Hồ Tà Đùng câu cá được quanh năm, nhưng dễ có cá nhất thường là đầu mùa mưa khi nước bắt đầu dâng ngập vùng cỏ ven bờ, và những tháng nước đầy cuối mùa mưa; mùa khô vẫn câu được, chỉ phải câu sâu hơn, mồi nhỏ hơn và kiên nhẫn hơn. Ở vùng này, mùa mưa thường kéo dài khoảng từ tháng 5 đến tháng 10–11, mùa khô từ khoảng tháng 11–12 đến tháng 4, theo nhịp chung của Tây Nguyên. Còn mực nước hồ thì không chỉ theo mưa mà còn theo vận hành của nhà máy thủy điện.
Bên mình không đưa ra lịch câu chính xác theo từng ngày, vì không ai có được lịch đó cho một hồ chứa. Bài này giúp anh chị đọc mùa: nhìn trời, nhìn mép nước, hỏi đúng câu, rồi chọn cách câu hợp với tuần mình lên hồ.
Hai mùa của cao nguyên và một nhịp riêng của hồ chứa
Như phần lớn Tây Nguyên, vùng Tà Đùng có hai mùa rõ: mùa mưa và mùa khô. Mùa mưa trời hay có mưa chiều, có những đợt mưa dầm kéo dài nhiều ngày; mùa khô nắng hanh, gió nhiều, đêm lạnh. Thời điểm chuyển mùa mỗi năm xê dịch, có năm mưa sớm, có năm khô kéo dài.
Hồ chứa thủy điện có thêm một nhịp nữa: nhịp vận hành. Nhà máy tích nước khi mùa mưa đến để dùng cho mùa khô, và xả nước khi cần phát điện hoặc khi lũ về. Vì vậy mực nước hồ không chỉ lên theo cơn mưa đêm qua; nó lên xuống theo kế hoạch của cả hệ thống, đôi khi chậm, đôi khi khá nhanh.
Với người câu, điều này có nghĩa là mép nước luôn di chuyển. Chỗ tháng trước là mép cỏ, tháng này có thể là giữa vùng nước. Chỗ mùa trước có cá, mùa sau có thể là bãi đất khô. Người câu hồ chứa giỏi không thuộc lòng một chỗ, mà hiểu cá đi theo mép nước như thế nào.
Một cách nhìn nhanh là dải đất đỏ trơ giữa mặt nước và bờ cỏ. Dải này rộng nghĩa là nước đã rút xa; dải hẹp hoặc nước ngập tới chân cỏ nghĩa là hồ đang đầy. Chụp một tấm ảnh mép nước mỗi lần lên, lâu dần anh chị sẽ có một cuốn nhật ký mực nước riêng.
Đầu mùa mưa: nước bắt đầu lên, cá vào bờ
Khi những cơn mưa đầu mùa đến, nước từ đồi đổ xuống mang theo đất, mùn, côn trùng, giun. Mép hồ bắt đầu dâng, ngập những bãi cỏ đã khô cả mùa. Với cá, đây là nguồn thức ăn mới dồi dào ngay sát bờ. Nhiều người câu hồ chứa coi đây là giai đoạn dễ có cá nhất trong năm.
Cách câu hợp lúc này là câu bờ sát mép vừa ngập, câu phao ở độ sâu không lớn, mồi trùn hoặc mồi có mùi. Những đầu nhánh hồ có suối đổ vào cũng đáng thử, vì nước suối mang mồi xuống liên tục.
Nhưng đầu mùa mưa cũng là lúc nhiều loài cá chuẩn bị sinh sản. Người câu có trách nhiệm nên thả lại cá mang trứng, cá nhỏ, và không khai thác quá tay ở những chỗ cá tụ đẻ. Một số địa phương có quy định thời gian, khu vực cấm khai thác để bảo vệ cá sinh sản; hãy hỏi chính quyền xã hoặc người làm nghề trên hồ về quy định hiện hành.
Thời tiết đầu mùa mưa khó đoán: buổi sáng trong veo, chiều có thể giông bất ngờ. Câu buổi sáng, về trước đầu giờ chiều là nhịp an toàn.
Giữa và cuối mùa mưa: hồ đầy, nước đục, cá tản rộng
Khi mùa mưa vào sâu, hồ dần đầy. Nước có thể đục hơn sau những đợt mưa lớn, mặt hồ rộng ra, ngập vào sâu trong các nhánh. Cá có nhiều không gian và nhiều thức ăn, nên tản rộng, không còn tụ một chỗ như mùa khô. Người câu phải chịu khó dò.
Nước đục làm cá dựa vào mùi nhiều hơn mắt. Mồi tanh, mồi trùn, mồi có mùi đậm thường hiệu quả hơn mồi nhỏ mùi nhẹ. Câu lục ở những chỗ nước đục vừa phải, gần vùng cây ngập, cũng là lựa chọn tốt.
