Nhiều nơi lưu trú ven hồ Tà Đùng có bãi cỏ thoai thoải chạy thẳng xuống mặt nước, bến gỗ nhô ra chỗ sâu, hiên nhà sát mép hồ, thường không có rào chắn. Với gia đình có trẻ nhỏ, việc đầu tiên khi tới nơi là đi một vòng tìm mọi lối trẻ có thể ra nước, rồi đặt luật: trẻ không ra khu sát nước khi không có người lớn, ra bến phải mặc áo phao, và lúc nào cũng có một người lớn được giao canh trẻ.
Đuối nước là một trong những tai nạn nghiêm trọng nhất với trẻ em ở Việt Nam, và thường xảy ra ở những chỗ quen, lúc người lớn tưởng mình chỉ rời mắt một chút. Bài này không nhằm làm cha mẹ sợ đi hồ, mà giúp chuyến đi gia đình đến Tà Đùng vui mà yên tâm.
Vì sao nơi ở ven hồ cần chú ý hơn bãi biển
Ở bãi biển du lịch, cả gia đình cùng ra biển vào giờ nhất định, có người canh, có ý thức đang ở chỗ nước. Ở nơi lưu trú ven hồ, nước ở ngay sau nhà, ngay cuối bãi cỏ trẻ đang chơi. Người lớn vào bếp nấu ăn, ngồi trò chuyện trong nhà, trẻ chơi ngoài sân, và khoảng cách từ sân ra mép nước chỉ là vài chục bước chạy.
Bãi cỏ dốc dần xuống nước rất hấp dẫn với trẻ: chạy xuống dễ, có bùn để nghịch, có cá con để nhìn. Nhưng mép nước của hồ chứa có thể sâu ngay sau vài bước, đất đỏ ướt trơn, trẻ trượt chân thì không tự đứng dậy được.
Bến gỗ nhô ra hồ cũng vậy. Trẻ thích chạy ra cuối bến xem cá, thả chân xuống nước. Ván bến ướt sương buổi sáng, có khe hở, có chỗ không lan can.
Thời gian cũng là yếu tố. Chuyến đi dài hai ba ngày, người lớn thả lỏng, trẻ quen dần chỗ ở nên mạnh dạn hơn, và chính lúc mọi người cảm thấy đã quen là lúc dễ chủ quan nhất.
Thêm nữa, ở nơi lưu trú xa thành phố, cơ sở y tế không ở ngay cạnh. Những phút đầu sau tai nạn phụ thuộc hoàn toàn vào người lớn có mặt tại chỗ.
Rà chỗ ở ngay khi tới nơi
Trước khi dỡ hành lý, một người lớn đi một vòng quanh nơi ở, nhìn bằng mắt của một đứa trẻ. Danh sách dưới làm trong mười lăm phút.
- Tìm mọi lối từ chỗ trẻ chơi, chỗ ngủ ra tới mặt nước: cửa sau, bãi cỏ, lối mòn, bến gỗ.
- Xem có rào, cổng, lan can không; cổng có chốt cao mà trẻ không với tới không.
- Kiểm tra bến gỗ: ván chắc không, khe hở, có lan can không, có phao cứu sinh treo sẵn không.
- Tìm các nguồn nước khác: bể chứa, thùng nước lớn, hồ cá cảnh, vũng trũng. Trẻ nhỏ có thể đuối nước ở chỗ nước rất nông.
- Hỏi chủ nhà về những chỗ nước sâu, chỗ bờ trơn, giờ nào thuyền ra vào bến.
- Chọn phòng ngủ cho trẻ ở phía xa mặt nước nếu có thể; cửa phòng có khóa bên trong cao.
- Thống nhất cả nhà những khu vực trẻ được chơi một mình và những khu vực bắt buộc có người lớn.
Nếu chỗ ở có quá nhiều lối ra nước mà không có cách nào chắn, hãy cân nhắc giữ trẻ trong khu vực nhỏ hơn có người lớn trực tiếp, hoặc chọn nơi ở khác cho chuyến sau. Người làm lưu trú tử tế sẽ hiểu và nhiều nơi sẵn sàng hỗ trợ khi khách hỏi.
Luật một người canh nước, và cách chia ca
Khi trẻ ở gần nước, phải có một người lớn được giao nhiệm vụ canh, chỉ làm đúng việc đó. Không nấu ăn, không xem điện thoại, không nói chuyện say sưa, không uống rượu. Người canh nhìn trẻ liên tục và luôn ở khoảng cách có thể tới chỗ trẻ trong vài giây.
Một cách nhiều gia đình dùng là thẻ người canh: một vật nhỏ như cái mũ, cái vòng, ai cầm thì người đó đang canh. Hết ca, trao tận tay cho người kế tiếp và nói rõ trẻ đang ở đâu. Cách này tránh tình huống ai cũng tưởng người khác đang để ý.
Ca canh không nên quá dài. Người canh lâu sẽ mỏi, xao nhãng. Mỗi ca khoảng mười lăm hai mươi phút là hợp lý khi có nhiều người lớn.
