Trẻ nhỏ và người lớn tuổi đi thuyền trên hồ Tà Đùng được, nếu có bốn điều: áo phao đúng cỡ (trẻ phải là áo trẻ em có đai giữa hai chân), thuyền vững thân rộng có mái che, đi vào giữa buổi sáng khi trời đã ấm mà chưa gió, và chọn chuyến ngắn gần bến. Trẻ ngồi giữa thuyền cạnh một người lớn kèm riêng; người lớn tuổi ngồi chỗ vững, lên xuống có người đỡ. Ngày có gió mạnh, có giông, hay người trong nhóm đang mệt thì ở bờ.
Hồ sâu, đáy dốc theo sườn đồi cũ, nước dưới sâu lạnh, bờ đất đỏ trơn khi ướt. Những điều ấy không làm hồ trở nên đáng sợ, nhưng đòi hỏi chuẩn bị kỹ hơn khi trong nhóm có người dễ tổn thương.
Bài viết cho gia đình đi chơi, không thay lời khuyên y tế. Người có bệnh tim mạch, huyết áp, đang mang thai, mới phẫu thuật, nên hỏi bác sĩ trước chuyến đi.
Áo phao trẻ em: điều kiện bắt buộc
Áo phao người lớn không dùng được cho trẻ nhỏ. Khi trẻ rơi xuống nước, áo rộng sẽ trồi lên, tuột qua đầu, hoặc giữ trẻ nổi nhưng úp mặt xuống nước. Áo phao trẻ em được thiết kế khác: cỡ theo cân nặng, có đai luồn giữa hai chân để không tuột, có phần nâng sau cổ giữ đầu trẻ ngửa lên.
Trước chuyến đi, hỏi người lái có áo trẻ em đúng cỡ không. Nhiều thuyền trên hồ chỉ có áo người lớn. Nếu không chắc, gia đình nên tự mang áo của con theo; đây là món đồ đáng mua nếu cả nhà hay đi sông nước. Thử áo ở nhà để trẻ quen, không khóc khi phải mặc lúc ra bến.
Mặc áo cho trẻ ngay trên bờ, cài đủ khoá, kéo dây vừa chặt. Thử nhấc vai áo lên: nếu áo trồi tới cằm, cần chỉnh chặt hoặc đổi cỡ nhỏ hơn. Trẻ mặc áo suốt chuyến, kể cả khi ngủ trong lòng mẹ, kể cả khi đã lên đảo mà vẫn ở gần mép nước.
Chỗ ngồi trên thuyền cho trẻ và người lớn tuổi
Trẻ ngồi giữa thuyền. Giữa thuyền là chỗ ít chòng chành nhất, xa mạn nhất. Không cho trẻ ngồi ở mũi thuyền, trên mạn thuyền, hay chỗ có thể thò tay chân ra ngoài.
Mỗi trẻ một người lớn kèm. Người lớn ngồi sát bên, một tay luôn ở gần trẻ. Không giao trẻ cho người lớn đang lo chụp ảnh hay đang say sóng.
Người lớn tuổi ngồi chỗ có tựa. Ghế có tựa lưng, gần cột mái che để bám, tránh chỗ phải cúi người nhiều. Ngồi phía sau thường êm hơn phía mũi khi thuyền chạy.
Chia đều trọng lượng. Nghe người lái xếp chỗ. Người nặng ngồi giữa, không dồn cả nhà về một bên.
Có bóng râm. Trẻ và người lớn tuổi đều mất nước, say nắng nhanh hơn. Ngồi dưới mái che, đội mũ, uống nước đều.
Không đổi chỗ khi thuyền chạy. Trẻ muốn sang chỗ khác để xem cảnh, ông bà muốn đổi sang chỗ có bóng — hãy nhờ người lái giảm tốc hoặc dừng hẳn rồi mới đổi. Đứng lên giữa lúc thuyền đang chạy là lúc dễ mất thăng bằng nhất.
Chọn giờ đi và loại thuyền
Giờ tốt nhất cho trẻ nhỏ và người lớn tuổi là giữa buổi sáng: sương đã tan, trời đã ấm, nắng chưa gắt, gió chưa nổi. Sáng sớm đón sương rất đẹp nhưng lạnh, gió hồ trên thuyền làm trẻ dễ nhiễm lạnh, người lớn tuổi khó chịu khớp. Buổi chiều, mùa mưa có giông, mùa khô gió mạnh, thuyền xóc hơn.
Loại thuyền nên chọn là thuyền máy lớn, thân rộng, có mái che, có ghế ngồi cố định. Loại này vững, ít chòng chành, che được nắng và mưa rào. Thuyền gỗ nhỏ mạn thấp, không mái che, chòng chành khi có sóng, không hợp với trẻ dưới năm tuổi hay người lớn tuổi yếu. Ca nô chạy nhanh, xóc, nước bắn — không hợp với cả hai nhóm.
Chuyến nên ngắn: một vòng quanh vài đảo gần bến, một lần dừng ở chỗ nước lặng. Kết thúc khi mọi người còn vui, đừng chờ ai mệt mới về.