Những tháng nước đầy cuối mùa mưa, khi mưa đã thưa dần mà hồ vẫn cao, thường là thời điểm đẹp cho cả câu cá lẫn ngắm hồ. Trời bắt đầu quang hơn, nước trong dần, cá vẫn còn ở vùng nông ven bờ.
Tuy vậy, giữa mùa mưa là mùa của giông sét, đường đất trơn, bờ dễ sạt và những đợt điều tiết nước của thủy điện. Trước khi lên hồ, theo dõi dự báo thời tiết, và hỏi người ở địa phương xem tuần đó nước có đang lên nhanh không.
Mùa khô: nước rút, nước trong, cá kỹ tính
Mùa khô, hồ chứa xả dần nước cho nhà máy, mực nước rút từng chút. Dải đất đỏ quanh đảo lộ ra ngày càng rộng, một số đảo nhỏ nối liền thành bán đảo, một số nhánh hồ cạn. Nước trong hơn, nắng chiếu sâu hơn.
Cá lúc này lui ra chỗ sâu, tụ ở chân dốc của đảo, ở lòng nhánh còn nước, ở những hố sâu gần bờ. Người câu bờ phải đi xuống gần mép nước mới, quăng xa hơn, chì nặng hơn. Câu thuyền có lợi thế vì tới được chân đảo, chỗ sâu.
Nước trong làm cá nhìn rõ dây và bóng người. Dây mảnh hơn, mồi nhỏ hơn, động tác nhẹ hơn. Giữ khoảng cách với mép nước, tránh để bóng mình đổ lên mặt nước chỗ định câu.
Mùa khô cũng là mùa đẹp trời, ít giông, ngày nắng đêm lạnh, gió có thể mạnh vào buổi chiều. Đây là mùa hợp cho câu đêm và câu sáng sớm. Nhưng lưu ý bờ đất mới lộ ra sau khi nước rút có thể là bùn lún, không đi xuống những bãi trông khô mặt mà mềm bên dưới.
Lịch tham khảo theo mùa
Mốc tháng dưới đây là nhịp chung của vùng, mỗi năm xê dịch theo thời tiết và theo vận hành của nhà máy thủy điện. Dùng để lên kế hoạch thô, không thay cho việc hỏi người địa phương trước chuyến đi.
| Giai đoạn | Khoảng tháng | Mặt hồ | Cách câu hợp |
|---|---|---|---|
| Chuyển sang mùa mưa | Khoảng tháng 4–6 | Nước bắt đầu lên, ngập cỏ ven bờ | Câu bờ sát mép mới ngập, mồi trùn |
| Giữa mùa mưa | Khoảng tháng 7–9 | Nước đục sau mưa, hồ rộng ra | Câu lục, mồi tanh, chọn buổi sáng |
| Cuối mùa mưa | Khoảng tháng 10–11 | Hồ đầy, nước trong dần | Câu bờ, câu thuyền quanh đảo |
| Mùa khô | Khoảng tháng 12–3 | Nước rút, trong, đêm lạnh | Câu sâu, mồi nhỏ, câu đêm, câu sáng |
Nếu chỉ có một cuối tuần để đi, thời tiết của tuần đó quan trọng hơn tháng trên lịch. Một ngày khô ráo giữa mùa mưa có thể là buổi câu đẹp nhất năm, và một đợt gió lạnh giữa mùa khô có thể làm cá ăn rất thưa.
Trước chuyến đi: hỏi gì, xem gì để đoán mùa cá
Một tuần trước khi lên hồ, hãy bắt đầu theo dõi dự báo thời tiết của vùng Lâm Đồng, chú ý khu vực phía tây tỉnh gần hồ. Không cần đọc số liệu chi tiết; chỉ cần biết tuần đó có mưa nhiều không, có đợt gió lạnh không, có cảnh báo giông lốc hay không. Một tuần mưa dầm liên tục nghĩa là đường đất trơn, bờ hồ sũng, nước đục; một tuần khô ráo giữa mùa mưa thường là cơ hội tốt.
Hỏi người ở địa phương ba câu: nước hồ mấy hôm nay đang lên hay đang xuống, cá có ăn không, có chỗ nào đang cấm hay hạn chế không. Chủ nơi ở, người chạy thuyền là người trả lời được nhanh nhất. Câu trả lời của họ thay cho cả trang lý thuyết về mùa vụ.
Xem lại ảnh của những người vừa lên hồ trong tuần, nếu có. Ảnh chụp mép bờ cho anh chị biết ngay dải đất đỏ đang rộng hay hẹp, nước trong hay đục. Đây là cách đọc mực nước rất thực tế mà không cần số liệu nào.
Cuối cùng, chuẩn bị đồ theo mùa. Mùa mưa: áo mưa, giày bám, túi chống nước, mồi mùi mạnh. Mùa khô: áo ấm cho sáng tối, mũ nắng cho trưa, dây mảnh, mồi nhỏ, chì nặng hơn để quăng xa. Đồ đúng mùa giúp anh chị câu thoải mái hơn bất cứ mẹo nào.
