Cá ở hồ Tà Đùng gồm những loài nào: cá thả nuôi, cá tự nhiên và cách nhận ra khi câu

Cá ở hồ Tà Đùng gồm hai nhóm: nhóm cá thả nuôi và thả bổ sung thường gặp ở hồ chứa Việt Nam như rô phi, chép, trắm, mè, cùng nhóm cá tự nhiên vốn sống ở sông Đồng Nai và các suối nhánh như cá lóc, cá trê, cá lăng và nhiều loài cá nhỏ. Thành phần loài cụ thể mỗi khu hồ mỗi khác, và chưa có danh sách chính thức nào mà người đi chơi dễ tra. Vì vậy bên mình chỉ nói về những loài phổ biến, đủ chắc để người câu nhận ra, không kể tên loài hiếm hay kích cỡ kỷ lục.

Bài này giúp anh chị biết con cá vừa lên lưỡi là gì, nó sống ở tầng nước nào, ăn mồi gì, và nên giữ hay thả. Chuyện nấu từng loài thành món gì bên mình để riêng ở mục món ngon từ hồ.

Khi sông thành hồ, đời sống cá đổi theo

Trước khi có hồ, đoạn sông Đồng Nai chảy qua vùng này là sông núi: nước chảy, có ghềnh, có vực, đáy sỏi đá. Cá sống ở đó là những loài quen nước chảy, quen tìm mồi trong khe đá. Khi đập thủy điện Đồng Nai 3 ngăn dòng, thung lũng ngập thành hồ, nước chuyển từ chảy sang lặng, sâu hơn nhiều, đáy là đất đồi và cây cũ bị ngập.

Môi trường mới hợp với những loài thích nước lặng, ăn sinh vật phù du và ăn tạp. Một số loài sông vẫn ở lại, thích nghi được với hồ; một số lui lên các đoạn suối nhánh còn nước chảy; một số trở nên hiếm hơn. Đây là chuyện chung của mọi hồ chứa lớn, không riêng gì Tà Đùng.

Song song đó, người dân và các chương trình nuôi trồng thường thả thêm cá giống vào hồ chứa, hoặc nuôi trong lồng bè. Những loài được thả nhiều nhất ở hồ chứa Việt Nam là các loài dễ nuôi, lớn nhanh, ăn tạp. Một phần cá nuôi thoát ra, một phần cá thả bổ sung sống tự do, dần thành một phần của quần thể cá hồ.

Kết quả là cá hồ Tà Đùng là một hỗn hợp: có cá vốn của sông, có cá được đưa tới. Người câu không cần phân biệt nguồn gốc từng con; chỉ cần nhận ra loài để biết cách câu và cách đối xử.

Cũng vì là hỗn hợp, thành phần cá mỗi khu hồ một khác: vịnh gần khu nuôi lồng có nhiều cá ăn tạp quen người, đầu nhánh suối có nhiều cá nhỏ của suối, chân đảo sâu có cá lớn ăn đáy. Câu nhiều chỗ, anh chị sẽ thấy rõ sự khác biệt này.

Những loài thường được nhắc tới khi câu ở hồ chứa cao nguyên

Bảng dưới gồm những loài phổ biến ở hồ chứa vùng Tây Nguyên và Đông Nam Bộ, được người câu và người bán cá quanh hồ nhắc tới nhiều. Không phải lúc nào cũng gặp đủ, và tên gọi địa phương có thể khác.

Ngoài ra còn nhiều loài cá nhỏ người địa phương gọi chung là cá tạp hay cá suối. Chúng là thức ăn của cá lớn và chim nước, là phần quan trọng của hồ, nên câu lên thì thả lại.

Cá ăn tạp ven bờ: rô phi, chép và những người bạn quen

Rô phi là loài anh chị gần như chắc chắn gặp khi câu bờ ở hồ chứa. Chúng sống thành đàn ven bờ, quanh lồng bè, ăn đủ thứ, cắn mồi nhanh và hay rỉa. Rô phi có gai vây lưng cứng và sắc; khi gỡ lưỡi, vuốt vây từ đầu về đuôi rồi nắm để không bị đâm.

Chép là loài kiếm ăn đáy, thích vịnh lặng có đáy bùn. Chép ăn thận trọng, rỉa mồi lâu rồi mới kéo, phao thường nhúc nhích nhẹ trước khi chìm hẳn. Chép lớn kéo rất khỏe, người câu phải để cá chạy chứ không ghì cứng.

