Khách du lịch nên tránh đi thuyền trên hồ Tà Đùng sau khi trời tối và khi sương mù dày làm không thấy bờ, thấy đảo. Hồ có nhiều đảo, nhiều nhánh, cây ngập sát mặt nước, lồng bè và dây lưới của người dân; trong bóng tối hay sương dày, thuyền rất dễ va chạm, mắc cạn hoặc lạc hướng. Nếu nhất định phải đi, như chuyến ra bến lúc tờ mờ sáng để ngắm bình minh, hãy đi cùng người lái thật quen hồ, thuyền có đèn, mọi người mặc áo phao, chạy chậm và đi tuyến ngắn.
Sương sớm trên mặt hồ là một trong những cảnh khiến người ta nhớ Tà Đùng nhất. Bài này không bảo anh chị bỏ cảnh đó, mà giúp chọn cách ngắm nó cho an toàn.
Vì sao bóng tối và sương biến hồ quen thành hồ lạ
Ban ngày, người lái thuyền định hướng bằng hình dáng đảo, đường viền đồi, màu nước, các mốc trên bờ. Ban đêm, tất cả những thứ đó chìm vào một màu tối. Các đảo nhìn từ xa giống nhau, khe giữa hai đảo trông như mặt nước liền, bờ xa và bờ gần khó phân biệt.
Sương mù còn khó hơn. Trong sương dày, tầm nhìn có khi chỉ vài chục mét, mọi phía đều trắng đục như nhau. Âm thanh trong sương cũng bị méo, tiếng máy thuyền khác, tiếng gà gáy trên đảo có thể nghe như từ hướng khác.
Mặt hồ chứa lại có nhiều vật cản sát mặt nước: ngọn cây ngập, cọc gỗ cũ, gò đất nhô lên khi nước thấp, dây neo và hàng phao lưới. Ban ngày người lái tránh được nhờ nhìn thấy; ban đêm đèn thuyền chỉ soi được một vùng nhỏ phía trước.
Hồ rộng, nhiều nhánh, bờ là đồi rừng nên ánh đèn trên bờ thưa thớt. Lạc hướng trên hồ ban đêm không phải chuyện hiếm, kể cả với người địa phương nếu sương xuống bất ngờ.
Điện thoại có bản đồ giúp được phần nào, nhưng sóng ven hồ có chỗ yếu, pin tụt nhanh trong lạnh, và bản đồ không thể hiện mép nước thay đổi theo mùa.
Những chuyến đi đêm nên từ chối
Chuyến ra đảo ăn tối rồi về lúc khuya. Đi lúc chiều thì đẹp, nhưng chuyến về trong bóng tối, có khi sau bữa có rượu bia, là tổ hợp rủi ro cao. Nếu ăn trên đảo, về trước khi trời tối hẳn, hoặc ở lại nếu có chỗ nghỉ được sắp xếp.
Chuyến đi đêm để câu cá, ngắm sao giữa hồ. Ngắm sao và câu đêm làm được trên bờ, không cần ra giữa hồ trong bóng tối.
Thuyền không có đèn, không có áo phao. Thiếu một trong hai là đủ lý do không đi.
Người lái không quen hồ hoặc đã uống rượu bia. Đi đêm đòi hỏi người lái tỉnh táo và thuộc hồ như lòng bàn tay.
Kayak, ván chèo ban đêm. Phương tiện nhỏ, thấp, gần như vô hình với thuyền máy khác, và rất khó tìm nếu người chèo rơi xuống nước.
Trời có dấu hiệu giông, gió mạnh. Bóng tối cộng giông là tình huống mà ngay cả người làm nghề cũng tránh.
Thuyền ngắm bình minh: chuyến đi có điều kiện
Chuyến thuyền lúc tờ mờ sáng để ngắm mặt trời lên giữa sương là trải nghiệm mà nhiều người lên Tà Đùng mong muốn. Đây là chuyến đi trong bóng tối và sương, nên phải được chuẩn bị như vậy.
Đặt trước với người lái quen hồ, nói rõ muốn đi ngắm bình minh. Họ sẽ chọn tuyến ngắn, ra một chỗ gần bến có tầm nhìn đẹp về phía đông, chạy chậm, và có thể neo chờ ở đó thay vì chạy vòng nhiều đảo trong lúc trời còn tối.
Mọi người mặc áo phao từ trên bến, mặc ấm vì sáng sớm trên hồ lạnh và ẩm, mang đèn đội đầu ở chế độ yếu để thấy chỗ bước. Thuyền phải có đèn phía trước và đèn để người khác nhìn thấy mình.
Nếu sương dày tới mức người lái thấy không an toàn, chấp nhận ngắm từ bến hoặc chờ sương mỏng bớt. Sương trên hồ thường tan dần khi nắng lên, và khoảnh khắc sương tan, đảo hiện ra từng lớp, cũng đẹp không kém lúc mặt trời mới mọc.
