Một bữa trưa trên thuyền giữa hồ Tà Đùng ngon và gọn nhất là những món ăn nguội, khô ráo, cầm tay được: cơm nắm hay xôi, cá kho hoặc thịt rim, trứng luộc, rau củ cắt sẵn, trái cây và nước uống, tất cả đựng trong hộp kín đặt trong thùng giữ nhiệt. Không nấu nướng trên thuyền nhỏ, không món nhiều nước và dầu mỡ, và mọi thứ mang ra hồ đều phải mang về bờ.
Đi thuyền vòng đảo ở hồ Tà Đùng có khi mất cả buổi, ghé một vịnh kín gió, thả neo, ngồi ăn giữa nước và đồi là một trong những khoảnh khắc mà người ta nhớ lâu. Bài này giúp anh chị chuẩn bị bữa đó cho đúng: mang gì, bày ra sao trong một chiếc thuyền chòng chành, và làm gì để không ai say sóng hay đánh rơi rác xuống hồ.
Vì sao bữa trên thuyền khác bữa trên bờ
Thuyền đưa khách trên hồ Tà Đùng phần nhiều là thuyền gỗ hay thuyền máy nhỏ, sàn hẹp, chòng chành khi có người đứng lên hay khi gió lùa sóng vào. Không có bàn, không có chỗ đặt nồi, không có bồn rửa. Mọi thứ phải cầm được bằng tay, đặt được trên đùi hay trên băng ghế, và không đổ khi thuyền nghiêng.
Thứ hai là không có chỗ nấu an toàn. Bếp gas mini trên thuyền gỗ là chuyện nên tránh: lửa gần thân thuyền, gas gần máy, người ngồi sát nhau, một cái nghiêng là nồi nước sôi đổ vào chân. Chủ thuyền có kinh nghiệm cũng sẽ không cho nấu trên thuyền nhỏ. Vì vậy thực đơn trên thuyền là thực đơn đã nấu xong từ bờ.
Thứ ba là không có chỗ đổ rác. Nước rửa, xương cá, vỏ trái cây, túi nilon đều không được ném xuống hồ. Hồ Tà Đùng là hồ chứa, nước quay vòng chậm; rác nổi trôi dạt vào các vịnh và bờ đảo, nằm đó rất lâu. Bữa ăn trên thuyền phải được nghĩ từ đầu tới cuối: mang ra bao nhiêu thì mang về bấy nhiêu.
Cuối cùng là chuyện say sóng. Mặt hồ thường êm hơn biển, nhưng gió chiều trên hồ rộng vẫn tạo sóng, và thuyền nhỏ thả neo lắc lư theo sóng. Người dễ say ăn nhiều đồ dầu mỡ hay đồ chua trên thuyền dễ thấy khó chịu hơn.
Thực đơn gợi ý cho bốn tới sáu người
Những món dưới đây đều làm được từ tối hôm trước hay sáng sớm, ở nhà nghỉ hoặc mua sẵn ở chợ dưới phố mang lên. Chọn ba bốn món là đủ một bữa.
- Cơm nắm muối mè hay muối đậu phộng: nắm chặt tay, gói giấy bạc hay lá chuối, để được tới trưa mà không khô. Mỗi người một hai nắm.
- Xôi: xôi đậu xanh, xôi lạc hay xôi gấc gói lá, no lâu, cầm tay được, hợp với trẻ em.
- Cá kho mặn hoặc thịt rim: kho cạn, cắt miếng vừa ăn, đựng hộp kín. Món mặn giữ được qua buổi sáng và đưa cơm nắm.
- Trứng luộc: luộc chín kỹ, bóc vỏ sẵn ở nhà để đỡ rác vỏ trên thuyền.
- Gà luộc hay gà nướng xé: xé sẵn, bỏ xương lớn, kèm gói muối tiêu chanh.
- Rau củ cắt sẵn: dưa leo, cà rốt, củ đậu cắt thanh, đựng hộp, ăn giòn và mát.
- Trái cây gọt sẵn: chuối, cam, quýt bóc vỏ ở nhà; dưa hấu, thơm cắt miếng. Trái cây theo mùa của vùng như bơ, chanh dây thì mang nguyên trái nếu đã biết cách ăn gọn.
- Nước uống: nước lọc là chính, mỗi người ít nhất một chai lớn; thêm trà đá trong bình giữ nhiệt. Hạn chế đồ uống có ga và rượu bia trên thuyền.
Những món nên tránh: món nhiều nước như bún, phở, lẩu; món nhiều dầu như đồ chiên ngập dầu; món dễ hỏng ở nhiệt độ ấm như gỏi, mayonnaise, đồ biển; món nhiều xương dăm như cá rô phi nguyên con. Thứ khó ăn trên bờ thì trên thuyền còn khó gấp đôi.
Đóng gói và bày trên thuyền nhỏ
Một thùng giữ nhiệt cho đồ ăn. Đặt thùng ở giữa thuyền, sát sàn, chỗ thấp và vững nhất. Đồ ăn chia hộp theo món, hộp nắp vặn hay nắp gài chắc, xếp đứng trong thùng có đá hay túi đá gel.