Trắm, nhất là trắm cỏ, ăn thực vật; chúng hay ở ven bờ có cỏ ngập. Câu trắm cần kiên nhẫn và mồi đặc biệt hơn, nên với người đi chơi, gặp trắm thường là bất ngờ dễ chịu hơn là mục tiêu.

Mè ăn sinh vật phù du trôi trong nước, hiếm khi chủ động ăn mồi câu. Người câu đôi khi dính mè do mồi cám tan thành đám mây trong nước. Mè có thể rất lớn, nhưng ít khi là cá câu.

Cả nhóm này là nhóm dễ gặp, dễ câu. Với người mới, câu được vài con rô phi, chép nhỏ trong buổi sáng đầu tiên đã là một khởi đầu đáng nhớ.

Cá săn mồi và cá ăn đáy: lóc, trê, lăng

Cá lóc là loài săn mồi phục kích. Chúng nằm im trong bụi cây ngập, đám cỏ ven bờ, chờ con mồi đi qua rồi lao ra đớp. Câu lóc thường dùng mồi sống hoặc mồi giả thả sát mép bụi, giật nhẹ để giả con mồi. Cú đớp của lóc mạnh và bất ngờ, là niềm vui riêng của người câu săn.

Cá trê da trơn, có râu, kiếm ăn chủ yếu bằng khứu giác và hoạt động nhiều về đêm. Mồi tanh, trùn, câu lục ở đáy là cách thông thường. Trê có gai ở vây ngực, khi gỡ lưỡi phải cầm cẩn thận, tốt nhất dùng khăn.

Cá lăng là loài da trơn lớn của các hệ sông Việt Nam, được người ăn cá rất ưa chuộng. Ở hồ chứa, lăng thường ở chỗ sâu, đáy, gần những nơi có dòng chảy nhẹ như đầu nhánh. Lăng tự nhiên không dễ câu, và đang chịu áp lực khai thác ở nhiều nơi. Nếu câu được lăng nhỏ, thả lại là cách đối xử đúng với con sông.

Những loài săn mồi và ăn đáy giữ cân bằng cho hồ: chúng ăn cá nhỏ, ăn xác chết, dọn đáy. Một hồ chỉ còn cá ăn tạp mà vắng cá săn mồi thường mất cân bằng, cá nhỏ tràn lan, cá to hiếm dần.

Với người câu giải trí, câu được một con lóc hay lăng là chuyện để kể cả tháng. Hãy kể bằng ảnh và để con cá trở về nước nếu không thật sự cần nó cho bữa ăn.

Cá nhỏ, cá suối và những loài ít ai để ý

Trong một buổi câu, số cá nhỏ lên lưỡi thường nhiều hơn hẳn cá lớn. Đó là những loài cá mình dẹt ánh bạc bơi thành đàn ở tầng mặt, những con cá bống nằm sát đáy ven bờ, những loài cá nhỏ của suối theo nước xuống hồ. Người địa phương thường không phân biệt từng loài, gọi chung theo nhóm.

Đàn cá nhỏ là nền móng của chuỗi thức ăn trong hồ. Chúng ăn sinh vật phù du và ấu trùng, rồi chính chúng thành thức ăn cho cá lóc, cá lăng, cho chim bói cá, cò, diệc trên các đảo. Một mặt hồ có nhiều chim kiếm ăn là dấu hiệu dưới nước còn nhiều cá nhỏ.

Câu phải cá nhỏ, gỡ lưỡi nhẹ, thả ngay. Đừng giữ lại cả xô cá nhỏ chỉ để đếm số con. Nếu cá nhỏ rỉa mồi quá nhiều, dời chỗ hoặc đổi sang mồi to hơn để chỉ cá lớn ngậm được.

Các suối đổ vào hồ còn là nơi sống của những loài cá nhỏ thích nước chảy, nước mát. Chúng rất nhạy với ô nhiễm và đất trôi. Giữ suối sạch, không giặt giũ bằng xà phòng, không đổ rác xuống suối, là giữ cho hồ có nguồn cá nhỏ.

Nên giữ hay nên thả: vài nguyên tắc đơn giản

Cá còn nhỏ. Thả. Cá chưa kịp sinh sản lần nào mà đã bị bắt thì quần thể cá không thể tự bù lại.

Cá mang trứng, cá trong mùa sinh sản. Thả. Nhất là đầu mùa mưa, khi bụng cá căng trứng. Một con cá mẹ là hàng nghìn con cá con của mùa sau.

Cá săn mồi lớn, cá quý của sông. Nên thả, trừ khi thật sự cần cho bữa ăn. Những loài này hồi phục chậm và giữ cân bằng cho hồ.

