Nhánh hồ ở hồ Tà Đùng là những dải nước dài và hẹp vươn sâu vào đất liền, hình thành khi nước hồ tràn ngược vào các khe suối cũ. Mỗi nhánh hồ chạy theo dòng suối ngày trước, hai bên là sườn đồi hoặc rừng, đầu nhánh là nơi suối đổ vào. Đi thuyền vào nhánh hồ là cách gần nhất để thấy rừng ven nước, nghe tiếng suối và cảm được hồ đã ngập lên một vùng đồi núi như thế nào.
Nhánh hồ thay đổi theo mùa mạnh hơn mặt hồ chính: mùa nước đầy, thuyền đi sâu vào trong; mùa khô, đầu nhánh cạn thành bãi bùn và lòng suối. Bài này nói về hình thành, cảnh quan, cách đi vào nhánh hồ và những điều cần cẩn thận ở những ngõ nước hẹp này.
Từ khe suối thành ngõ nước
Trước khi có hồ, mỗi khe suối chảy từ trên đồi xuống sông theo một thung lũng nhỏ, hẹp và dốc. Khi nước hồ dâng, nó không chỉ phủ lên lòng sông chính mà còn tràn ngược lên các khe suối, lấp đầy thung lũng nhỏ tới mực nước hồ. Khe suối trở thành nhánh hồ.
Vì thung lũng suối hẹp và uốn lượn, nhánh hồ cũng hẹp và uốn lượn. Có nhánh chỉ vài chục mét bề ngang, hai bên sườn dốc đứng; có nhánh rộng hơn, chia thành nhiều nhánh con theo các suối nhỏ hơn. Độ dài của nhánh phụ thuộc vào độ dốc của thung lũng: thung lũng càng thoải, nước càng tràn vào sâu. Có những nhánh dài tới mức đi thuyền vào tận cuối mất cả buổi, có nhánh chỉ là một khe nước ngắn.
Nhìn từ trên cao, các nhánh hồ giống những ngón tay nước len vào giữa các bán đảo. Trên thuyền, đi vào một nhánh hồ giống như đi vào một con hẻm: hai bên sát lại gần, mặt hồ rộng phía sau khuất dần, xung quanh chỉ còn nước, sườn đồi và bầu trời trên đầu.
Cảnh quan trong nhánh hồ
Cảnh trong nhánh hồ khác hẳn mặt hồ mở. Hai bên thường là sườn đồi có cây, nhiều nhánh nằm sát rừng, cây mọc xuống tận mép nước. Một số nhánh còn những thân cây chết đứng giữa nước, dấu vết của rừng hay rẫy cũ bị ngập khi tích nước. Những thân cây trắng bạc nhô lên từ mặt nước lặng là cảnh nhiều người tìm vào nhánh hồ để chụp.
Nước trong nhánh thường lặng vì được sườn đồi che, nhưng màu nước thay đổi theo mùa. Mùa mưa, nước suối mang đất đỏ đổ vào làm đầu nhánh đục màu nâu đỏ, càng ra phía mặt hồ chính nước càng trong dần. Mùa khô, nước trong nhánh có thể trong hơn nhưng cạn hơn.
Âm thanh cũng khác. Vào sâu trong nhánh, tiếng máy thuyền vọng lại từ sườn đồi, tiếng chim rừng rõ hơn, có khi nghe được tiếng suối đổ ở đầu nhánh. Nhiều người lái thuyền tắt máy khi vào sâu để khách nghe được những âm thanh ấy. Những phút yên lặng đó thường là lúc khách nhận ra mình đang ở rất xa nhịp sống thành phố, dù chỉ cách bến vài trăm mét nước.
Đầu nhánh: nơi suối gặp hồ
Đầu nhánh hồ là chỗ dòng suối đổ vào mặt nước. Mùa mưa, suối nhiều nước, đổ xuống thành dòng chảy rõ, có khi thành thác nhỏ nếu đầu nhánh dốc. Nước ở đây chuyển động, mát hơn, mang theo lá cây, cành khô, đất cát. Cá thường tụ về đầu nhánh mùa mưa để ăn thức ăn suối mang xuống.
Mùa khô, nước hồ rút, đầu nhánh lùi ra xa. Phần trước đây là nước trở thành bãi bùn, bãi cát hoặc lộ lại lòng suối cũ với đá và rễ cây. Có lúc có thể đi bộ dọc lòng suối cũ, nhìn thấy những gì từng nằm dưới nước.
Đầu nhánh là chỗ thay đổi nhanh nhất khi có mưa lớn. Nước suối có thể dâng và chảy mạnh trong vài giờ, mang theo cây cối trôi xuống. Không dừng thuyền sát đầu nhánh khi trời đang mưa lớn hoặc vừa mưa lớn ở trên núi, không đứng trong lòng suối cũ khi có dấu hiệu nước lên.
