảnh đất đó.
Bắt đầu nhỏ, làm đúng từ đầu
Nhiều hộ ven hồ bắt đầu dịch vụ một cách tự nhiên: vài cái bàn, vài con cá nướng cho khách quen, rồi khách đông dần. Đó là cách bắt đầu tốt. Điều quan trọng là khi thấy việc đã thành nghề, đã có thu nhập đều, thì làm giấy tờ cho đúng trước khi mở rộng, thay vì để tới khi có sự cố hay bị kiểm tra mới chạy theo.
Làm đúng từ đầu cũng giúp hộ kinh doanh tiếp cận được những cơ hội lớn hơn: hợp tác với khu nghỉ dưỡng, công ty du lịch, được giới thiệu trong các chương trình quảng bá du lịch của địa phương, vay vốn ưu đãi. Những đối tác này thường yêu cầu đối tác có đăng ký kinh doanh.
Học hỏi lẫn nhau cũng là cách. Các hộ làm dịch vụ trong cùng thôn có thể cùng nhau hỏi thủ tục, cùng mời người tập huấn an toàn thực phẩm, an toàn đường thủy, thậm chí lập tổ hợp tác hay hợp tác xã. Trong danh bạ của xã đã có những hợp tác xã, cho thấy mô hình này có chỗ đứng ở vùng hồ.
Và đừng quên khách. Dịch vụ đăng ký đàng hoàng, có biển hiệu rõ ràng, có bảng giá niêm yết, có cách liên hệ chính thức, sẽ làm khách yên tâm đặt cọc, yên tâm giới thiệu cho người quen. Trong một vùng du lịch mà khách hay lo bị lừa qua mạng, sự minh bạch là lợi thế cạnh tranh thật sự của người làm ăn tử tế.
Câu hỏi thường gặp
Mở quán ven hồ Tà Đùng đăng ký ở đâu?
Từ tháng 7/2025, khi bỏ cấp huyện, việc tiếp nhận đăng ký hộ kinh doanh được giao về cấp xã. Người ở xã Tà Đùng hỏi bộ phận một cửa hay trung tâm phục vụ hành chính công của xã; nhiều nơi cho nộp trực tuyến qua cổng dịch vụ công.
Nên đăng ký hộ kinh doanh hay công ty?
Dịch vụ nhỏ, một địa điểm, gia đình tự làm thì hộ kinh doanh là hợp. Khi quy mô lớn, cần hợp đồng và hoá đơn thường xuyên, có nhân viên, muốn tách tài sản cá nhân thì cân nhắc thành lập công ty.
Hộ kinh doanh ven hồ nộp thuế thế nào từ năm 2026?
Theo chủ trương đã ban hành, thuế khoán được bãi bỏ từ năm 2026, hộ kinh doanh chuyển sang tự kê khai và nộp theo doanh thu thực tế; hộ dưới ngưỡng chịu thuế không nộp nhưng vẫn khai theo hướng dẫn. Hỏi cơ quan thuế phụ trách địa bàn để làm đúng.
Bán đồ ăn cho khách cần giấy tờ gì về an toàn thực phẩm?
Tuỳ quy mô và loại hình, có nơi cần giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện, có nơi ký cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm. Người chế biến cần tập huấn kiến thức và khám sức khoẻ theo quy định. Hỏi xã và cơ quan y tế.
Hộ kinh doanh có được bán tour trọn gói không?
Kinh doanh lữ hành, tức tổ chức chương trình du lịch trọn gói, là ngành có điều kiện, thường do doanh nghiệp có giấy phép và ký quỹ làm. Hộ kinh doanh nên làm dịch vụ đơn lẻ và phối hợp với đơn vị lữ hành.
Dựng quán sát mép hồ có cần xin phép không?
Cần hỏi kỹ. Xây dựng sát mép hồ, trong hành lang bảo vệ hồ chứa hay trên đất không đúng mục đích sử dụng có thể vi phạm quy định đất đai, xây dựng. Hỏi xã về quy hoạch và mục đích sử dụng đất trước khi làm.