Trong nhóm đông nhiều gia đình, mỗi gia đình canh con mình, nhưng vẫn nên có thêm một người canh chung khi các trẻ chơi gần nước cùng nhau.
Người canh đứng hoặc ngồi giữa trẻ và mặt nước, không ngồi trên hiên nhìn xuống từ xa.
Khi cả nhà cùng ra bến, cùng xuống bãi cỏ, đừng nghĩ đông người lớn là đủ an toàn. Đông người lại dễ mỗi người một câu chuyện. Vẫn chỉ định một người canh, những người còn lại tha hồ trò chuyện.
Áo phao ở nơi lưu trú: khi nào bắt buộc
Ở nơi ở ven hồ, không thực tế khi bắt trẻ mặc áo phao suốt ngày. Nhưng có những tình huống cần mặc không bàn cãi: khi ra bến gỗ, khi chơi ở bãi cỏ sát mép nước, khi lên thuyền, kayak, khi ngâm chân, nghịch nước ở mép hồ.
Áo phao để sẵn ở cửa ra phía hồ, thành thói quen: muốn ra phía nước thì mặc áo trước. Nếu trẻ quen với luật này từ ngày đầu, các con tự giác hơn nhiều so với nhắc mỗi lần.
Phơi áo phao trẻ ở chỗ cao, khô, gần cửa, không để trẻ tự lấy ra mặc rồi tự đi ra hồ. Việc mặc áo phao nên là tín hiệu có người lớn đi cùng, chứ không phải giấy phép để trẻ tự ra nước.
Áo phao không thay người canh. Trẻ mặc áo phao vẫn có thể bị ngã úp mặt ở chỗ nước nông, bị sặc, bị lạnh, bị hoảng.
Nếu nơi ở không có áo phao trẻ em đúng cỡ, gia đình nên tự mang theo. Đây là món đồ đáng mang nhất trong chuyến đi hồ có trẻ nhỏ.
Những luật dạy trẻ, nói bằng giọng bình thường
Không ra phía nước khi không có người lớn. Nói rõ người lớn nào: bố, mẹ, ông bà, không phải anh chị lớn hơn vài tuổi.
Đồ rơi xuống nước thì gọi người lớn. Bóng, dép, đồ chơi trôi ra là lý do phổ biến khiến trẻ tự lội ra. Dạy trẻ rằng đồ mất thì thôi, gọi người lớn.
Ra bến, lên thuyền thì mặc áo phao. Không có ngoại lệ, kể cả khi chỉ ra nhìn cá một chút.
Không chạy trên bến gỗ, trên bờ đất ướt. Đi chậm, nhìn chân.
Thấy bạn rơi xuống nước thì kêu to, không nhảy theo. Trẻ em nhảy xuống cứu bạn là tình huống rất nguy hiểm. Dạy trẻ kêu người lớn và ném vật nổi nếu có.
Muốn đi đâu thì nói. Người lớn luôn biết trẻ đang ở đâu. Trẻ lớn hơn có thể được đi xa hơn một chút trong khu vực đã thống nhất, nhưng phải báo trước và về đúng giờ hẹn.
Không ngồi thả chân ở mép bến khi không có người lớn. Thả chân xuống nước nghe vô hại, nhưng chỉ cần nghiêng người với theo con cá là trượt xuống. Ngồi ở mép bến chỉ khi có người lớn ngồi ngay cạnh.
Không chơi đùa xô đẩy gần nước. Các trò đuổi bắt, vật nhau trên bãi cỏ dốc hay trên bến là cách nhanh nhất để một đứa trẻ rơi xuống nước. Chơi những trò này ở sân phía trong, xa mặt hồ.
Dạy kỹ năng nổi và tự cứu từ sớm
Biết bơi không làm trẻ an toàn tuyệt đối, nhưng những kỹ năng cơ bản về nước giúp trẻ có thêm cơ hội khi gặp sự cố. Trước chuyến đi, các gia đình có thể cho trẻ học bơi, học nổi ngửa, học cách giữ bình tĩnh khi rơi xuống nước ở bể bơi có huấn luyện viên.
Kỹ năng quan trọng nhất là nổi ngửa: nằm ngửa trên mặt nước, mặt hướng lên trời, tay dang rộng, thở đều, chờ người tới cứu. Trẻ biết nổi ngửa có thể giữ mình trên mặt nước lâu hơn nhiều so với vùng vẫy.
Dạy trẻ nhận ra nước sâu nước nông không bằng mắt được, nhất là nước hồ đục. Đừng để trẻ nghĩ rằng chỗ này nhìn nông thì lội được.
Tập tình huống đơn giản ở nhà: nếu con rơi xuống nước con làm gì, nếu bạn rơi xuống nước con làm gì. Trẻ nhớ rất lâu những gì được tập đi tập lại như một lần đóng vai vui vẻ.