Cá ăn tạp phổ biến, đủ lớn. Có thể giữ vừa đủ ăn trong bữa. Đừng giữ để mang về cả thùng cho đẹp ảnh.

Cá của lồng bè thoát ra. Nếu câu gần khu nuôi và nghi là cá của lồng, hãy báo chủ bè. Đó là cách giữ quan hệ tốt với người làm nghề trên hồ.

Không chắc là loài gì. Chụp ảnh, thả lại, hỏi sau. Một con cá thả nhầm không sao; giữ nhầm một loài cần bảo vệ thì là chuyện khác.

Cách cầm và thả cá cho cá còn sống khỏe

Thả cá chỉ có ý nghĩa nếu cá sống được sau khi thả. Vài thao tác đơn giản giúp tăng cơ hội đó rất nhiều. Đầu tiên là làm ướt tay trước khi chạm vào cá; tay khô làm tróc lớp nhớt bảo vệ trên da và vảy cá, cá dễ nhiễm bệnh sau khi về nước.

Giữ cá ở dưới nước hoặc sát mặt nước càng lâu càng tốt. Không quăng cá lên bờ đất đỏ nóng, không để cá giãy trên sàn thuyền. Dùng kìm gỡ lưỡi nhanh; nếu lưỡi mắc sâu trong họng, cắt dây sát lưỡi thay vì cố móc ra, nhiều con cá vẫn sống được với lưỡi nhỏ còn lại.

Đỡ cá nằm ngang dưới nước, đầu hướng vào nơi nước sạch, chờ cá tự quẫy đi. Đừng ném cá xuống từ trên cao. Với cá đã mệt sau khi giằng co lâu, kiên nhẫn đỡ thêm một lúc.

Nếu muốn chụp ảnh với cá, chuẩn bị máy sẵn trước khi nhấc cá khỏi nước, chụp nhanh trong vài giây rồi đưa cá về nước. Một con cá bị giữ trên không trong lúc cả nhóm tìm góc đẹp là con cá có ít cơ hội sống hơn nhiều.

Lưỡi không ngạnh hoặc lưỡi đã bóp ngạnh giúp gỡ nhanh hơn nhiều. Người câu theo tinh thần bắt rồi thả thường bóp dẹt ngạnh lưỡi bằng kìm trước khi đi; số cá tuột cũng không tăng bao nhiêu nếu giữ dây căng.

Câu hỏi thường gặp

Hồ Tà Đùng có những loài cá nào phổ biến?

Người câu và người bán cá quanh các hồ chứa vùng này thường nhắc tới rô phi, chép, trắm, mè, cá lóc, cá trê, cá lăng và nhiều loài cá nhỏ. Thành phần cụ thể mỗi khu hồ khác nhau, chưa có danh sách chính thức dễ tra cho người đi chơi.

Có cá lớn ở hồ Tà Đùng không?

Hồ chứa lớn và sâu thường có những cá thể lớn của các loài như chép, trắm, mè, lăng. Nhưng không nên tin các con số kỷ lục truyền miệng. Với người câu giải trí, cá vừa phải lên lưỡi đều đặn đã là một buổi câu đáng nhớ.

Cá lăng ở hồ Tà Đùng có dễ câu không?

Không dễ. Cá lăng thường ở chỗ sâu, kiếm ăn đáy, cần mồi tanh hoặc mồi sống và kiên nhẫn. Cá lăng tự nhiên đang chịu áp lực khai thác ở nhiều sông, nên nếu câu được con nhỏ, hãy thả lại.

Làm sao phân biệt cá nuôi lồng và cá tự nhiên?

Rất khó phân biệt chắc chắn bằng mắt. Cá nuôi lồng đôi khi có vây, đuôi sờn do cọ lưới và quen đến gần người. Nếu câu gần khu lồng bè và nghi cá của lồng, báo chủ bè để tránh hiểu lầm.

Câu được loài không biết tên thì làm gì?

Chụp ảnh rõ thân, đầu, vây, rồi thả lại ngay. Hỏi người địa phương hoặc người câu có kinh nghiệm sau. Thả nhầm một con cá phổ biến không sao, giữ nhầm loài cần bảo vệ mới là điều đáng tránh.

Cá có gai không, gỡ lưỡi thế nào cho an toàn?

Rô phi có gai vây lưng sắc, cá trê và một số loài da trơn có gai vây ngực. Làm ướt tay, dùng khăn nắm cá, vuốt vây xuôi về phía đuôi, dùng kìm gỡ lưỡi. Có vết đâm thì rửa sạch, sát trùng.