Nhánh hồ qua các mùa
Mức thay đổi khác nhau tuỳ nhánh, nhưng xu hướng chung như sau:
| Thời điểm | Nhánh hồ | Đi thuyền vào |
|---|---|---|
| Cuối mùa mưa, hồ đầy | Nước vào sâu nhất, đầu nhánh gần rừng, suối chảy mạnh | Vào sâu được, chú ý cây ngầm vì ngọn cây bị nước che |
| Đầu mùa khô | Nước rút dần, đầu nhánh lộ bãi bùn mỏng | Vào được phần lớn chiều dài, cuối nhánh nông |
| Cuối mùa khô, hồ thấp | Nhánh ngắn lại nhiều, đầu nhánh thành bãi và lòng suối | Chỉ vào được phần ngoài, nhiều nhánh nhỏ cạn hẳn |
| Đầu mùa mưa | Nước bắt đầu lên, suối đục, có thể dâng nhanh sau mưa | Vào được nhưng tránh đầu nhánh khi có mưa lớn |
Người lái thuyền địa phương biết nhánh nào đang vào được và vào sâu tới đâu. Đừng dựa vào ảnh chụp mùa khác để định tuyến.
Một nhánh hồ đẹp nhất trong ảnh mùa nước đầy có thể chỉ còn là một con suối nhỏ chảy giữa bãi bùn vào cuối mùa khô. Ngược lại, mùa khô lại là lúc thấy rõ lòng suối cũ, những tảng đá và rễ cây mà mùa mưa bị nước che kín.
Đi thuyền vào nhánh hồ
Thuyền máy nhỏ của người địa phương là cách phổ biến nhất để vào nhánh hồ. Người lái đi chậm, giữ giữa dòng, tránh hai bên mép có cây ngập. Ở những nhánh hẹp, có khi phải tắt máy và dùng sào hoặc mái chèo để đẩy thuyền qua những đoạn nông hoặc nhiều cây.
Thuyền kayak cũng hợp với nhánh hồ vì nhỏ, nhẹ, đi được chỗ nông và hẹp, không gây tiếng ồn, lại cho người chèo ngồi sát mặt nước, nhìn được những thứ mà người ngồi thuyền máy cao hơn bỏ qua. Nhưng người chèo cần biết đường về, vì nhánh hồ có thể chia nhiều ngả, đi vào dễ mà ra có thể lạc nếu không để ý. Đi theo nhóm, có người quen hồ dẫn đường, mang theo điện thoại đã sạc trong túi chống nước.
Ván chèo đứng thì kém hợp với nhánh hẹp nhiều cây ngập, vì khó tránh chướng ngại và dễ ngã khi va vào thân cây. Nếu dùng ván, chỉ đi ở những nhánh rộng, thoáng.
Những điều cần cẩn thận trong nhánh hồ
Cây ngầm và thân cây đứng. Gốc cây, cành cây dưới mặt nước có thể làm hỏng chân vịt, thủng thuyền bơm hơi, làm lật kayak. Đi chậm, quan sát, tránh mép nhánh nhiều cây.
Nước dâng ở đầu nhánh. Sau mưa lớn trên núi, suối có thể dâng nhanh. Tránh đầu nhánh khi trời mưa lớn hoặc vừa mưa.
Sóng điện thoại yếu. Vào sâu trong nhánh giữa sườn đồi, sóng điện thoại có thể mất. Báo người ở bờ lộ trình và giờ về trước khi đi.
Trời tối sớm hơn. Sườn đồi che nắng, trong nhánh tối sớm hơn mặt hồ mở. Ra khỏi nhánh trước chiều muộn, nhất là khi đi kayak, vì quãng ra tới mặt hồ có thể dài hơn lúc vào.
Ong, côn trùng ven rừng. Nhánh sát rừng có nhiều côn trùng, có khi có tổ ong trên cành vươn ra mặt nước. Không chạm vào cành cây ven bờ, mang thuốc chống côn trùng, người dị ứng ong nên mang thuốc riêng.
Đất rừng hai bên. Một số nhánh hồ chạy sát rừng được bảo vệ. Ngắm từ trên thuyền, không cập bờ đi vào rừng khi chưa được phép.
Nhánh hồ và rừng
Nhánh hồ là nơi mặt nước và rừng gần nhau nhất. Đi thuyền dọc một nhánh sát rừng, anh chị có thể thấy những tán cây cao vươn ra mặt nước, nghe chim gọi nhau, có khi thấy chim nước đậu trên cành khô. Đây là góc nhìn hiếm có vào rừng mà không cần bước chân vào.
Cũng vì vậy mà nhánh hồ nhạy cảm. Tiếng máy thuyền ồn, tiếng nói to, rác rơi xuống nước đều ảnh hưởng tới đời sống ven rừng. Người lái thuyền có ý thức thường tắt máy khi vào sâu; khách thì giữ giọng nhỏ, không bật nhạc, không ném gì xuống nước.