Một túi riêng cho đồ dùng. Khăn giấy, khăn ướt, đũa thìa dùng lại, vài cái dĩa nhựa cứng, túi đựng rác hai lớp, dao nhỏ có bao. Đồ dùng một lần dễ bay theo gió hồ; đồ dùng lại thì nặng hơn mà không bay.
Phát phần cho từng người. Thay vì mở hết hộp ra giữa thuyền, mỗi người nhận một phần: một nắm cơm, vài miếng cá, một quả trứng, ít rau. Cách này hạn chế người đứng lên chuyền đồ, đỡ chòng chành, đỡ rơi.
Ngồi yên khi ăn. Ăn khi thuyền đã thả neo hay neo vào bờ đảo, không ăn khi thuyền đang chạy nhanh. Không đứng lên, không đổi chỗ khi tay đang cầm đồ ăn. Trẻ em ngồi giữa người lớn, áo phao vẫn mặc trong lúc ăn.
Hỏi chủ thuyền trước. Có thuyền cho ăn trên thuyền, có thuyền muốn khách lên bờ một đảo hay một bãi để ăn. Hỏi trước khi đặt thuyền để chuẩn bị đúng, và hỏi luôn chỗ dừng có bóng mát không.
Say sóng: ăn gì, ngồi đâu
Người dễ say xe, say tàu cũng có thể say thuyền trên hồ, nhất là khi thuyền thả neo giữa sóng. Vài điều giúp giảm: ăn nhẹ trước khi lên thuyền, không để bụng quá đói hay quá no; tránh đồ dầu mỡ, đồ quá ngọt và rượu bia; nhìn ra đường chân trời hay bờ đảo xa thay vì nhìn xuống sàn hay màn hình điện thoại.
Chỗ ngồi giữa thuyền, thấp và gần mặt nước, thường ít lắc nhất. Mũi và đuôi thuyền lắc nhiều hơn. Gió mát và không khí thoáng giúp dễ chịu, nên tránh ngồi sát máy thuyền nơi có mùi dầu.
Gừng là thứ nhiều người dùng: kẹo gừng, gừng ngâm mật, hay vài lát gừng tươi ngậm. Bánh quy mặn, bánh mì khô cũng dễ ăn khi đang hơi khó chịu. Người đã từng say sóng nặng có thể hỏi dược sĩ về thuốc chống say trước chuyến đi; thuốc thường phải uống trước khi lên thuyền một khoảng thời gian, không phải lúc đã say.
Nếu có người say trong lúc ăn, đừng cố ép ăn tiếp. Đưa người đó ngồi chỗ thoáng, uống từng ngụm nước, nhờ chủ thuyền đưa vào chỗ kín gió hay cập bờ một lúc. Bữa trưa có thể ăn tiếp khi thuyền đã vào bờ.
Mang rác về bờ, không để lại gì trên mặt hồ
Nguyên tắc đơn giản: không gì từ bữa ăn được rơi xuống nước. Không ném vỏ chuối, vỏ cam, xương cá, cơm thừa xuống hồ, kể cả khi nghĩ rằng đó là đồ phân huỷ được. Thức ăn thừa trên mặt hồ thu hút ruồi, làm bẩn bờ đảo, và cộng lại qua hàng nghìn lượt khách thì thành vấn đề thật của một hồ chứa.
Mang theo túi rác hai lớp có quai buộc, đặt trong túi đồ dùng. Ăn tới đâu bỏ rác tới đó, buộc kín miệng túi để gió không thổi bay. Chai nhựa, lon, hộp giữ lại mang về. Nước rửa tay thì dùng khăn ướt thay vì đổ nước xà phòng xuống hồ.
Nếu anh chị thấy rác của người khác trôi gần thuyền, nhặt được thì nhặt lên, cho vào túi của mình. Một cử chỉ nhỏ, nhưng là cách khách đi chơi để lại dấu tốt cho mặt hồ. Nhiều chủ thuyền ven hồ cũng tự nhặt rác mỗi chuyến, vì mặt hồ sạch là kế sinh nhai của họ.
Lên tới bờ, đổ rác vào thùng rác của chỗ ở hay khu dân cư, không bỏ rác ở bến. Rác để ở bến sẽ bị chó, chim bới ra, và cuối cùng vẫn lăn xuống nước theo trận mưa đầu tiên.
Nắng mặt hồ và nước uống
Nhiều người lên Tà Đùng với ý nghĩ cao nguyên mát nên không cần lo nắng. Trên bờ, dưới bóng cây, điều đó đúng. Nhưng giữa mặt hồ, không có bóng che, ánh nắng chiếu thẳng từ trên xuống và phản chiếu từ mặt nước lên, buổi trưa có thể rất gắt. Người đi thuyền vài giờ mà không che chắn thường bị cháy nắng ở mặt, gáy, mu bàn tay, và mất nước mà không để ý vì gió mát làm mồ hôi khô nhanh.
