Vịnh kín gió ở hồ Tà Đùng là những vùng nước nằm giữa hai bán đảo hoặc khuất sau một dãy đảo, nơi gió và sóng từ mặt hồ mở khó lọt vào. Nước trong vịnh thường lặng hơn hẳn bên ngoài, nhất là vào buổi chiều gió nổi, nên đây là chỗ người địa phương neo thuyền, người mới tập chèo, người câu cá và cả cá ưa tìm đến.
Đi thuyền trên hồ Tà Đùng, anh chị sẽ nhận ra mặt nước chia thành hai thế giới: mặt hồ mở, nơi gió có đường thổi dài và nước gợn sóng; và những vịnh nhỏ khuất trong các khúc bờ, nơi mặt nước như gương. Biết cách tìm và dùng những vịnh này giúp chuyến đi trên nước dễ chịu và an toàn hơn nhiều. Bài này nói về hình thành, cách nhận biết và cách dùng vịnh kín gió.
Vì sao vịnh lặng mà hồ ngoài gợn sóng
Sóng trên hồ được tạo ra bởi gió thổi trên mặt nước. Gió càng thổi qua một quãng nước dài không bị chắn, sóng càng lớn. Ở mặt hồ mở, nơi gió có đường thổi dài, sóng có thể đủ làm thuyền nhỏ chòng chành, làm người chèo ván đứng khó giữ thăng bằng.
Trong một vịnh nhỏ được bao quanh bởi sườn đồi ở hai, ba phía, gió bị chắn lại, đường thổi trên mặt nước ngắn, sóng không kịp hình thành. Nước trong vịnh vì thế lặng hơn, ngay cả khi bên ngoài gió đã nổi. Sườn đồi càng cao và vịnh càng hẹp, nước càng lặng.
Hướng gió cũng quan trọng. Một vịnh mở về phía gió đang thổi tới sẽ không lặng bằng một vịnh mở về phía ngược lại. Gió trên hồ thường đổi hướng trong ngày, nên một vịnh lặng buổi sáng có thể gợn sóng buổi chiều và ngược lại. Người quen hồ biết vịnh nào lặng vào giờ nào, và đó là câu đáng hỏi nhất khi thuê thuyền.
Nhận ra một vịnh kín gió từ xa
Từ trên thuyền, cách đơn giản nhất là nhìn mặt nước. Mặt nước gợn đều, có vệt sóng trắng là vùng đang có gió. Mặt nước phẳng, phản chiếu rõ bóng đồi và cây là vùng lặng. Ranh giới giữa hai vùng thường hiện rõ ở cửa vịnh.
Nhìn địa hình cũng đoán được. Một vùng nước nằm giữa hai bán đảo dài, cửa hẹp, có sườn đồi cao phía sau thường là vịnh kín. Một vùng nước khuất sau một dãy đảo cũng thường lặng hơn phía trước dãy đảo. Thuyền của người địa phương neo ở đâu, đó thường là chỗ khuất gió.
Buổi sáng sớm, khi gió chưa nổi, cả hồ có thể lặng như nhau. Sự khác biệt giữa vịnh và hồ mở thường rõ nhất từ khoảng giữa trưa tới chiều, khi gió hồ mạnh dần. Đó cũng là lúc biết tìm vịnh có giá trị nhất. Đang chèo ở mặt hồ mở mà thấy sóng bắt đầu bạc đầu, việc đầu tiên là nhìn quanh tìm vịnh gần nhất ở phía khuất gió.
Vịnh cho người mới tập chèo
Với người lần đầu chèo thuyền kayak hay ván đứng, vịnh kín gió là chỗ tập lý tưởng. Nước lặng giúp giữ thăng bằng, không bị gió đẩy trôi, có bờ ở gần để quay vào khi mỏi. Người hướng dẫn thường cho khách tập ở trong vịnh trước khi đi ra mặt hồ rộng.
Dù vậy, vịnh lặng không có nghĩa là vịnh nông. Nhiều vịnh là khe suối cũ bị ngập, đáy vẫn sâu quá đầu người chỉ cách bờ vài mét. Áo phao vẫn là thứ bắt buộc, kể cả khi chỉ chèo vài vòng trong vịnh. Người hướng dẫn tử tế sẽ chỉnh dây áo phao cho vừa người trước khi cho xuống nước, đó cũng là dấu hiệu để biết mình đang đi với người cẩn thận.
Một điều người mới hay quên: trong vịnh lặng, chèo ra rất dễ, nhưng khi ra tới cửa vịnh gặp gió ngược, quay về sẽ mệt hơn nhiều. Tập trong vịnh thì ở trong vịnh, đừng để mặt nước lặng dụ ra quá cửa khi chưa quen.
