Ở hồ Tà Đùng, người mới nên bắt đầu bằng hai loại mồi dễ nhất: mồi trùn (giun đất) và mồi cám trộn; câu lục, câu đêm thì thêm mồi tanh có mùi đậm; còn người thích câu săn cá dữ thì dùng mồi giả. Không có loại mồi nào đúng cho mọi ngày. Cá ở hồ chứa đổi khẩu vị theo mùa nước, theo nhiệt độ, theo giờ trong ngày, và theo cả thứ người nuôi lồng đang cho cá ăn gần đó. Mồi tốt nhất là mồi mà cá hôm nay đang ăn.
Bài này không quảng cáo loại mồi thương mại nào và không nêu giá. Bên mình đi qua từng nhóm mồi, khi nào dùng, cách giữ mồi trong khí hậu mát của cao nguyên, và vài nguyên tắc rải mồi để không làm bẩn những vịnh nhỏ ít trao đổi nước.
Hiểu cá hồ chứa ăn gì trước khi chọn mồi
Trong một hồ chứa lớn như hồ Tà Đùng, thức ăn tự nhiên của cá đến từ nhiều nguồn: sinh vật phù du trong nước, ấu trùng côn trùng dưới đáy, côn trùng rơi từ cây ven bờ, mùn và hạt trôi từ suối vào, cá nhỏ, tôm tép. Những loài ăn tạp và ăn đáy sẽ phản ứng tốt với mồi có mùi, có vị; những loài săn mồi sẽ để ý đến chuyển động.
Mùa mưa, nước lên ngập vùng cỏ và đất vườn ven bờ, giun đất, côn trùng bị cuốn ra, cá có cả một bữa tiệc tự nhiên. Lúc này mồi trùn thường rất hiệu quả vì nó giống đúng thứ cá đang ăn. Mùa khô, thức ăn tự nhiên ít hơn, nước trong hơn, cá kỹ tính hơn; mồi nhỏ, mồi cám mịn, thả nhẹ nhàng thường hiệu quả hơn mồi to.
Gần khu nuôi lồng, cá tự nhiên quanh đó quen với mùi thức ăn công nghiệp rơi vãi. Người địa phương hay biết điều này và trộn mồi theo hướng ấy. Nhưng nhớ là câu sát lồng bè người khác là không nên; điều này chỉ để hiểu vì sao cùng một hồ mà mỗi khu cá ăn mồi một kiểu.
Cách nhanh nhất để biết cá hôm nay ăn gì vẫn là hỏi. Người chạy thuyền, người bán đồ câu ở chợ gần nhất, chủ nơi ở có người nhà hay câu, đều có thể cho anh chị một gợi ý đáng giá hơn mọi lý thuyết.
Mồi trùn: dễ nhất, hợp nhất cho người mới
Vì sao dễ. Trùn có mùi đất, có chuyển động, hầu hết các loài ăn tạp đều ăn. Móc vào lưỡi đơn giản, không cần pha trộn. Một hộp trùn nhỏ đủ cho một buổi sáng câu bờ.
Mua hay đào. Trùn có thể mua ở chỗ bán đồ câu hoặc xin người nuôi. Đừng tự đào bới trong vườn nhà người ta khi chưa hỏi; vườn ven hồ là đất có chủ.
Móc thế nào. Với cá nhỏ, móc một đoạn trùn ngắn che kín lưỡi. Với cá lớn hơn, móc cả con, để đuôi lủng lẳng tạo chuyển động. Thay mồi khi trùn đã nhợt, không còn cựa.
Giữ trùn sống. Để trong hộp có đất ẩm, nắp có lỗ thở, tránh nắng. Khí hậu mát ở Tà Đùng giúp trùn sống lâu hơn ở đồng bằng, nhưng để trong cốp xe giữa trưa thì vẫn chết.
Khi nào trùn kém hiệu quả. Khi quanh chỗ câu có quá nhiều cá nhỏ rỉa mồi, trùn hết rất nhanh mà không lên được con nào. Lúc đó đổi sang viên cám chắc hơn, hoặc dời ra chỗ sâu hơn nơi cá nhỏ ít bám.