Với người lớn tuổi đau khớp, đau lưng, thời gian ngồi một chỗ trên ghế thuyền cứng là điều cần tính. Mang theo một tấm đệm mỏng, cho thuyền dừng giữa chừng để ông bà duỗi chân, và đừng chọn tuyến phải qua vùng nước trống nhiều sóng.
Lên xuống thuyền: lúc dễ ngã nhất
Phần lớn sự cố với trẻ và người lớn tuổi không xảy ra khi thuyền đang chạy mà lúc lên xuống thuyền, qua bờ đất đỏ trơn, qua đoạn bãi bùn mùa nước thấp. Đây là lúc cần nhiều người đỡ nhất.
Trẻ nhỏ được bế chuyền tay: một người lớn đứng vững trên thuyền, một người đứng vững trên bờ, trẻ được chuyền qua. Không để trẻ tự bước, tự nhảy. Người lớn tuổi lên xuống với hai điểm tựa: một tay nắm tay người đỡ, một tay bám mạn thuyền hoặc cột mái che; bước vào giữa thuyền rồi ngồi xuống ngay.
Đường từ chỗ đậu xe xuống bến mùa nước thấp có thể dài, dốc, có đoạn bùn. Nếu đường quá khó, hỏi người lái có chỗ cập khác dễ hơn không. Mang giày bám cho cả nhà, không đi dép.
Chia việc trước khi lên xuống: ai bế trẻ, ai đỡ ông bà, ai xách đồ. Khi mọi người cùng loay hoay một lúc, vừa xách túi vừa dắt trẻ vừa bám thuyền, là lúc dễ có người trượt chân. Đồ đạc chuyền lên bờ sau cùng, khi người đã lên đủ.
Say sóng, nóng lạnh và những điều nhỏ hay quên
Mặt hồ phần lớn lặng hơn biển, nhưng thuyền nhỏ chạy qua vùng nước có gió vẫn chòng chành đủ làm một số trẻ và người lớn tuổi say. Cho ăn nhẹ trước khi đi, không để bụng quá đói hay quá no. Ngồi giữa thuyền, nhìn về phía xa. Nếu ai thấy khó chịu, nhờ người lái chạy chậm hoặc dừng ở chỗ kín gió.
Nhiệt độ trên hồ thay đổi nhanh: sáng lạnh, trưa nắng. Mặc nhiều lớp mỏng cho trẻ, dễ cởi dễ mặc. Mang khăn, mũ, kem chống nắng dành cho trẻ. Người lớn tuổi cần áo khoác mỏng chống gió và mũ rộng vành.
Những thứ hay quên: tã, khăn ướt, bình nước của trẻ, thuốc thường dùng của ông bà, kính lão. Trên hồ không có chỗ mua, lên đảo cũng không. Đi vệ sinh trước khi rời bến; trên thuyền không có nhà vệ sinh.
Giữ trẻ vui mà vẫn ngồi yên
Ngồi yên trong áo phao là việc khó với trẻ nhỏ. Vài cách giúp chuyến đi êm hơn:
- Kể trước cho trẻ nghe sẽ đi thuyền, sẽ thấy đảo, thấy chim, thấy cá, để trẻ háo hức và hiểu phải ngồi yên.
- Cho trẻ một nhiệm vụ nhỏ: đếm đảo, tìm chim trắng, chỉ đường cho bác lái thuyền.
- Khi thuyền dừng ở chỗ nước lặng, cho trẻ nhìn xuống nước, chỉ cho trẻ thấy đáy, thấy cá nhỏ.
- Mang đồ ăn vặt quen thuộc và một món đồ chơi nhỏ có dây buộc, không sợ rơi xuống nước.
- Không cho trẻ thò tay xuống nước khi thuyền đang chạy; chờ thuyền dừng hẳn.
- Về bến khi trẻ còn vui; lần sau trẻ sẽ muốn đi tiếp.
Trẻ lớn hơn, khoảng tuổi tiểu học, có thể được giao việc thật hơn: giữ túi rác của nhóm, nhắc mọi người cài áo phao, ghi lại tên những đảo người lái kể. Được tin tưởng, trẻ thường tự giác ngồi yên và nhớ chuyến đi lâu hơn hẳn.
Khi nào nên ở lại trên bờ
Có những ngày gia đình nên chọn ngắm hồ từ bờ thay vì ra thuyền: khi dự báo có giông, gió mạnh; khi trời đang mưa dầm; khi trẻ đang ốm, sốt, ho; khi ông bà mệt sau chặng đường dài, say xe; khi không có áo phao trẻ em đúng cỡ; khi người lái không yên tâm về trời.
Ở bờ không có nghĩa là bỏ lỡ hồ. Ngồi ở chỗ cao nhìn ra mặt nước, đi dạo dọc bờ có cỏ, ngắm thuyền đi lại, nghe chim — với trẻ nhỏ và người lớn tuổi, đó đã là một buổi đáng nhớ. Chuyến thuyền có thể để sáng hôm sau.
Nếu một phần nhóm muốn ra hồ, phần còn lại ở bờ, chia ra là hợp lý. Đừng ép người lớn tuổi hay trẻ nhỏ đi theo cho đủ mặt trong một bức ảnh.
