Hồ Tà Đùng không phải nơi để bơi lội tự do: hồ không có bãi tắm được quản lý, không có cứu hộ trực, nước sâu ngay sát bờ, lạnh hơn người đồng bằng quen, và đáy là đất đồi cũ lẫn gốc cây chìm. Bên mình khuyên không bơi ra xa bờ, không nhảy từ thuyền hay mỏm đất xuống nước, không xuống nước sau khi uống rượu bia. Nếu thật muốn ngâm mình cho mát, chỉ làm ở chỗ nông thoải đã biết đáy, mặc áo phao, có người lớn đứng trên bờ canh và luôn trong tầm với.
Câu trả lời này nghe có vẻ kém vui với một mặt hồ đẹp như vậy, nhưng hiểu lý do thì anh chị sẽ thấy hợp lý. Bài đi qua từng yếu tố làm hồ chứa khác bể bơi và bãi biển, rồi nói cách tận hưởng mặt nước mà không đánh cược với nó.
Hồ chứa khác bãi biển và bể bơi ở những điểm nào
Bể bơi có đáy phẳng, độ sâu ghi rõ, nước trong nhìn thấy đáy, có thành để bám, có người cứu hộ. Bãi biển du lịch thường có vùng tắm khoanh phao, có chòi cứu hộ, đáy cát thoải dần. Hồ Tà Đùng không có những thứ đó. Mặt hồ là thung lũng sông bị ngập, nên bờ là sườn đồi, có đoạn thoải, có đoạn đổ dốc thẳng.
Nước hồ ở nhiều chỗ có màu xanh lục hoặc hơi đục, nhìn xuống không thấy đáy. Người bước xuống không biết bước sau còn chạm đất hay hụt chân. Một mét cuối cùng sát bờ có thể chỉ ngang gối, mét kế tiếp đã quá đầu.
Dưới mặt nước còn những thứ của thung lũng cũ: gốc cây, cành khô, bụi rậm bị ngập, có khi là dây thép, cọc rào của vườn trước kia. Người bơi có thể vướng chân, va đầu khi lặn, hoặc bị cành cây cào xước.
Và quan trọng nhất, không có ai trực cứu. Nếu có chuyện, người cứu là chính những người đi cùng, phần lớn không được huấn luyện cứu đuối, và chính họ có thể gặp nguy khi lao xuống cứu.
Một điểm nữa ít ai để ý: bờ hồ chứa không có những thứ giúp người đang ở dưới nước leo lên. Không bậc thang, không bãi cát thoải, nhiều đoạn chỉ là vách đất trơn. Người đã mệt ở dưới nước có khi không tự lên bờ nổi, dù chỉ cách vài bước.
Nước lạnh: kẻ thù vô hình của người biết bơi
Hồ Tà Đùng nằm trên cao nguyên, nước hồ sâu nên tầng nước bên dưới lạnh hơn mặt rất nhiều, nhất là vào sáng sớm và mùa khô. Người bơi ở lớp nước mặt ấm, lặn xuống một chút đã gặp lớp lạnh. Cơ thể không quen có thể phản ứng mạnh.
Khi rơi hoặc nhảy vào nước lạnh, cơ thể có phản xạ thở gấp không kiểm soát trong một hai phút đầu. Nếu lúc đó đầu đang dưới nước, người đó có thể hít nước vào phổi ngay lập tức. Đây là lý do nhiều người bơi giỏi vẫn gặp nạn ở hồ, sông vùng núi.
Sau đó, nước lạnh làm cơ bắp tay chân yếu đi nhanh, động tác bơi vụng về, dễ chuột rút. Người tưởng có thể bơi ra đảo cách vài trăm mét rồi quay lại thường đánh giá sai sức mình trong nước lạnh. Khoảng cách trên mặt hồ cũng lừa mắt: đảo nhìn gần mà bơi mãi không tới.
Áo phao giải quyết được phần lớn những nguy cơ này: giữ đầu trên mặt nước trong những phút đầu sốc lạnh, giúp người đã mệt vẫn nổi trong lúc chờ cứu. Đó là lý do bên mình nhắc áo phao trong gần như mọi bài về mặt hồ.
Những tình huống tuyệt đối không xuống nước
Sau khi uống rượu bia. Rượu làm phán đoán kém, phản xạ chậm, cơ thể mất nhiệt nhanh hơn. Đây là yếu tố đi kèm trong rất nhiều vụ đuối nước ở sông hồ khắp nơi.
Nhảy từ thuyền, mỏm đất, cây ven bờ. Không ai biết chắc dưới đó sâu bao nhiêu và có gì. Nhảy đầu xuống trúng gốc cây chìm có thể gây chấn thương cột sống.
Bơi ra đảo hoặc bơi qua nhánh hồ. Khoảng cách trên mặt nước lừa mắt, nước lạnh làm yếu sức, giữa hồ có thể có thuyền chạy không thấy người bơi.