Trùn và trẻ con. Nhiều đứa trẻ lần đầu đi câu sợ trùn, cũng có đứa rất thích. Đừng ép; để người lớn móc mồi, trẻ cầm cần và nhìn phao. Sau buổi câu, rửa tay cho trẻ kỹ bằng xà phòng.
Mồi cám trộn: linh hoạt và rẻ
Mồi cám là hỗn hợp bột, cám gạo, bột bắp, bột đậu, đôi khi thêm thính rang, mùi thơm, trộn với nước cho dẻo. Người câu ở hồ chứa dùng mồi cám vừa để móc vào lưỡi, vừa để rải gọi cá. Ưu điểm là chủ động được độ dẻo, độ tan, mùi vị; nhược điểm là phải tập trộn vài lần mới quen tay.
Độ dẻo là chìa khóa. Mồi quá nhão tan ngay khi xuống nước, cá chưa kịp tới đã hết; mồi quá cứng thì cá ngậm không vào. Ở hồ Tà Đùng, nước mát, mồi tan chậm hơn ở vùng nóng một chút. Trộn ít nước trước, bóp thử, thêm từng chút cho tới khi viên mồi giữ được hình trên lưỡi mà bóp nhẹ thì vỡ.
Mùi mồi nên vừa phải. Mùi quá gắt có khi làm cá dè chừng, nhất là ở nước trong mùa khô. Mồi trộn mùi thơm nhẹ của thính rang, của bột ngũ cốc thường là đủ. Một số người thêm mật, sữa hay men; mỗi người có công thức riêng, anh chị cứ thử rồi tự điều chỉnh.
Mồi cám dư cuối buổi đừng đổ hết xuống hồ. Bọc lại mang về, hoặc bỏ vào túi rác. Một nắm mồi thừa không sao, nhưng mỗi người đổ một nắm, cả mùa cuối tuần, đáy vịnh nhỏ sẽ nhận một lượng lớn chất hữu cơ thối rữa.
Mồi tanh cho câu lục và câu đêm
Mồi tanh là những mồi có mùi mạnh, thường làm từ cá, tôm, lòng gà, hoặc trộn thêm chất tạo mùi. Nhóm cá ăn đáy, cá da trơn kiếm ăn bằng khứu giác thường phản ứng tốt với mồi tanh, nhất là khi trời tối hoặc nước đục sau mưa. Vì vậy mồi tanh là bạn đồng hành của câu lục và câu đêm.
Nhược điểm của mồi tanh là mùi. Nó bám vào tay, vào đồ, vào thùng xe; để lâu dưới nắng thì hôi nồng. Đựng trong hộp kín, để trong túi giữ lạnh nếu có. Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn uống. Khi về nơi ở, đừng mang hộp mồi tanh vào phòng.
Mồi tanh cũng hút chó, mèo, chim và đôi khi cả động vật hoang dã. Đừng để vương vãi ven bờ, đừng vứt mồi thừa vào bụi. Ở khu gần rừng, mùi mồi bỏ lại có thể kéo thú tới gần chỗ người ở.
Một mẹo của người câu hồ chứa là kết hợp: rải mồi cám thơm để gọi cá tới khu vực, rồi móc mồi tanh hoặc trùn vào lưỡi để cá lớn kiếm ăn đáy ngậm. Thử vài kiểu, ghi lại kiểu nào có cá vào hôm nào, giờ nào; dần anh chị sẽ có công thức của riêng mình cho hồ này.
Mồi giả cho người thích câu săn
Mồi giả gồm mồi nhựa mềm hình cá nhỏ, giun, ếch; mồi cứng có lưỡi gà lặn; mồi thìa kim loại lấp lánh; mồi nổi trên mặt. Người câu dùng cần máy quăng ra rồi thu về theo nhịp, giả chuyển động của con mồi để dụ cá săn mồi đớp. Kiểu câu này năng động, di chuyển nhiều, hợp người thích đi dọc bờ hoặc đi thuyền dò quanh đảo.