Vịnh cho người câu cá
Vịnh kín gió thường là chỗ cá ưa trú. Nước lặng, có bờ cỏ, có cây ngập ven bờ làm nơi ẩn nấp, có thức ăn trôi xuống từ sườn đồi. Đầu vịnh, nơi có suối nhỏ đổ vào, mùa mưa mang theo thức ăn, cũng là chỗ cá tụ lại. Đó là lý do người câu cá địa phương hay ngồi ở các vịnh.
Với người câu giải trí, câu trong vịnh có lợi là phao đứng yên, dễ nhìn, thuyền không bị gió đẩy. Nhưng cũng chính vì cá ưa vịnh, người làm nghề hay đặt lưới, đặt lờ ở đây. Trước khi thả câu, nhìn quanh xem có phao lưới không, và giữ khoảng cách.
Cây ngập ven bờ vịnh dễ làm vướng lưỡi câu. Câu gần những chỗ này nên chấp nhận mất lưỡi, không lội xuống gỡ ở chỗ không biết đáy. Mục câu cá và cá hồ có bài riêng nói kỹ hơn về chỗ câu và mùa câu.
Vịnh là bến tự nhiên
Từ trước khi có du lịch, người dân ven hồ đã dùng vịnh kín làm chỗ neo thuyền. Thuyền buộc trong vịnh không bị sóng đánh vào bờ, không bị gió đẩy trôi khi dây lỏng. Nhiều bến thuyền hiện nay nằm ở đầu hoặc sườn một vịnh, chỗ có đường đất xuống.
Khi tự chèo thuyền hay thuê thuyền, nếu cần nghỉ hoặc chờ giông qua, vịnh kín là chỗ an toàn hơn mặt hồ mở. Nhưng đừng neo hay buộc thuyền vào thuyền, lồng bè hay cọc của người khác khi chưa được phép.
Vịnh kín cũng có nhược điểm khi thời tiết xấu: nếu có mưa lớn, nước suối đổ vào đầu vịnh có thể làm nước dâng nhanh và đục, cuốn theo cành cây, rác. Chỗ neo an toàn khi đó là phần giữa vịnh, cách xa đầu suối. Buộc thuyền bằng dây đủ dài để thuyền lên theo nước, không buộc căng sát cọc.
Những điều nên tránh trong vịnh kín
Tắm, bơi vì thấy nước lặng. Nước lặng không có nghĩa là nông hay an toàn. Đáy vịnh vẫn là khe suối và sườn đồi chìm, có gốc cây ngầm. Nước ở vịnh kín, ít lưu thông cũng có thể kém sạch hơn mặt hồ mở.
Rửa bát, đổ thức ăn thừa xuống nước. Nước trong vịnh ít lưu thông nên chất thải tồn lại lâu, dễ gây váng, mùi. Mang đồ bẩn về rửa ở chỗ có nước sạch và hệ thống thoát nước.
Làm ồn, chạy thuyền máy nhanh. Vịnh là chỗ cá trú và chỗ người câu ngồi. Tiếng ồn và sóng thuyền làm phiền cả hai. Vào vịnh nên tắt máy hoặc chạy chậm.
Ở lại khi trời sắp tối. Vịnh khuất, ánh sáng tắt sớm hơn mặt hồ mở vì có sườn đồi che. Ra khỏi vịnh trước khi trời nhá nhem để còn nhìn thấy đường về.
Một buổi sáng trong vịnh
Nếu chỉ có một buổi sáng trên hồ, ngồi trong một vịnh kín lúc mặt trời vừa lên là một lựa chọn đáng cân nhắc. Mặt nước lặng phản chiếu sườn đồi và bầu trời, sương có thể còn nằm thấp trên mặt nước, tiếng chim từ rừng ven bờ nghe rõ vì không có tiếng gió, tiếng sóng.
Thuyền trôi chậm hoặc neo yên ở giữa vịnh, mọi người ngồi im một lúc. Không cần làm gì cả, đó chính là điều mà trang này hay nhắc: không chỉ để đi, mà để cảm. Ảnh chụp lúc này cũng đẹp nhất vì nước phẳng, bóng phản chiếu rõ.
Khi nắng lên cao và gió bắt đầu nổi, đó là lúc rời vịnh ra mặt hồ, hoặc quay về bến. Buổi sáng trong vịnh không kéo dài, nhưng thường là đoạn người ta nhớ nhất của cả chuyến. Mang theo một bình trà hay cà phê nóng, một chiếc áo ấm, và để điện thoại ở chế độ im lặng là đủ cho một giờ như thế.
Vịnh qua các mùa
Như mọi thứ trên hồ Tà Đùng, vịnh cũng đổi theo mực nước. Mùa nước đầy, vịnh rộng và sâu hơn, nước ngập tới chân cỏ, có khi ngập cả những bụi cây ven bờ, cá vào sát mép. Đây là mùa vịnh đẹp nhất, mặt nước liền với cây xanh, ít thấy đất đỏ.