Ngắm bình minh từ bờ, từ hiên nhà ven hồ, từ một mỏm đất chắc chắn cũng là lựa chọn rất tốt, nhất là với gia đình có trẻ nhỏ.
Nếu phải đi trong bóng tối: những gì cần có
Đèn là thứ đầu tiên. Thuyền cần đèn để soi đường phía trước và đèn để các thuyền khác nhìn thấy. Mỗi người trên thuyền nên có đèn đội đầu hoặc đèn pin riêng, pin còn đầy. Một đèn pin mạnh dự phòng để soi tìm người nếu có ai rơi xuống nước.
Áo phao cài kín, ưu tiên áo màu sáng, có dải phản quang nếu có. Ban đêm, người rơi xuống nước mặc áo tối màu gần như không thể nhìn thấy.
Còi nhỏ buộc vào áo phao giúp người dưới nước phát tín hiệu mà không tốn sức như la hét. Đây là món đồ rẻ, nhẹ, rất đáng mang khi đi thuyền nói chung.
Điện thoại đã sạc đầy, trong túi chống nước, có số của chủ nơi ở và người thân. Báo trước cho người ở bờ biết tuyến đi và giờ dự kiến về.
Áo ấm, áo chắn gió, vì đêm và sáng sớm trên hồ lạnh, và người lạnh phản ứng chậm hơn khi có tình huống.
Trên thuyền khi đang đi đêm hoặc trong sương
Ngồi yên, ngồi thấp, không đi lại trên thuyền. Ban đêm khó thấy mép thuyền, mép ghế, dây buộc; một bước sai là rơi xuống nước tối.
Giữ im lặng hơn bình thường để người lái nghe được tiếng động xung quanh: tiếng máy thuyền khác, tiếng nước vỗ vào bờ gần, tiếng gà, chó trên đảo giúp định hướng. Trong sương, đôi tai đôi khi quan trọng hơn đôi mắt.
Một người ngồi phía mũi thuyền giúp quan sát vật cản, báo cho người lái. Không chiếu đèn mạnh vào mặt người lái hay chiếu loang loáng ra xung quanh làm lóa mắt.
Nếu có thuyền khác đến gần, đèn của hai bên giúp nhận ra nhau. Người lái sẽ giảm tốc, có thể gọi to báo hiệu.
Nếu sương xuống dày đột ngột, người lái có thể dừng thuyền hoặc chạy rất chậm men theo bờ thay vì băng ngang hồ. Đừng thúc giục họ đi nhanh hơn để kịp giờ nào đó.
Nếu có người rơi xuống nước trong đêm
Hô to ngay để cả thuyền biết, người lái giảm tốc hoặc dừng máy để tránh chân vịt. Một người được giao nhiệm vụ duy nhất là không rời mắt, không rời đèn khỏi người dưới nước, liên tục chỉ tay về phía đó. Trong đêm, mất dấu một người trong vài giây là có thể không tìm lại được.
Ném phao, vật nổi có dây về phía người đó. Người lái đưa thuyền tới gần một cách chậm rãi, tiếp cận để người dưới nước ở phía mạn tránh xa chân vịt.
Người dưới nước nếu mặc áo phao thì giữ bình tĩnh, nổi ngửa, thổi còi hoặc gọi, giơ đèn nếu còn cầm. Không cố bơi về phía bờ trong bóng tối; ở yên chỗ để thuyền dễ tìm.
Khi kéo được lên, làm ấm ngay, kiểm tra hơi thở, liên hệ hỗ trợ nếu cần. Nước hồ ban đêm lạnh, nguy cơ hạ thân nhiệt cao.
Đây là lý do áo phao màu sáng, còi và đèn không phải đồ thừa mà là thứ quyết định trong đêm.
Đèn trên mặt hồ: để thấy và để được thấy
Trên mặt hồ ban đêm, đèn có hai việc khác nhau. Việc thứ nhất là để người lái thấy đường: một đèn soi phía trước, chiếu xuống mặt nước vừa đủ xa để kịp tránh vật cản ở tốc độ chậm. Đèn quá mạnh rọi thẳng vào sương lại làm lóa, sương phản chiếu ánh sáng thành một bức tường trắng; người lái quen hồ thường chỉnh đèn thấp, hoặc tắt hẳn để mắt quen bóng tối khi trời có trăng.
Việc thứ hai là để người khác thấy mình. Một ngọn đèn nhỏ sáng liên tục ở phía cao nhất của thuyền giúp thuyền máy khác, người đi thăm lưới nhận ra có thuyền đang di chuyển. Thuyền không đèn trên hồ ban đêm gần như vô hình.
Khách trên thuyền đừng tự ý rọi đèn điện thoại ra xung quanh để chụp ảnh hay tìm cảnh. Ánh đèn quét ngang làm người lái mất khả năng nhìn trong tối vài giây, đúng lúc họ cần nhìn nhất.