Những giờ dễ xảy ra chuyện nhất
Có những thời điểm trong ngày người lớn dễ xao nhãng nhất. Giờ nấu cơm, dọn dẹp bữa ăn, khi mọi người tập trung trong bếp. Giờ đến nơi và dỡ đồ, khi ai cũng bận khiêng vác. Giờ chuẩn bị ra về, khi thu dọn hành lý. Những giờ đó trẻ thường được thả cho chơi một mình.
Buổi chiều tối, ánh sáng giảm, người lớn bắt đầu ngồi uống trà, uống bia, trò chuyện. Trẻ còn năng lượng, chạy nhảy ngoài sân. Mép nước lúc chạng vạng khó nhìn hơn ban ngày.
Lúc người lớn nghỉ trưa cũng vậy. Trẻ không ngủ được, rón rén ra ngoài chơi một mình trong khi cả nhà đang thiu thiu. Nếu trẻ không ngủ trưa, một người lớn thức cùng trẻ hoặc cho trẻ chơi trong phòng.
Buổi sáng sớm, trẻ dậy sớm hơn người lớn, tự mở cửa ra sân. Cửa ra phía hồ nên có chốt cao, và người lớn ngủ ở phòng có thể nghe thấy cửa mở.
Trong những khung giờ ấy, hoặc giữ trẻ trong nhà, hoặc giao rõ một người canh, hoặc cho trẻ cùng tham gia việc của người lớn.
Nếu tai nạn xảy ra
Kêu to gọi mọi người, một người gọi cấp cứu 115 ngay. Đưa trẻ lên khỏi nước càng nhanh càng tốt, nhưng người cứu không lao xuống chỗ sâu nếu không biết bơi cứu người; dùng vật nổi, sào, dây.
Khi đã đưa trẻ lên, kiểm tra trẻ có tỉnh, có thở không. Nếu trẻ không thở hoặc thở bất thường, bắt đầu hồi sức ngay, theo các bước bên mình hướng dẫn trong bài sơ cứu đuối nước cùng mục. Không dốc ngược trẻ để xóc nước, việc đó làm mất thời gian quý.
Kể cả khi trẻ đã tỉnh, đã khóc lại, vẫn nên đưa tới cơ sở y tế để kiểm tra. Trẻ sặc nước có thể có biến chứng hô hấp trong những giờ sau.
Sau sự cố, dù nhỏ, cả nhà nên ngồi lại nói chuyện nhẹ nhàng với trẻ: chuyện gì đã xảy ra, lần sau làm gì khác. Đừng mắng trẻ ngay lúc ấy; trẻ sợ bị mắng sẽ giấu những lần suýt ngã sau này.
Cha mẹ nên học một khóa sơ cứu cơ bản trước khi đi chơi những nơi có nước. Vài giờ học có thể là khác biệt lớn nhất trong đời.
Câu hỏi thường gặp
Nơi ở ven hồ Tà Đùng có an toàn cho trẻ nhỏ không?
An toàn nếu gia đình rà chỗ ở ngay khi tới, biết mọi lối ra nước, đặt luật cho trẻ và luôn có một người lớn canh khi trẻ ở gần nước. Nhiều nơi không có rào chắn ra hồ, nên hỏi chủ nhà trước khi đặt chỗ.
Trẻ có cần mặc áo phao cả ngày ở nơi lưu trú ven hồ không?
Không cần cả ngày, nhưng bắt buộc khi ra bến, chơi ở bãi cỏ sát nước, ngâm chân, lên thuyền. Để áo phao sẵn ở cửa ra phía hồ để thành thói quen mặc trước khi ra.
Luật một người canh nước là gì?
Khi trẻ ở gần nước, luôn có một người lớn được giao canh, chỉ làm việc đó, không điện thoại, không rượu bia, luôn ở gần đủ để tới chỗ trẻ trong vài giây. Hết ca thì trao tận tay cho người kế tiếp.
Dạy trẻ gì trước khi đi chơi hồ?
Không ra phía nước khi không có người lớn, đồ rơi xuống nước thì gọi người lớn, ra bến phải mặc áo phao, không chạy trên bến, thấy bạn rơi xuống nước thì kêu to chứ không nhảy theo. Nếu được, cho trẻ học nổi ngửa ở bể bơi.
Giờ nào trẻ dễ gặp nguy hiểm ở nơi ở ven hồ?
Giờ nấu ăn, dỡ đồ khi mới đến, thu dọn khi ra về, chiều tối khi người lớn ngồi trò chuyện, và sáng sớm khi trẻ dậy trước người lớn. Những lúc ấy cần giao rõ người canh hoặc giữ trẻ trong nhà.
Trẻ rơi xuống nước được cứu lên đã tỉnh, có cần đi khám không?
Nên đưa đi khám. Trẻ sặc nước có thể có biến chứng hô hấp trong những giờ sau dù lúc đầu trông bình thường. Theo dõi ho, khó thở, mệt lả, và đến cơ sở y tế gần nhất để được kiểm tra.