Ở hồ chứa nhiều cây ngập như hồ Tà Đùng, mồi giả có lưỡi chùm dễ mắc vào gốc cây. Người câu săn thường chọn mồi nhựa mềm gắn lưỡi đơn giấu mũi, ít mắc hơn. Hãy chuẩn bị tâm lý mất vài con mồi trong buổi đầu, và đừng bỏ mồi mắc lại dưới nước nếu có thể gỡ.
Màu và kích cỡ mồi giả nên theo điều kiện nước. Nước trong mùa khô, chọn màu tự nhiên, cỡ nhỏ. Nước đục sau mưa, chọn màu sáng, có rung động, có tiếng. Buổi sáng sớm và chiều muộn, mồi nổi trên mặt có thể cho những cú đớp rất đẹp mắt.
Câu săn mồi giả hợp tinh thần câu bắt và thả. Gỡ lưỡi nhanh, bóp ngạnh lưỡi chùm để đỡ làm tổn thương cá, chụp ảnh nhanh rồi thả lại. Những loài cá săn mồi là phần quan trọng của hệ sinh thái hồ, giữ chúng lại trong hồ giúp cân bằng số lượng cá nhỏ.
Chọn mồi theo tình huống
Bảng dưới là điểm khởi đầu để anh chị thử, không phải công thức chắc ăn. Hồ chứa mỗi tuần một khác; thử, ghi lại, điều chỉnh.
| Tình huống | Mồi nên thử trước | Ghi chú |
|---|---|---|
| Câu phao vịnh lặng, sáng sớm | Trùn đoạn ngắn, cám dẻo viên nhỏ | Rải ít mồi gọi cá |
| Câu lục mũi đất có gió | Cám chắc, mồi tanh | Chì nặng hơn để mồi nằm yên |
| Nước đục sau mưa | Trùn, mồi tanh mùi đậm | Cá tìm mồi bằng mùi nhiều hơn mắt |
| Nước trong mùa khô | Mồi nhỏ, mùi nhẹ | Dây mảnh, thả nhẹ nhàng |
| Câu đêm | Mồi tanh, trùn | Chuẩn bị sẵn từ chiều |
| Câu săn quanh đảo, cây ngập | Mồi nhựa mềm lưỡi giấu mũi | Chấp nhận mất mồi, đừng bỏ lại |
Mang ít nhất hai loại mồi khác nhau cho mỗi buổi. Khi một loại không hiệu quả sau nửa giờ, đổi loại trước khi đổi chỗ; nhiều khi cá vẫn ở đó, chỉ là không thích thứ anh chị đang mời.
Mang mồi lên cao nguyên: giữ tươi suốt đường dài
Từ thành phố lên hồ Tà Đùng là một chặng đường dài, nhiều giờ xe chạy, có đoạn đèo dốc. Mồi mang theo phải chịu được chặng đường đó. Mồi khô như bột, cám, thính là dễ nhất: đóng gói kín, để trong thùng, tới nơi mới trộn nước. Đừng trộn sẵn ở nhà rồi mang theo, mồi ẩm để trong xe nóng nhiều giờ sẽ chua và mốc.
Mồi tươi như trùn, tôm, mồi tanh cần thùng giữ lạnh có đá, nhưng không để mồi sống tiếp xúc trực tiếp với đá tan. Trùn để trong hộp đất ẩm, đặt trong thùng mát, không đặt thẳng lên đá. Mồi tanh bọc hai lớp túi, buộc chặt, để riêng một góc, tránh mùi ám sang đồ ăn của cả nhóm.
Tới nơi, cất mồi ở chỗ mát ngoài phòng ngủ, hỏi chủ nhà chỗ để. Khí hậu Tà Đùng mát hơn đồng bằng, ban đêm lạnh, nên mồi giữ được lâu hơn, nhưng ban ngày nắng trên hiên vẫn đủ làm hỏng mồi trong vài giờ.