Đèn của người làm nghề trên hồ thường di chuyển chậm hoặc đứng yên ở khu lồng bè, hàng lưới. Thấy những đốm đèn ấy, người lái sẽ đi vòng xa. Khách nên hiểu đó là chỗ người ta đang làm việc, không phải điểm tham quan.
Lên kế hoạch để không phải đi đêm
Phần lớn những chuyến thuyền đêm bắt nguồn từ một kế hoạch ban ngày bị kéo dài: ăn trưa trên đảo lâu hơn dự định, chiều ngồi chơi quên giờ, mải chụp hoàng hôn. Cách tránh đơn giản nhất là đặt giờ quay về cố định trước khi rời bến, và coi đó là giờ không thương lượng.
Trên vùng đồi, trời tối nhanh hơn người đồng bằng quen. Mặt trời lặn sau dãy đồi phía tây sớm hơn giờ lặn trên lịch, mặt hồ chuyển sang chạng vạng trong khi bầu trời vẫn còn sáng. Tính giờ về trước lúc mặt trời khuất đồi, không phải trước lúc trời tối hẳn.
Nếu muốn ngắm hoàng hôn trên mặt hồ, chọn chỗ gần bến, để chuyến về chỉ mất vài phút. Hoặc ngắm hoàng hôn từ bờ rồi để chuyến thuyền cho buổi sáng hôm sau.
Khi đặt thuyền, hỏi người lái giờ muộn nhất họ chạy được an toàn. Người làm nghề có trách nhiệm sẽ nói thật, và việc hỏi trước giúp hai bên không phải khó xử lúc chiều muộn.
Sương mù ban ngày: ngắm từ bờ, đi khi đã tan
Sương mù dày trên hồ Tà Đùng thường xuất hiện vào sáng sớm, nhất là những tháng chuyển mùa và mùa khô khi đêm lạnh. Thường thì sương sẽ mỏng dần rồi tan khi nắng lên, có khi chỉ trong vòng một giờ, có khi kéo dài tới giữa buổi sáng.
Cách tận hưởng sương mù an toàn nhất là ngắm từ bờ: từ hiên nhà, bến gỗ, đồi thấp gần nơi ở. Mặt hồ phủ trắng, đảo mờ ảo, tiếng chim vọng ra từ trong sương, không cần lên thuyền mới thấy.
Khi sương mỏng đi, tầm nhìn đủ thấy bờ bên kia, thấy đảo gần, lúc đó lên thuyền là vừa. Bắt đầu chuyến thuyền đúng lúc sương tan còn cho anh chị xem được cảnh đảo hiện dần ra, thứ mà người đi lúc trời đã trong không có.
Nếu đang ở giữa hồ mà sương bất ngờ kéo đến, người lái nên giảm tốc, men theo bờ hoặc dừng ở chỗ an toàn chờ sương nhạt. Khách ngồi yên, giữ trật tự.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đi thuyền ra đảo buổi tối không?
Không nên với khách du lịch. Hồ nhiều đảo, cây ngập, lồng bè, ban đêm rất dễ va chạm và lạc hướng. Nếu ăn tối trên đảo, nên về trước khi trời tối hẳn hoặc ở lại nếu có chỗ nghỉ được sắp xếp sẵn.
Đi thuyền ngắm bình minh trên hồ có an toàn không?
An toàn nếu đi cùng người lái quen hồ, thuyền có đèn, mọi người mặc áo phao và mặc ấm, tuyến ngắn gần bến, chạy chậm. Nếu sương quá dày, chấp nhận ngắm từ bờ hoặc chờ sương mỏng bớt.
Sương mù trên hồ Tà Đùng thường tan lúc nào?
Sương thường dày vào sáng sớm và mỏng dần, tan khi nắng lên, có hôm chỉ trong khoảng một giờ, có hôm kéo dài tới giữa buổi sáng. Thời gian thay đổi theo mùa và thời tiết từng ngày.
Đi thuyền ban đêm cần mang gì?
Thuyền có đèn phía trước và đèn báo hiệu, mỗi người có đèn riêng, áo phao màu sáng có còi, điện thoại sạc đầy trong túi chống nước, áo ấm. Báo tuyến đi và giờ về cho người ở bờ.
Có nên chèo kayak lúc trời tối không?
Không. Kayak thấp, nhỏ, gần như vô hình với thuyền máy khác trong đêm, và người chèo rơi xuống nước rất khó được tìm thấy. Chèo kayak nên làm vào ban ngày, tốt nhất là buổi sáng lặng gió.
Thấy người rơi xuống nước ban đêm thì làm gì trước?
Hô to, người lái giảm tốc hoặc dừng máy, một người chỉ làm việc không rời mắt và đèn khỏi người dưới nước. Ném phao có dây, tiếp cận chậm từ phía mạn tránh chân vịt, kéo lên rồi làm ấm ngay.