Khi trời có giông, gió mạnh, sương dày. Sóng, sét và tầm nhìn kém biến một lần ngâm mình thành tình huống cứu nạn.
Sau mưa lớn hoặc khi nước đang lên. Nước đục, cuốn theo cành cây, rác; bờ đất trơn và dễ sụt, lên bờ khó.
Một mình, hoặc không ai trên bờ canh. Đuối nước thường diễn ra im lặng trong vài chục giây. Không ai nhìn thấy là không ai cứu.
Ở bến thuyền, gần lồng bè. Thuyền ra vào không thấy người dưới nước; dây neo, lưới lồng có thể quấn người.
Nếu muốn ngâm mình cho mát: làm thế nào cho đúng
Những ngày nắng, nhìn mặt hồ trong xanh, ai cũng muốn xuống nước. Nếu nhất định muốn, hãy biến nó thành một lần ngâm chân, ngâm mình gần bờ chứ không phải đi bơi.
Chọn chỗ bờ thoải, đáy đã biết, tốt nhất là chỗ chủ nơi ở chỉ cho và khách vẫn hay ngâm. Bước xuống từ từ, dò đáy bằng chân, không vượt quá độ sâu ngang thắt lưng. Mặc áo phao kể cả khi chỉ đứng ở chỗ nông, vì một bước hụt có thể đưa anh chị ra chỗ sâu.
Có ít nhất một người lớn tỉnh táo đứng trên bờ, không xuống nước, cầm sẵn một sợi dây hoặc một cái phao có dây để ném. Người trên bờ chỉ làm đúng một việc là quan sát.
Thời gian ngâm ngắn. Khi thấy rùng mình, môi tím, tay chân bắt đầu cứng, lên bờ ngay, lau khô, mặc ấm. Cơ thể ngâm trong nước hồ mát mất nhiệt nhanh hơn ta tưởng dù không khí bên trên đang nóng.
Với trẻ em, chỉ cho ngâm chân hoặc chơi nước ở mép nông, trẻ mặc áo phao, người lớn đứng giữa trẻ và vùng nước sâu, trong tầm với tay.
Có những trải nghiệm mặt nước an toàn hơn bơi
Mặt hồ Tà Đùng có nhiều cách để tận hưởng mà không cần bơi. Đi thuyền chậm quanh các đảo vào buổi sáng sương là cách được nhiều người chọn nhất: thấy mặt nước ở rất gần, thấy đảo, thấy chim, mà vẫn ngồi khô ráo trong áo phao.
Chèo kayak, đứng chèo ván ở những vịnh lặng, có người hướng dẫn, mặc áo phao, là cách gần nước hơn nữa. Người chơi vẫn có thể rơi xuống nước, nhưng áo phao và kỹ năng được hướng dẫn giúp việc đó thành một trò vui chứ không phải tai nạn. Bên mình có bài riêng về kỹ thuật chèo ở mục đi thuyền ra đảo.
Ngồi câu cá ở vịnh nhỏ, ngâm chân ở bờ thoải, ngắm hoàng hôn từ một bến gỗ, cắm trại bên bờ với lửa trại đúng chỗ, đều là những cách sống chậm bên hồ đúng với tinh thần của Tà Đùng.
Mặt hồ không cần được bơi qua mới là trải nghiệm trọn vẹn. Nhiều người quay lại Tà Đùng nhiều lần chưa từng bơi một sải, mà vẫn nói rằng mình đã ở rất gần hồ.
Mực nước lên xuống làm bờ quen thành bờ lạ
Một khúc bờ anh chị đã ngâm chân an toàn năm ngoái chưa chắc còn an toàn năm nay. Hồ Tà Đùng là hồ chứa, mực nước lên xuống theo mùa mưa, mùa khô và theo việc vận hành nhà máy. Mùa nước thấp, chỗ ngâm quen có thể đã lộ thành bãi đất đỏ, mép nước mới nằm xa hơn, ngay trên một mái dốc mà mùa trước còn ở sâu dưới nước.
Mùa nước cao, nước ngập lên những bãi cỏ, bụi cây vốn ở trên bờ. Người bước xuống tưởng đáy là cỏ mềm, thực ra là bụi cây ngập, cành chìa ra. Có khi một đoạn hàng rào cũ, một cái hố đào trong vườn trước kia giờ nằm dưới lớp nước nông.
Đất đáy ở mép nước mới thường là bùn đỏ mềm, lún chân. Người lớn bị lún tới bắp chân đã khó rút ra; trẻ nhỏ có thể mất thăng bằng và ngã sấp. Thêm vào đó, bùn đỏ làm nước đục ngay khi khuấy lên, không còn nhìn thấy chân mình.
Vì vậy mỗi lần lên hồ, coi mép nước là chỗ mới. Hỏi chủ nơi ở xem tuần này nước đang thế nào, dò đáy bằng gậy trước khi bước, và chỉ xuống ở chỗ đã chắc. Đừng dựa vào trí nhớ của chuyến trước hay vào ảnh của người khác chụp mùa khác.