Nếu không chắc có mua được mồi ở địa phương, mang dư một ít mồi khô. Mồi khô nhẹ, ít hỏng, dư thì mang về dùng lần sau. Còn mồi tươi thì chỉ mang vừa đủ cho số buổi định câu.
Rải mồi có chừng mực để giữ nước hồ sạch
Rải mồi là gọi cá về chỗ mình câu. Nhưng ranh giới giữa gọi cá và đổ rác xuống hồ khá mỏng. Ở hồ Tà Đùng, nhiều vịnh nhỏ kín gió là nơi người đi chơi tụ lại cuối tuần. Những vịnh đó ít sóng, ít dòng chảy, nước thay chậm. Nếu mỗi người câu rải vài cân mồi mỗi buổi, đáy vịnh sẽ tích mồi thừa, nước có thể đục và có mùi.
Nguyên tắc của người câu có trách nhiệm là rải ít và rải nhiều lần. Mỗi lần một nắm nhỏ đúng chỗ phao, cách nhau vài chục phút, thay vì đổ cả túi ngay từ đầu. Cách này vừa giữ cá ở lại lâu hơn, vừa không làm cá no, vừa đỡ thừa.
Không dùng các loại thuốc, hóa chất không rõ nguồn gốc để trộn mồi. Một số chất tạo mùi mạnh bán trôi nổi không ghi thành phần; trộn vào mồi rồi rải xuống hồ là đưa thứ mình không biết vào nguồn nước mà người ven hồ dùng hằng ngày. Ưu tiên nguyên liệu ăn được: cám, bột, thính, mật, trùn.
Bao bì mồi, túi ni lông, hộp nhựa mang về. Mồi thừa cuối buổi mang về. Câu cá là nhận từ hồ; giữ cho hồ sạch là phần trả lại tối thiểu.
Câu hỏi thường gặp
Người mới câu ở hồ Tà Đùng nên dùng mồi gì?
Mồi trùn là dễ nhất: hầu hết cá ăn tạp đều ăn, móc lưỡi đơn giản. Thêm một ít mồi cám trộn sẵn để rải gọi cá và thay đổi khi trùn không hiệu quả. Hỏi người địa phương để biết tuần đó cá đang ăn mồi gì.
Có mua được mồi câu ở Tà Đùng không?
Ở các điểm dân cư, chợ trong xã có thể có chỗ bán đồ câu và mồi cơ bản, nhưng không phải lúc nào cũng đủ loại. Nếu cần mồi riêng, mồi giả hay phụ kiện, nên mua sẵn ở thành phố trước khi lên.
Mồi cám trộn bao nhiêu nước là vừa?
Không có tỉ lệ cố định vì mỗi loại bột hút nước khác nhau. Thêm nước từ từ, bóp thử tới khi viên mồi giữ được hình trên lưỡi, bóp nhẹ thì vỡ. Ở nước mát cao nguyên, mồi tan chậm hơn vùng nóng một chút.
Câu bằng mồi giả ở hồ Tà Đùng có được không?
Được, nhất là quanh chân đảo, rìa bãi cây ngập và các mũi đất. Nên dùng mồi nhựa mềm lưỡi giấu mũi để đỡ mắc gốc cây. Câu săn hợp tinh thần bắt rồi thả, giúp giữ cá săn mồi trong hồ.
Mồi tanh có làm hôi nơi ở không?
Có, nếu bảo quản không kỹ. Đựng trong hộp kín, để ngoài phòng, rửa tay bằng xà phòng sau khi dùng. Không vứt mồi thừa ven bờ vì mùi sẽ kéo chó mèo và động vật tới, làm phiền người dân.
Rải mồi nhiều có giúp câu được nhiều cá hơn không?
Không hẳn. Rải quá nhiều làm cá no, không ăn câu, lại để mồi thừa thối dưới đáy những vịnh ít trao đổi nước. Rải ít, nhiều lần, đúng chỗ phao thường hiệu quả hơn và giữ được hồ sạch.