Mùa khô, vịnh thu nhỏ lại, phần trong cùng có thể cạn thành bãi bùn, vành đất đỏ lộ quanh bờ. Một số vịnh nông cạn hẳn, thuyền không vào được. Vịnh vẫn lặng nhưng cảnh trơ hơn, và chỗ cập bờ dễ gặp bùn mềm.
Giao mùa, khi nước bắt đầu lên sau những trận mưa đầu mùa, vịnh có thể đục vì nước suối mang đất về, rác từ sườn đồi trôi xuống dồn vào trong vịnh. Đây là lúc nước vịnh kém đẹp nhất trong năm. Nếu đi vào thời gian này, những vịnh không có suối đổ vào thường trong hơn.
Vịnh và lồng bè nuôi cá
Vì nước lặng và kín gió, nhiều vịnh được người dân chọn để đặt lồng bè nuôi cá. Lồng bè trong vịnh ít bị sóng đánh, dễ chăm sóc, gần bờ. Khi đi thuyền vào một vịnh có lồng bè, anh chị sẽ thấy những khung lồng nổi, có khi có chòi nhỏ trên bè để người trông.
Đây là nơi làm ăn của một gia đình. Thuyền khách nên đi chậm, giữ khoảng cách, không neo hay buộc vào bè, không câu sát lồng, không ném thức ăn vào lồng. Sóng do thuyền chạy nhanh có thể làm động lồng và làm cá hoảng.
Nếu muốn xem cách người ta nuôi cá, hãy hỏi người lái thuyền xem chủ bè có sẵn lòng cho ghé không. Nhiều người vui vẻ kể chuyện nghề nếu được hỏi lịch sự; một số nơi còn bán cá tươi ngay tại bè. Chuyện mua cá, nấu cá được nói ở mục món ngon từ hồ.
Vịnh nhìn từ trên đồi khác nhìn từ thuyền
Từ trên một đồi cao, vịnh kín hiện ra như một mảnh gương nhỏ nằm giữa hai cánh tay đất, phẳng lì giữa mặt hồ gợn sóng xung quanh. Đây là cách nhanh nhất để chọn vịnh trước khi xuống nước: vùng nào phẳng và sáng nhất lúc đó là vùng đang lặng nhất.
Xuống tới thuyền, vịnh lại mang cảm giác khác: được bao bọc, kín đáo, hai bên sườn đồi gần sát, tiếng động bên ngoài nhỏ hẳn đi. Nhiều người nói ngồi trong vịnh có cảm giác như hồ chỉ còn của riêng mình, dù chỉ cách mặt hồ mở vài trăm mét.
Kết hợp hai góc nhìn giúp tận dụng vịnh tốt nhất: nhìn từ trên cao để biết vịnh nằm đâu, cửa vịnh hướng nào, rồi xuống thuyền đi thẳng tới đó vào giờ nước lặng. Chọn điểm nhìn trên đồi là chuyện của các trang anh em viết về điểm ngắm; ở đây chỉ nhắc rằng vài phút quan sát từ trên cao đáng giá cho cả buổi trên nước.
Câu hỏi thường gặp
Vịnh kín gió ở hồ Tà Đùng là gì?
Là vùng nước nằm giữa hai bán đảo hoặc khuất sau dãy đảo, được sườn đồi che gió ở hai ba phía. Nước trong vịnh thường lặng hơn mặt hồ mở, nhất là buổi chiều khi gió hồ nổi lên.
Vì sao nước trong vịnh lặng hơn ngoài hồ?
Vì sóng do gió tạo ra khi thổi trên quãng nước dài. Trong vịnh, sườn đồi chắn gió, quãng nước ngắn nên sóng không kịp hình thành. Vịnh càng hẹp, sườn càng cao thì nước càng lặng.
Người mới chèo kayak nên tập ở đâu?
Nên tập trong vịnh kín gió, nước lặng, có bờ gần. Vẫn phải mặc áo phao vì vịnh có thể sâu, và đừng chèo ra quá cửa vịnh khi chưa quen vì gặp gió ngược sẽ khó quay về.
Câu cá trong vịnh có tốt không?
Vịnh kín thường là chỗ cá ưa trú vì nước lặng, có cây ngập ven bờ và thức ăn từ suối. Nhưng người làm nghề cũng hay đặt lưới ở đây, nên nhìn kỹ phao lưới và giữ khoảng cách khi thả câu.
Nước vịnh lặng có tắm được không?
Không nên. Đáy vịnh vẫn là khe suối và sườn đồi chìm, có thể sâu và có gốc cây ngầm. Nước ở vịnh ít lưu thông cũng có thể kém sạch hơn mặt hồ mở.
Khi gặp giông trên hồ có nên vào vịnh trú không?
Nếu không kịp về bến, vịnh kín an toàn hơn mặt hồ mở vì ít sóng. Nhưng tốt nhất là theo dõi trời và về bờ trước khi giông tới. Khi trú trong vịnh, tránh xa đầu suối vì nước có thể dâng và đục nhanh.