Người lớn đi cùng cũng nên thành thật với chính mình: nếu đã mệt, đã thiếu ngủ sau chặng đường lên, phản xạ trông trẻ trên thuyền sẽ chậm đi. Ra hồ khi người trông trẻ còn tỉnh táo quan trọng không kém trời đẹp.
Nếu có người rơi xuống nước
Hy vọng không bao giờ cần tới, nhưng người lớn đi cùng trẻ nên biết trước. Người trên thuyền hô to, người lái tắt máy ngay để chân vịt không gây thương tích. Không nhảy xuống cứu nếu không được huấn luyện; đưa mái chèo, phao, dây cho người dưới nước bám. Người mặc áo phao sẽ nổi, việc quan trọng là giữ đầu họ trên mặt nước và kéo lên từ phía thấp của thuyền.
Sau khi kéo lên, giữ ấm ngay: cởi đồ ướt nếu có đồ khô, quấn khăn, che gió. Trẻ nhỏ và người lớn tuổi mất nhiệt rất nhanh. Người đã sặc nước, dù trông ổn, vẫn nên được nhân viên y tế kiểm tra vì có biến chứng xuất hiện muộn.
Gọi cấp cứu theo số chung toàn quốc khi cần, nói rõ vị trí. Hướng dẫn sơ cứu đầy đủ có trong chuyên mục an toàn trên hồ của trang; đọc trước chuyến đi tốt hơn đọc lúc có chuyện.
Những gì nên chuẩn bị từ ở nhà
Nhiều việc làm cho chuyến thuyền của trẻ và người lớn tuổi êm hơn nằm ở khâu chuẩn bị trước khi lên Tà Đùng. Nếu có thể, cho trẻ làm quen với áo phao ở nhà, mặc thử vài lần, chơi trò mặc áo phao để trẻ không sợ. Trẻ đã quen thì ra bến không khóc, không đòi cởi.
Hỏi trước nơi ở về loại thuyền, về áo phao trẻ em, về chỗ cập bờ dễ cho người lớn tuổi. Nếu nơi ở không trả lời chắc, chuẩn bị phương án tự mang áo phao, hoặc chấp nhận chỉ ngắm hồ từ bờ trong chuyến này.
Với ông bà, mang đủ thuốc thường dùng, một danh sách ngắn các bệnh đang có và thuốc đang uống để đưa cho nhân viên y tế nếu cần. Hỏi bác sĩ trước chuyến đi nếu có bệnh tim mạch, huyết áp, hoặc vừa ốm dậy. Những việc này mất ít thời gian nhưng giúp cả nhà yên tâm.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì đi thuyền trên hồ Tà Đùng được?
Không có mốc tuổi cố định. Điều kiện quan trọng là có áo phao trẻ em đúng cỡ cân nặng, có đai giữa hai chân, thuyền vững có mái che, đi giữa buổi sáng khi trời êm, chuyến ngắn, và một người lớn kèm sát. Trẻ đang ốm hay quấy nhiều thì để hôm khác.
Thuyền trên hồ có áo phao trẻ em không?
Không phải thuyền nào cũng có. Hỏi người lái trước khi đi; nếu không chắc, gia đình nên tự mang áo phao trẻ em của mình. Áo người lớn mặc cho trẻ có thể tuột qua đầu khi rơi xuống nước, không giữ được an toàn.
Người lớn tuổi có nên đi thuyền trên hồ Tà Đùng không?
Được nếu sức khoẻ cho phép, chọn thuyền vững có mái che, ghế có tựa, đi giữa buổi sáng, chuyến ngắn, có người đỡ khi lên xuống. Người có bệnh tim mạch, huyết áp nên hỏi bác sĩ trước. Ngày gió mạnh, giông thì ở bờ.
Trẻ say sóng trên thuyền thì làm sao?
Cho trẻ ăn nhẹ trước khi đi, ngồi giữa thuyền, nhìn ra xa. Khi trẻ thấy khó chịu, nhờ người lái chạy chậm hoặc dừng ở chỗ kín gió, cho trẻ uống ít nước. Nếu trẻ vẫn mệt, rút ngắn chuyến và về bến. Thuốc chống say cho trẻ phải hỏi bác sĩ.
Có nên đưa trẻ nhỏ đi thuyền đón sương sớm không?
Cân nhắc kỹ. Sương sớm rất đẹp nhưng trời lạnh, gió hồ trên thuyền làm trẻ dễ nhiễm lạnh, tầm nhìn kém. Nếu đi, mặc đủ ấm, đội mũ, quấn khăn, chuyến thật ngắn. Phần lớn gia đình có trẻ nhỏ thấy giữa buổi sáng dễ chịu hơn.
Trên đảo trẻ có cần mặc áo phao không?
Nếu đảo nhỏ và trẻ chơi gần mép nước, nên giữ áo phao trên người. Bờ đảo đất đỏ trơn, đáy hồ dốc ngay sát bờ, trẻ trượt chân là có thể xuống chỗ sâu. Chỉ cởi khi đã lên chỗ cao, xa mép nước và có người lớn trông.