Nếu muốn tìm hiểu kỹ hơn về những loài chim, cây cối thấy được trong nhánh hồ, mục rừng và sinh thái ven hồ của trang này có bài riêng. Ở đây chỉ gợi ý: đi chậm, nhìn kỹ, và để lại nhánh hồ như lúc mình đến.
Lòng suối cũ mùa khô: đi bộ được không
Cuối mùa khô, ở đầu một số nhánh hồ, lòng suối cũ lộ ra: đá, sỏi, rễ cây, có chỗ còn dòng nước nhỏ chảy giữa. Đi bộ dọc lòng suối vào lúc này là trải nghiệm lạ, như đi vào đáy hồ. Có thể thấy những dấu vết của thời trước khi ngập, gốc cây lớn, bờ đá. Âm thanh trong lòng suối cũ cũng lạ: tiếng nước róc rách giữa hai vách đất đỏ, xa hẳn tiếng gió ngoài hồ.
Nhưng lòng suối cũ cũng có những rủi ro riêng. Bùn ở hai bên mép có thể rất sâu, đá phủ rêu trơn, và nếu trên núi có mưa, nước suối có thể dâng nhanh mà người đứng dưới lòng suối không kịp thấy trời đổi. Ở những đoạn sát rừng được bảo vệ, đi vào lòng suối cũng có thể là đi vào đất rừng.
Nếu muốn đi, nên đi cùng người địa phương biết đoạn suối đó, vào ngày nắng ráo, đi giày bám tốt, không đi quá sâu vào trong. Trẻ nhỏ và người lớn tuổi nên ở lại trên thuyền hoặc trên bờ khô.
Lần đầu nên vào nhánh hồ nào
Với người lần đầu, nên chọn nhánh hồ rộng vừa phải, gần bến xuất phát, có người lái thuyền quen đường. Nhánh rộng cho thuyền đi giữa dòng thoải mái, ít cây ngầm sát lối đi, dễ quay đầu. Gần bến thì không tốn quá nhiều thời gian trên mặt hồ mở trước khi tới.
Hỏi người lái nhánh nào đang có nước vào được sâu, nhánh nào có cây chết đứng đẹp, nhánh nào sát rừng nghe được chim. Nói rõ mình đi cùng ai, có trẻ em hay người say sóng không, để người lái chọn nhánh hợp.
Một chuyến vào nhánh hồ không cần dài. Vào chậm, dừng giữa nhánh tắt máy vài phút, nghe và nhìn, rồi quay ra. Thường chừng một giờ là đủ để cảm được không khí, đủ để không quá mệt với người chưa quen ngồi thuyền lâu. Nếu thấy thích, lần sau có thể đi nhánh khác, vào mùa khác, vì không nhánh nào giống nhánh nào, và cùng một nhánh mỗi mùa lại một vẻ.
Câu hỏi thường gặp
Nhánh hồ ở hồ Tà Đùng là gì?
Là những dải nước dài và hẹp vươn sâu vào đất liền, hình thành khi nước hồ tràn ngược vào các khe suối cũ. Mỗi nhánh chạy theo một dòng suối ngày trước, đầu nhánh là nơi suối đổ vào hồ.
Mùa nào đi thuyền vào nhánh hồ được sâu nhất?
Cuối mùa mưa, khi hồ đầy, nước vào sâu nhất trong các nhánh. Cuối mùa khô, nhiều nhánh ngắn lại, đầu nhánh thành bãi bùn và lòng suối, chỉ vào được phần ngoài.
Vì sao trong nhánh hồ có nhiều cây chết đứng?
Đó là cây của rừng hoặc rẫy cũ bị ngập khi hồ tích nước. Trong các nhánh hẹp, nước lặng, ít sóng nên thân cây còn đứng lâu. Chúng đẹp khi chụp ảnh nhưng là chướng ngại cho thuyền.
Chèo kayak vào nhánh hồ có an toàn không?
An toàn nếu đi theo nhóm, có người quen hồ dẫn đường, mặc áo phao, đi chậm tránh cây ngầm và biết đường về. Nhánh hồ có thể chia nhiều ngả, dễ lạc nếu không để ý.
Có nên dừng thuyền ở đầu nhánh khi trời mưa không?
Không nên. Sau mưa lớn trên núi, suối có thể dâng nhanh, chảy mạnh và cuốn theo cành cây. Khi trời mưa lớn hoặc vừa mưa, nên ở phần ngoài nhánh hoặc quay về.
Đi vào nhánh hồ có cần lưu ý gì về rừng?
Một số nhánh chạy sát rừng được bảo vệ. Ngắm từ trên thuyền, không cập bờ đi vào rừng khi chưa được phép, tắt máy hoặc chạy chậm, nói nhỏ và không ném gì xuống nước.