Đuối nước diễn ra thế nào, và vì sao người bên cạnh hay không nhận ra
Nhiều người hình dung người đuối nước sẽ vẫy tay, la hét, vùng vẫy ầm ĩ. Thực tế thường khác. Người đang chìm thường không kêu được vì miệng ngập nước lên xuống, hơi thở dành để thở chứ không còn để gọi. Tay họ ấn xuống mặt nước theo bản năng để ngóc đầu lên, không giơ lên vẫy được.
Người đuối nước thường ở tư thế đứng thẳng trong nước, đầu ngửa ra sau, miệng ngang mặt nước, mắt nhìn vô định hoặc nhắm. Từ bờ nhìn ra, trông họ như đang đứng nghỉ hay đang lội nước. Giai đoạn này có thể chỉ kéo dài chừng nửa phút tới một phút trước khi chìm hẳn.
Với trẻ em, mọi thứ còn nhanh và im lặng hơn. Một đứa trẻ trượt khỏi mép bờ có thể chìm mà không ai nghe tiếng động nào.
Hiểu điều này để thấy vì sao quy tắc một người chỉ làm việc canh người dưới nước quan trọng đến vậy. Nếu ai đó ở dưới nước không trả lời khi được gọi, hoặc đứng yên với vẻ mặt lạ, đến gần ngay, đừng chờ họ kêu cứu.
Nếu thấy người gặp nạn dưới nước
Điều đầu tiên là kêu lớn để mọi người xung quanh biết, và có người gọi cứu giúp ngay. Đừng lao xuống nước ngay lập tức nếu không được huấn luyện cứu đuối; người đang hoảng loạn dưới nước có thể ghì người cứu chìm theo.
Ưu tiên cứu từ trên bờ: ném cho người gặp nạn bất cứ thứ gì nổi được, như áo phao, can nhựa rỗng, thùng xốp, phao bơi, hoặc chìa cho họ một cành cây dài, một mái chèo, một sợi dây. Nằm hoặc ngồi thấp khi chìa vật để không bị kéo xuống.
Nếu có thuyền gần đó, gọi thuyền tới. Người trên thuyền kéo nạn nhân từ phía đuôi hoặc mạn thấp, giữ thuyền cân bằng.
Khi đưa được người lên bờ, kiểm tra hơi thở, gọi cấp cứu 115 và bắt đầu sơ cứu nếu cần. Bên mình có bài riêng hướng dẫn sơ cứu đuối nước trong mục này; mỗi người đi hồ nên đọc trước một lần.
Câu hỏi thường gặp
Hồ Tà Đùng có bãi tắm không?
Không có bãi tắm được quản lý với vùng tắm khoanh phao và cứu hộ trực như bãi biển du lịch. Một số nơi lưu trú có bến gỗ hay khúc bờ thoải cho khách ngâm chân, chèo thuyền; hãy hỏi chủ nơi ở và tuân thủ hướng dẫn của họ.
Người bơi giỏi có thể bơi ở hồ Tà Đùng không?
Bơi giỏi ở bể bơi chưa chắc an toàn ở hồ chứa. Nước sâu ngay sát bờ, lạnh, đáy nhiều gốc cây, không có cứu hộ. Phản xạ sốc lạnh và chuột rút có thể xảy ra với cả người khỏe. Nếu xuống nước, chỉ ở gần bờ, có áo phao và người canh.
Nước hồ Tà Đùng có sạch để tắm không?
Chưa có thông tin công bố chính thức về chất lượng nước dành cho tắm bơi. Nước hồ chứa thay đổi theo mùa, sau mưa có thể đục, gần khu nuôi cá, bến thuyền có thể kém hơn. Nếu ngâm mình, chọn chỗ thoáng, xa bến, tắm lại bằng nước sạch sau đó.
Trẻ em có được xuống hồ chơi nước không?
Chỉ ở mép nước nông thoải đã biết đáy, trẻ mặc áo phao đúng cỡ, có người lớn đứng giữa trẻ và vùng sâu, trong tầm với tay, không rời mắt. Không để trẻ xuống nước khi người lớn đang bận việc khác.
Có nên nhảy từ thuyền xuống hồ không?
Không nên. Không ai biết chắc độ sâu và vật cản dưới thuyền, nhảy trúng gốc cây chìm có thể gây chấn thương nặng. Nước lạnh còn gây sốc khi nhảy đột ngột. Người lái thuyền cũng thường không cho khách làm việc này.
Lỡ rơi xuống hồ khi không mặc áo phao thì làm gì?
Cố giữ bình tĩnh trong một hai phút đầu, ngửa mặt lên, thả lỏng để nổi, thở chậm lại. Không cố bơi xa, tìm vật nổi gần nhất để bám, kêu cứu, và để người trên bờ hay thuyền đưa vật nổi tới.