Giờ trong ngày quan trọng không kém tháng trong năm
Dù mùa nào, hai khung giờ đáng câu nhất ở hồ Tà Đùng thường vẫn là sáng sớm và chiều muộn. Sáng sớm nước lặng, nhiệt độ dịu, cá nhỏ vào bờ, cá lớn theo sau. Chiều muộn gió dịu, nắng xiên, cá lại ăn mạnh trước khi tối.
Buổi trưa nắng gắt trên mặt hồ, cá ven bờ thường ăn thưa, trừ những ngày trời âm u hoặc sau mưa. Mùa mưa, đầu giờ chiều là giờ giông, không nên ra xa. Mùa khô, đầu giờ chiều hay nổi gió, mặt hồ gợn sóng, câu phao khó.
Ban đêm có những loài ăn mạnh hơn ban ngày, nhưng câu đêm đòi hỏi chuẩn bị kỹ và chỉ hợp người đã quen chỗ. Với người đi chơi, kết hợp một buổi sáng sớm và một buổi chiều muộn là đủ để cảm nhận nhịp cá của hồ.
Ghi chép là cách học nhanh nhất. Mỗi buổi câu, ghi ngày, giờ, thời tiết, mực nước đại khái, chỗ ngồi, mồi, cá. Sau vài chuyến, anh chị sẽ tự nhìn ra quy luật của riêng mình với hồ này.
Mùa cá sinh sản và tinh thần câu có chừng mực
Nhiều loài cá nước ngọt sinh sản vào đầu mùa mưa, khi nước lên và nhiệt độ thay đổi. Cá tụ về những vùng nông vừa ngập, đầu các nhánh suối, nơi có cỏ và cây ngập để đẻ trứng. Chính vì cá tụ lại nên đây cũng là lúc chúng dễ bị khai thác quá mức nhất.
Luật Thủy sản và các văn bản hướng dẫn cho phép địa phương quy định khu vực, thời gian cấm hoặc hạn chế khai thác để bảo vệ nguồn lợi. Không phải hồ nào cũng có quy định riêng, và quy định có thể thay đổi. Người câu nên hỏi chính quyền xã hoặc người làm nghề trên hồ trước khi đi vào mùa này.
Dù không có quy định cấm, tinh thần chung của người câu giải trí là thả lại cá mang trứng, cá còn nhỏ, chỉ giữ vừa đủ ăn. Hồ Tà Đùng còn là nồi cơm của nhiều gia đình ven hồ; nguồn cá giảm thì họ là người chịu thiệt đầu tiên.
Câu cá có chừng mực không làm buổi câu kém vui. Ngược lại, nó giữ cho lần sau quay lại, hồ vẫn còn cá, người dân vẫn vui vẻ chỉ chỗ cho anh chị.
Câu hỏi thường gặp
Tháng nào câu cá ở hồ Tà Đùng tốt nhất?
Thường là đầu mùa mưa khi nước bắt đầu lên ngập cỏ ven bờ và cuối mùa mưa khi hồ đầy, nước trong dần. Nhưng thời tiết tuần đi và mực nước thực tế quan trọng hơn tháng trên lịch; hỏi người địa phương trước khi lên.
Mùa khô có câu được cá ở hồ Tà Đùng không?
Được. Cá lui ra chỗ sâu, nước trong nên phải dùng dây mảnh, mồi nhỏ, câu xa bờ hơn hoặc câu thuyền ở chân đảo. Mùa khô ít giông, hợp câu sáng sớm và câu đêm, nhưng đêm lạnh, phải mang đủ áo ấm.
Vì sao mực nước hồ Tà Đùng thay đổi nhiều?
Vì đây là hồ chứa thủy điện. Ngoài mưa nắng, mực nước còn theo kế hoạch tích nước, xả nước của nhà máy. Mùa mưa hồ được tích đầy, mùa khô xả dần để phát điện, nên mép nước di chuyển liên tục.
Có thời gian nào cấm câu cá ở hồ không?
Câu cá giải trí bằng cần thường không bị cấm, nhưng địa phương có thể quy định khu vực, thời gian cấm hoặc hạn chế khai thác để bảo vệ cá sinh sản. Quy định thay đổi theo từng nơi, từng năm, nên hỏi chính quyền xã khi đi vào đầu mùa mưa.
Đi câu mùa mưa cần lưu ý gì?
Câu buổi sáng, về trước đầu giờ chiều vì giông hay đến lúc chiều. Tránh bờ dốc mới sạt, đất đỏ trơn. Theo dõi dự báo thời tiết và thông tin về nước lên. Mang áo mưa, túi chống nước cho điện thoại.
Sau mưa lớn có nên đi câu ngay không?
Nên chờ đất ráo bớt, ít nhất qua nửa ngày, vì bờ đất đỏ sũng nước rất trơn và dễ sạt. Nước đục sau mưa có thể làm cá ăn mồi mùi mạnh tốt hơn, nhưng an toàn trên bờ phải đặt trước chuyện cá.