Mang theo nón rộng vành có dây buộc để gió hồ không thổi bay, áo khoác mỏng dài tay, kính râm và kem chống nắng. Hỏi chủ thuyền xem thuyền có mái che hay không; thuyền có mái thì chọn giờ trưa để ăn dưới mái, thuyền không mái thì nên neo vào bóng cây ở bờ đảo.
Nước uống là thứ hay thiếu nhất trên thuyền. Tính mỗi người ít nhất một lít rưỡi tới hai lít cho một buổi đi thuyền có ăn trưa, nhiều hơn nếu trời nắng hay có trẻ em. Nước nên đựng trong bình giữ lạnh hay chai đặt trong thùng đá. Nước dừa, nước trái cây ép mang theo cũng giúp bù khoáng. Không ai nên uống nước hồ dù nó trông trong cỡ nào.
Dấu hiệu mất nước, say nắng cần để ý: đau đầu, chóng mặt, da nóng đỏ mà ít mồ hôi, buồn nôn, mệt bất thường. Khi thấy, đưa người đó vào chỗ mát, cho uống nước từng ngụm nhỏ, chườm khăn ướt, và nhờ chủ thuyền vào bờ.
Bữa ăn trên thuyền với trẻ nhỏ và người lớn tuổi
Trẻ nhỏ trên thuyền cần được ngồi yên, mặc áo phao vừa cỡ suốt cả chuyến, kể cả lúc ăn. Món cho trẻ là món cầm tay, không xương, không cay: cơm nắm nhỏ, xôi, trứng, chuối, bánh quy. Mang thêm nước nhiều hơn dự tính, vì trẻ chơi dưới nắng mặt hồ mất nước nhanh hơn người lớn, và nắng phản chiếu từ mặt nước mạnh hơn trên bờ.
Người lớn tuổi nên ngồi chỗ vững, có tựa lưng nếu được, xa mép thuyền. Món ăn mềm, ít mặn. Thuốc men cá nhân mang theo trong túi riêng, dễ lấy. Những người có bệnh tim mạch hay huyết áp nên cân nhắc chuyến đi thuyền dài và hỏi ý kiến bác sĩ nếu cần.
Thời lượng cũng quan trọng. Một chuyến thuyền có trẻ nhỏ và người già nên ngắn hơn, có điểm dừng lên bờ để đi lại, vệ sinh. Bữa trưa ăn trên bờ một hòn đảo có bóng cây có khi dễ chịu hơn ăn trên thuyền. Hỏi chủ thuyền các điểm có thể dừng chân trước khi khởi hành.
Với trẻ nhỏ, một mẹo hay là cho trẻ tham gia chuẩn bị bữa trên thuyền từ tối hôm trước: tự nắm cơm, tự chọn trái cây cho hộp của mình. Trẻ ăn món mình làm thì ăn ngoan hơn, và cũng hiểu vì sao phải giữ rác lại trong túi thay vì ném xuống hồ.
Câu hỏi thường gặp
Nên mang món gì ăn trưa trên thuyền ở hồ Tà Đùng?
Món nguội, khô, cầm tay được: cơm nắm, xôi, cá kho mặn hay thịt rim, trứng luộc bóc sẵn, gà xé, rau củ cắt thanh, trái cây gọt sẵn và nhiều nước lọc. Tất cả đựng hộp kín trong thùng giữ nhiệt.
Có được nấu ăn trên thuyền không?
Không nên với thuyền nhỏ. Bếp gas trên thuyền gỗ có nguy cơ cháy, bỏng khi thuyền nghiêng. Phần lớn chủ thuyền không cho nấu. Muốn ăn nóng thì lên bờ một bãi hay đảo được phép, hỏi chủ thuyền trước.
Làm sao để không say sóng khi ăn trên thuyền?
Ăn nhẹ trước chuyến, tránh đồ dầu mỡ và rượu bia, ngồi giữa thuyền chỗ thấp, nhìn ra xa. Kẹo gừng, bánh quy mặn giúp dễ chịu. Người hay say nặng hỏi dược sĩ về thuốc chống say và uống trước khi lên thuyền.
Rác sau bữa ăn trên thuyền xử lý thế nào?
Mang túi rác hai lớp, ăn tới đâu bỏ rác tới đó, buộc kín. Không ném gì xuống hồ, kể cả vỏ trái cây hay cơm thừa. Lên bờ bỏ vào thùng rác của chỗ ở hay khu dân cư, không để lại ở bến.
Trẻ nhỏ ăn trên thuyền cần lưu ý gì?
Trẻ mặc áo phao vừa cỡ suốt chuyến, kể cả lúc ăn; ngồi giữa người lớn, không đứng lên. Món cầm tay, không xương, không cay. Mang nhiều nước vì nắng phản chiếu từ mặt hồ làm trẻ mất nước nhanh.
Có nên uống bia rượu trên thuyền không?
Không nên. Rượu bia làm giảm phản xạ, tăng nguy cơ ngã xuống nước và khó tự cứu khi nước hồ sâu và lạnh. Rượu bia cũng làm dễ say sóng hơn. Uống nước lọc, trà là đủ cho chuyến thuyền.